Phạm Tuyên: "Cây cúc đắng" quên
lòng mình đang đắng
Trong lời bạt cho tập nhạc "Cánh én tuổi thơ" của nhạc sĩ Phạm Tuyên, nhà thơ
Trần Đăng Khoa có viết: "Cuộc đời Phạm Tuyên là một pho tiểu thuyết bề bộn với rất
nhiều cung bậc. Có thể tóm tắt bằng hai câu thơ xuất thần của Phạm Tiến Duật, một
trong những thính giả rất yêu âm nhạc của ông: "Cây cúc đắng quên lòng mình đang
đắng/ Trổ hoa vàng dọc suối để ong bay...".

Ngõ 40 Vạn Bảo trên tầng 3 có một không gian đầy ắp màu xanh. Ở đó, khi
bước chân vào, ta như cảm nhận được cái nhỏ nhắn, chật chội nhưng ngăn nắp sạch sẽ
của một người Hà Nội cũ, một trí thức Hà thành trong một góc Hà Nội cổ.
Những căn phòng nhỏ bé bốn phía là những kệ sách xếp từ sàn cao lên tới đỉnh
nhà. Những bức tranh xinh xắn, những pho tượng của chủ nhân, và cây dương cầm nơi
cửa sổ nhìn ra ban công xanh mướt cây lá. Phòng nào trong căn hộ bé nhỏ này cũng có
một ô cửa sổ rộng ghé ra ban công đầy màu xanh.
Lạc vào nơi này, thấy tâm hồn mình bỗng dưng thư thái kỳ lạ, như thể ngoài
kia, chưa bao giờ có một Hà Nội đông đúc phố xá ồn ào, như thể ngàn năm nay, Hà
Nội vẫn bình yên, mơ mộng và dịu dàng một vẻ đẹp thanh bình sau những ô cửa ấy.
Đó là ngôi nhà của nhạc sỹ Phạm Tuyên - người từng được bạn bè và công
chúng yêu âm nhạc ái mộ ông gọi ông là kẻ sỹ của đất Bắc Hà.
Nhạc sỹ Phạm Tuyên ra tận cầu thang đón tôi. Không lạc đi trong những cảm
nhận của tôi về ông khi theo dõi cả một đời nhạc đồ sộ dọc theo suốt chiều dài lịch sử
của đất nước. Dáng cao cao thanh thoát, mái tóc nhuộm đen óng chải ngược lên kỹ
lưỡng, nước da hồng hào không đồi mồi làm cho ngoại hình của ông trẻ hơn hàng chục
tuổi.
Tuổi thơ hạnh phúc
Nhạc sỹ Phạm Tuyên là con thứ 9 của Chủ bút báo Nam Phong - vị Thượng thư
triều đình Huế Phạm Quỳnh. Sinh ra trong một gia đình nổi tiếng, Phạm Tuyên đã trải
qua những năm tháng ấu thơ thật hạnh phúc và ngọt ngào.
Mẹ ông, bà Lê Thị Vân vẫn thường kể cho các con cháu nghe sự kiện đáng nhớ
ngày bà sinh cậu con trai thứ 9 Phạm Tuyên. Đó là ngày 12/1/1930, tại căn nhà số 5

Lệ Minh - phu nhân của tác giả "Tiếng thu" nổi tiếng Lưu Trọng Lư.
Cả nhà có hẳn một ban nhạc, mỗi khi ai đó cất giọng, mọi người lại thích hát
bè, tạo nên những hòa âm tuyệt vời. Các con trai còn được theo cha đi săn bắn, bơi lội
và câu cá trước dòng sông An Cựu.

Đi theo Cách mạng và làm nên nghiệp lớn
Tuổi thơ ấu êm đềm và ngập tràn hạnh phúc của cậu bé Phạm Tuyên trôi qua.
Năm 15 tuổi, một biến cố lớn trong gia đình, cha ông, Phạm Quỳnh mất, sau đó một
thời gian không lâu, mẹ ông, người đàn bà ở miền đất quan họ Bắc Ninh không biết
chữ nhưng thuộc ca dao, dân ca và Truyện Kiều như một nhà sưu tầm dân gian đã
buồn phiền lâm bệnh trọng mà qua đời.
Vậy là những năm tháng êm đềm trong vòng tay thương yêu của cha mẹ đã
chấm dứt. Cậu bé Phạm Tuyên cùng các anh chị bắt đầu ra đời lập nghiệp và một lòng
đi theo Cách mạng.
Cũng chỉ đến khi cậu bé Phạm Tuyên chính thức trở thành Anh Bộ đội Cụ Hồ
năm 1949, năng khiếu âm nhạc trong ông mới bắt đầu phát lộ hứa hẹn một sức vóc
vạm vỡ và dồi dào trong đề tài âm nhạc sau này. Tác phẩm đầu tay của đời lính là:
"Vào lục quân" khi Phạm Tuyên học ở Trường Sĩ quan Lục quân Trần Quốc Tuấn.
Tốt nghiệp sĩ quan lục quân, Phạm Tuyên về làm Đại đội trưởng phụ trách văn -
thể - mỹ Đội Thiếu sinh quân bé nhất của Trường Thiếu sinh quân Việt Nam ở Thái
Nguyên. Chính quãng thời gian gắn bó với các em thiếu nhi nơi đây đã cho Phạm
Tuyên một mảng đề tài vô cùng quan trọng trong âm nhạc của ông, đó là những ca
khúc viết cho thiếu nhi.
Cho đến bây giờ, sau 40-50 năm, những ca khúc thiếu nhi ông viết hồi đó vẫn
được trẻ em hát trong những ngày Tết Thiếu nhi, Rằm Trung thu của mình. Và có lẽ,
mãi muôn đời sau thì thiếu nhi Việt Nam sẽ còn cất vang lời ca trong những bài hát
thiếu nhi sống mãi với thời gian của ông:
"Chú voi con ở bản Đôn", "Chiếc đèn ông
sao", "Tiến lên đoàn viên", "Em làm trực nhật", "Bà còng", "Con cò bay lả bay la".
Nhạc sỹ Phạm Tuyên nói rằng: Âm nhạc cho người lớn hay cho thiếu nhi về