1
BÀI 1:NHNG KHÁI NIM C BN I. Khái nim chung
1.1. Khái nim v tin hc
Tin hc là ngành khoa hc công ngh nghiên cu các phng pháp, các quá trình x lý thông tin mt cách
t đng da trên các phng tin k thut mà ch yu là máy tính đin t.

1.2. Các lnh vc ca tin hc
•
Phn cng: Gm nhng đi tng vt lý hu hình nh vi mch, bn mch in, dây cáp ni mch
đin, b nh, màn hình, máy in, thit b đu cui, ngun nuôi,...Phn cng thc hin các chc nng x
lý thông tin c bn  mc thp nht tc là các tín hiu nh phân {0,1}
• Phn mm: Là các chng trình (program) điu khin các hot đng phn cng ca máy vi tính
và ch đo vic x lý d liu. Phn mm ca máy tính đc chia làm hai loi: Phn mm h
thng(System software) và phn mm ng dng( Applications software). Phn mm h thng khi đc
đa vào b nh chính, nó ch đo máy tính thc hin các công vic. Phn mm ng dng là các
chng trình đc thit k đ gii quyt mt bài toán hay mt vn đ c th đ đáp ng mt nhu cu
riêng trong mt s lnh vc.
Máy tính cá nhân PC( Personal Computer). Theo đúng tên gi ca nó là máy tính có th s dng bi
riêng mt ngi.

1.3. n v lu tr thông tin:
n v bé nht dùng đ lu tr thông tin là bit. Lng thông tin cha trong 1 bit là va đ đ nhn bit
mt trong 2 trng thái có xác sut xut hin nh nhau.Trong máy vi tính tu theo tng phn mm, tng ngôn
ng mà các s khi đa vào máy tính có th là các h c s khác nhau, tuy nhiên mi c s khác nhau đu
đc chuyn thành h c s 2 ( h nh phân). Ti mi thi đim trong 1 bit ch lu tr đc hoc là ch s 0
hoc là ch s 1. T bit là t vit tt ca Binary Digit (Ch s nh phân).
Trong tin hc ta thng dùng mt s đn v bi ca bit sau đây:
2
2.3. Khi đng h thng:
 khi đng h thng, Chúng ta phi có mt đa mm gi là đa h thng hoc đa cng đc cài đt  đa
C là đa h thng. a h thng cha các chng trình ht nhân ca h điu hành DOS. Ít nht trên đa phi có
các tp tin IO.SYS, MSDOS.SYS và COMMAND.COM.
Chúng ta có th khi đng MS-DOS bng các cách sau:
TH1: Khi đng t  đa cng ta ch vic bt công tc đin ca máy tính (Power).
TH2: Khi đng t  đa mm: đt đa khi đng vào giá đ ca  đa mm và bt công tc đin.
TH3: Khi đng t HH Windows 98: Start/ Run/ Command/OK
TH4: Khi đng t HH Windows 2000/ XP: Start/ Run/ CMD/ OK

Khi đng li h thng:
Ta chn 1 trong các cách sau:
- n nút Reset trên khi h thng ( khi đng nóng).
- Dùng t hp phím CTRL + ALT + DEL (khi đng nóng).
- Khi 2 cách này không có tác dng, chúng ta phi tt công tc khI h thng và ch khong 1 phút ri khi
đng li ( khi đng ngui)

2.4. Tp tin (File):
Tp tin (hay còn gi là Tp) là hình thc, đn v lu tr thông tin trên đa ca H điu hành.
Tp gm có tên tp và phn m rng (Phn m rng dùng đ nhn bit tp đó do chng trình nào to ra
nó).
TênTp tin đc vit không quá 8 ký t và không có du cách, + , - ,* , / . Phn m rng không quá 3 ký t
và không có du cách. Gia tên và phn m rng cách nhau bi du chm (.).
Tp tin có th là ni dung mt bc th, công vn, vn bn, hp đng hay mt tp hp chng trình.

Ví d:
COMMAND.COM Phn tên tp là COMMAND còn phn m rng là COM

ng dn.
Khi cn tác đng đn mt th mc hoc tp tin ta phi ch ra v trí ca th mc hay tp tin đó  trên đa hay là
phi ch ra đng dn, tên đng dn ca th mc hoc tp tin tác đng ti.
Ví d:
Mun truy xut ti tp d liu kyson.txt  cây th mc trên ta phi tin hành ch ra đng dn nh sau;
C:\>Nghean\kyson.txt
Ký t đi din * và ?
Ký t đi din *:
Nó có th đng trong phn tên chính hay phn tên m rng ca tp tin, nó đng  v trí nào
s đi din cho kí t đó hoc nhóm ký t t v trí đó đn kí t sau nó.
Ví d:
C:\>_NGHEAN\A*B.DOC : Ngha là ch ra tt c các tp có trong th mc NGHEAN có phn m rng là
DOC mà có tên bt đu bng kí t A và kt thúc bng kí t B
C:\>_NGHEAN\*.* : Ngha là ch ra tt c các tp có trong th mc NGHEAN
C:\>_NGHEAN\*.TXT : Ngha là ch ra tt c các tp có trong th mc NGHEAN mà có phn m rng là
TXT
Ký t đi din ?: Nó có th đng trong phn tên chính hay phn tên m rng ca tp tin, nó đng  v trí nào
s đi din cho 1 ký t ti v trí đó.
Ví d:
C:\>_?.TXT : Ngha là mun ch ra Các tp có trong  đa C mà có phn tên ch là mt kí t bt k và có phn
m rng là TXT
2.6.  đa
Bao gm :
 đa mm - gi là  đa A: a mm có dung lng 1,44 MB.
 đa cng - Thng là  C,D,E...: và nó nm  trong thùng máy, thng có dung lng ln gp nhiu ln
so vi đa mm.
 đa CD - Là dùng đ đc các đa quang. a quang thng có dung lng vài trm MB.
2.7.Mt s lnh ni trú và lnh ngoi trú
1. Lnh ni trú:
Lnh ni trú là loi lnh lu thng trc trong b nh trong ca máy tính. Nó đc np vào khi np h điu

BÀI 2: CÁC LNH H IU HÀNH CA MS- DOS

I. Các lnh ni trú
Lnh ni trú là nhng lnh thi hành nhng chc nng ca HH, thng xuyên đc s dng, đc lu
tr vào b nh ca máy tính t khi khi đng và thng trú  trong đó cho ti khi tt máy.
Cách vit chung:
[] []
1.1. Mt s lnh v h thng
. Lnh xem và sa ngày: DATE
Current Date is Sat 02-04-2000
Enter new Date (mm-dd-yy)
Lúc này có hai tu chn
Nu không thay đi ngày gi gõ Enter
Nu sa ngày hin hành  dòng mt thì sa theo khuôn mu (tháng -ngày-nm).
Bn hãy thay đi ngày li cho máy tính ví d 31/07/2004.
. Lnh xem và sa gi: TIME

5
Current time is 4:32:35.23a
Enter new time:
Lúc này có hai la chn:
-Nu không sa gi hin hành ca dòng mt thì gõ Enter
- Nu sa gi hin hành thì sa theo khuôn mu (gi: phút:giây.% giây)
Bn hãy thay đi gi li cho máy tính thành 05 gi 05 phút.
. Lnh thay đi du nhc lnh ca DOS: PROMPT
Lnh thay đi du đi lnh đ có th hin th mt s thông tin hin hành theo ý riêng ca Ngi s dng.
Prompt [Chui ký t]
$P: Th mc hin hành $D: Ngày hin hành
$G: Du > $T: Gi hin hành
$: Xung dòng

+ Lnh chuyn v cp th mc cao hn mt bc.
CD..
+ Chuyn vào mt th mc
Lnh này thay đi th mc hin hành cn làm vic ca đa nào đó
CD [drive:]\[path] ( tên th mc cn vào)
Ví d:

6
- T th mc C:\ chuyn vào th mc DAIHOC (Th mc DAIHOC nm trên  đa C)
C:\CD DAIHOC

C:\DAIHOC>_
- T th mc DAIHOC, chuyn sang th mc BAITAP( Th mc BAITAP nm trên  đa C)
C:\DAIHOC>CD BAITAP

C:\DAIHOC\BAITAP>_
. Lnh xem ý ngha ca câu lnh
C:\> [Tên lnh] /?

Ví d
: Xem ý ngha ca câu lnh CD
C:\CD /?

. Lnh to th mc con(MD):
MD [drive:]\[path]

[drive:]\[path] : Ch ra đng dn đn ni cn to th mc.
Ví d:
C:\MD HOC
To Th mc HOC Trên th mc gc ca  đa C

Ln lt cng ni dung ca các tp: Tên tp 1, Tên tp 2, ... thành mt tp duy nht có tên là Tên
tp mi.
Chú ý: Trc tên tp mi không có du (+), còn trc tên tp mun công phi có du cng.

Ví d: C:\COPY CD1.TXT+CD2.TXT+CD3.TXT C:\MYDOCU~1\CD.TXT
Lnh to tp tin(COPY CON):
To ra file đ lu tr ni dung ca mt vn đ nào đó.
C:\COPY CON [drive:]\[path]\[File name]

.... Nhp ni dung ca tp
F6

7
1 file(s) is copied
C:\_
(Nu nh tp đc to thì sau khi nhn F6 s có thông báo: 1 file(s) is copied trên màn hình, nu
nh tp không đc to vì mt lý do nào đó thì dòng thông báo s là 0 file(s) is copied)
Ví d:
C:\>COPY CON BAITHO.TXT To tp BAITHO.TXT trên  đa C
. Lnh xem ni dung tp tin (TYPE):
Lnh dùng đ xem (hin th) ni dung mt tp tin trên màn hình.
TYPE <ng dn>\<TP dung ni xem mun tin>

Sau khi nhp đúng đng dn và tp tin thì ni dung s đc hin th trên màn hình.
Nu nh trong cú pháp trên không đúng hoc sai tên tp tin, đng dn thì s có dòng
thông báo li hin th ví d nh:
- Bad command or filename
- Invalid drive Specification
- Path not found - ...
- Requirent parameter missing

Ví d: nh dng đa mm trong  đa A theo đúng dung lng ca  đa và sao chép các tp cn
thit đ khi đng máy vào đa.
C\:FORMAT A: /S
Lnh sao chép các tp tin h thng:
Tác dng: cho phép chép các tp tin h thng.
[d:][Path]sys [d1:]
Ví d:
C:\sys A:
Lnh phc hi đa(UNDELETE)
Phc hi đa b xoá bi lnh đnh dng đa FORMAT
[d:][Path] UNDELETE [d1][path1][file Name]
Lnh kim tra đa(CHKDSK):
Kim tra đa và thông báo tình trng đa.
CHKDSK[/F]
Tham s /F s hin th s Sector b hng khi kt thúc quá trình kim tra.
Ví d: CHKDSK C:

8
Lnh SCANDISK :
Lnh này dùng đ kim tra cu trúc tp ca đa và sau đó tin hành kim tra các li vt lý trên b
mt đa.
SCANDISK tên  đa

Ví d: SCANDISK A:
Tp lnh bó:
Lnh bó thc cht là mt tp trong đó lit kê th t thc hin các lnh đc lit kê trong tp. Trong
s các tp lnh bó, quan trng nht bao gm hai tp sau:
Tp AUTOEXEC.BAT Tp lnh Autoexec.bat là mt tp lnh đc bit nm  th mc gc  đa khi
đng. Khi khi đng h điu hành, các lnh trong tp Autoexec.bat s thc hin theo tun t.
Ví d:

thc hin công vic phá hoi nh ghi đè lên các tp d liu, phá hng bng FAT, khng ch bàn phím, sa đi
cu hình h thng, chim vùng nh trong.
Tu theo nguyên tc hot đng, có th chia VIRUS thành hai loi:
- Boot VIRUS là các loi nhim vào Master Boot và Boot Sector. Nhng virus này có th làm máy tính không
khi đng đc, làm mt ht d liu trên đa cng, thm chí không khi to đc đa cng.
-File virus là loi nhim vào các tp chng trình có đuôi EXE và COM. VIRUS này làm các chng trình chy
sai hoc không chy. VIRUS thng ni thân ca mình vào đu hoc cui tp chng trình, nh vy kích
thc tp tng khi nhim.
- Nu mt đa mm có VIRUS ta cho đa này vào máy có  cng sch thì  cng ca máy này s b nhim
VIRUS. Nu mt máy tính có  cng đã b nhim VIRUS, ta cho mt đa mm sch vào  A và chy nhng
không đóng nút chng ghi li thì đa mm s b nhim VIRUS, t đa mm này khi ta mang đa mm sang các
máy khác đ chy thì VIRUS s lan sang máy khác.
3.2. Nguyên tc phòng nga VIRUS.
Vì vt trung gian đ lây VIRUS là đa mm, đ phòng VIRUS ta phi rt hn ch dùng mt đa mm l. Nu bt
buc phi dùng thì ta kim tra VIRUS đa mm l bng các chng trình chng VIRUS trc khi s dng.
Song điu đó không th hoàn toàn tin tng vì các chng trình chng VIRUS ch có kh nng phát hin và
dit nhng VIRUS mà chúng đã bit. Các VIRUS mi không phát hin đc. Các chng trình chng VIRUS

9
ca nc ngoài không th phát hin các VIRUS sn xut trong nc. Cn kt hp nhiu chng trình chng
VIRUS và luôn cp nht chng trình mi nht.
Khi mang đa mm ca mình đi chy  các ni khác có  cng thì phi bt ly chng ghi đ tránh VIRUS xâm
nhp vào đa. Ht sc lu ý khi ghi thông tin t máy khác vào đa ca mình.
Nu trên máy có nhiu ngi s dng thì trc khi làm vic ta nên s dng các chng trình chng VIRUS đ
kim tra VIRUS trên đa cng.
 phòng chng nên có mt h thng sch (không có virus) đ khi đng máy t  A, đa này ngoài các tp
cn thit đ khi đng máy còn cn có các tp ca DOS nh: Format.com, Fdisk.exe, unformat.com,
Undelete.com, Scandisk.exe. ng thi ta phi có các đa mm cha các chng trình chng virus vi các
phiên bn mi nht b SCAN, FPROT, ATV, BKAV,D2… các chng trình này cng phi ly t ngun đáng tin
cy, các đa mm luôn đc dán nhãn bo v.

- S dng phím chc nng đ thi hành lnh, S dng hp thoi đ giao tip vi ngi dùng.
- S dng hình nh trc quan.
- H tr vic s dng chut trong các hot đng ca chng trình.
- Có phn hng dn s dng (F1).
 s dng đc NC ít nht ta phi có các tp tin sau:
• NC. EXE

10
• NCMAIN. EXE
• NC.HLP
• NC.INI
3. Khi đng và thoát khi NC:
3.1. Khi đng NC: Chng trình NC. EXE thng đc đt trong th mc NC ca  đa C
 khi đng NC ta chy tp tin NC. EXE t du nhc lnh ca MS-DOS nh sau:
C:\>NC\NC3.2. Thoát khi NC:  thoát khi NC ta n phím F10 ri chon YES
3.3. Màn hình làm vic ca NC:
Khi khi đng NC s hin th nh sau: 11Dòng di cùng th hin mt s phím chc nng tt tng ng vi các phím t F1 đn F10
và t hp CTRL + Fn, ALT + Fn, (trong đó n = 1..10 ). trong đó:

Lnh CTRL + F8: So sánh 2 th mc vi nhau
Lnh CTRL + F9: In tp
Lnh CTRL + F10: Chia hoc trn tp
Ngoài các t hp phím trên, NC còn cha nhiu lnh khác
trên thanh menu tr xung khi bn nhn phím F9.
Tt c các công tác làm vic vi tp, trc tiên bn phi
dùng các phím di chuyn đ di chuyn thanh sáng đn tp
cn làm vic. Dùng phím TAB đ di chuyn thanh sáng qua
li gia 2 khung Panel, dùng phím Insert đ chn các tp cn
làm vic vi các lnh nh Copy, Move,Delete ... Dùng phím
(+) bên phím s đ chn tt c các tp và th mc trong th
mc hin thi, phím (-) đ b chn, phím (*) đ đi chn. Các
nguyên tc làm vic vi th mc ging nh trên MS-DOS,
tuy nhiên cn chú ý rng chng trình đã to ra mt giao
din thân thin hn đ ta làm vic vì vy mà có mt s
nguyên tc làm trong MS-DOS có th b qua trong NC. Vic
chuyn đi th mc hin hành rt đn gin, bn ch vic di
chuyn thanh sáng đn th mc cn vào và nhn ENTER,
mun thoát khi th mc tr v th mc cp cao hn, hãy di
chuyn thanh sáng v dòng có hai du chm (..) và nhn
ENTER.

IV. Mt s ví d v cách thc hin các lnh trong NC
4.1. To mi mt th mc: 13

Di chuyn thanh sáng đn v trí cn to th mc
- Nhn F7

. Chia mt tp thành nhiu tp:
- Chn tp cn chia ra  trên mt khung Panel, trên khung panel còn li di chuyn thanh sáng vào trong th
mc mun đ các tp sau khi chia.
- Di chuyn thanh sáng v khung panel có tp chn
- Nhn CTRL + F10
- Sau khi đa s tp cn chia ra trong mc Number of splids chn Splids.
Các tp sau khi đc chia s gi nguyên tên nh tp đích và phn m rng mc đnh là *. 001, *.002, ...

4.7. Trn nhiu tp đc chia ra thành mt tp duy nht:
- Chn các tp cn gp li  trên mt khung Panel, trên khung panel còn li di chuyn thanh sáng vào trong
th mc mun đ các tp sau khi đc gp li.
- Di chuyn thanh sáng v khung panel có tp chn
- Nhn CTRL + F10
- Sau khi đa đng dn, tên tp và phn m rng ca tp đc gp trong mc Merge n files to sau đó chn
Merge. (trong đó n là tng s tp chn đ gp li).

4.8. Xoá tp và th mc:
- Chn các tp và th mc cn xoá
- Nhn F8
- Mt hp hi thoi s m ra và hi xem chc chn bn mun xoá các tp hoc th mc hay không, nu chc
chn các bn chn DELETE. 4.9. In tp:
- Di chuyn thanh sáng đn tp cn in
- Nhn CTRL + F9
- Chn OK

Nhóm phím ký t: Trên mi phím có th đc in mt hoc hai ký t. Trong trng hp trên phím có hai ký t
nu mun có ký t phía trên thì gi SHIFT trong khi gõ ký t đó.
Nhóm phím điu khin:
Các phím mi tên ä çèå , Tab: điu khin con tr
Home, End, Page Up, Page Down, Ctrl, Atl, Del,…

1.2 - Mouse - Chut
Các thao tác c bn ca chut - Mouse
Thao tác Công dng
Con tr (Point) Di chuyn đ con tr Mouse ti đúng v trí mong mun
Nhp (Click) Nhp nh nút trái ca chut, thng dùng đ chn lnh cn thi
hành
Nhp nút phi (Right Click) Nhp nh nút phi chut
Nhp đúp (Double Click) Nhp nh nút trái ca chut 2 ln vi tc đ nhanh
Kéo (Drag) Tr chut đúng v trí, bm gi nút trái ca chut đng thi di
chuyn chut sang mt v trí mi II- Khi đng Windows 98
Khi Microsoft Windows 98 s hin ra lúc y trên màn hình ta s thy có dng tng t nh sau: