Báo cáo khoa học

Đề Tài: Học phần
phương pháp dạy học Ngữ văn
Đ tài nghiên c u khoa h c: H c ph n ph ng pháp d y h c Ngề ứ ọ ọ ầ ươ ạ ọ ữ
văn
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
PH N M T: M Đ UẦ Ộ Ở Ầ
I. LÝ DO CH N Đ TÀIỌ Ề
Th tr tình là m t b ph n chi m s l ng l n trong ch ngơ ữ ộ ộ ậ ế ố ượ ớ ươ
trình Ng văn THCSữ nói chung và ch ng trình ươ Ng văn 8ữ nói riêng. Để
d y-h c t t các tác ph m th tr tình, t o đ c s rung c m, b i đ pạ ọ ố ẩ ơ ữ ạ ượ ự ả ồ ắ
đ c tâm h n, trí tu cho h c sinh là v n đ quan tr ng đ c nhi uượ ồ ệ ọ ấ ề ọ ượ ề
ng i quan tâm.ườ
V i xu th th i đ i, ngày càng nhi u h c sinh chán h c môn ngớ ế ờ ạ ề ọ ọ ữ
văn - m t môn h c quan tr ng và chi m s ti t khá nhi u trong phânộ ọ ọ ế ố ế ề
ph i ch ng trình so v i các môn h c khác. Đ lôi cu n s h ng thú h cố ươ ớ ọ ể ố ự ứ ọ
t p môn Ng văn cho các em l a tu i THCS, B GD&ĐT đã có nhi u sậ ữ ứ ổ ộ ề ự
đ i m i v n i dung ch ng trình và ph ng pháp d y - h c nh m giúpổ ớ ề ộ ươ ươ ạ ọ ằ
các em ti p thu t t các tác ph m văn ch ng, đ c bi t là th tr tình.ế ố ẩ ươ ặ ệ ơ ữ
Là sinh viên ngành s ph m Văn - S , tôi mu n chung m t cánhư ạ ử ố ộ
tay vào công vi c đ i m i n i dung và ph ng pháp d y - h c văn hi nệ ổ ớ ộ ươ ạ ọ ệ
nay nh m phát huy tính tích c c sáng t o c a h c sinh. Đ th c hi nằ ự ạ ủ ọ ể ự ệ
đi u đó, tôi nghiên c u m t s bài th tr tình trong ch ng trình Ngề ứ ộ ố ơ ữ ươ ữ

tích h p, NXB giáo d c, 2004ợ ụ
4. Nguy n văn Đ ng, ễ ườ Thi t k bài gi ng Ng vănế ế ả ữ 6; 7; 8;9, NXB
hà N i, 2004ộ
5. Tr n Đình Chung, ầ H th ng câu h i đ c - hi u ng vănệ ố ỏ ọ ể ữ 6; 7; 8;
9, NXB giáo d c, 2005ụ
Tuy nhiên, nh ng công trình đi sâu, c th vào v n đ gi ng d yữ ụ ể ấ ề ả ạ
và h c t p th tr tình Vi t Nam hi n đ i theo quan đi m tích h p, tíchọ ậ ơ ữ ệ ệ ạ ể ợ
c c v n ch a có nhi u.ự ẫ ư ề
Đ tài này nh m ph i h p, v n d ng ý ki n các nhà chuyên mônề ằ ố ợ ậ ụ ế
nh m đ a ra ph ng pháp t i u nh t cho vi c d y h c th tr tìnhằ ư ươ ố ư ấ ệ ạ ọ ơ ữ
Vi t Nam hi n đ i trong ch ng trình Ng văn THCS (ch ng trìnhệ ệ ạ ươ ữ ươ
Ng văn 8) theo h ng tích h p, tích c c qua vi c v n d ng h th ngữ ướ ợ ự ệ ậ ụ ệ ố
các ki u câu h i.ể ỏ
III. PH M VI, NHI M V VÀ ĐẠ Ệ Ụ ỐI T NG NGHIÊN C UƯỢ Ứ
1. Ph m vi nghiên c uạ ứ
Nghiên c u đ tài này chúng tôi ch t p trung vào m t s văn b n sauứ ề ỉ ậ ộ ố ả
đây:
1, Đ p đá Côn Lônậ ở (Phan Châu Trinh - Ng văn 8, t p Iữ ậ )
2, Mu n làm th ng cu iố ằ ộ (T n Đà - ả Ng văn 8, t p Iữ ậ )
3, Nh r ngớ ừ (Th L - ế ữ Ng văn 8, t p IIữ ậ )
4, Ông đồ (Vũ Đình Liên - Ng văn 8, t p IIữ ậ )
5, Khi con tu hú (T H u - ố ữ Ng văn 8, t p IIữ ậ )
6, Ng m trăngắ (H Chí Minh - ồ Ng văn 8, t p IIữ ậ )
2. Nhi m v nghiên c uệ ụ ứ
- Tìm hi u th tr tình và th tr tình Vi t Nam hi n đ i.ể ơ ữ ơ ữ ệ ệ ạ
- Thi t k s b bài gi ng theo h ng tích h p, tích c c b ng v n d ngế ế ơ ộ ả ướ ợ ự ằ ậ ụ
các ki u câu h i: liên t ng - t ng t ng; so sánh; phát hi n - g i tìm;ể ỏ ưở ưở ượ ệ ợ
phân tích t ng h p; khái quát; nêu v n đ m t s văn b n ổ ợ ấ ề ở ộ ố ả Ng văn 8ữ .
3. Đ i t ng nghiên c uố ượ ứ
Đ i t ng mà đ tài này h ng t i là đi sâu vào tìm hi u n i dungố ượ ề ướ ớ ể ộ

CH NG I: Đ C ĐƯƠ Ặ IỂM TH TR TÌNH VÀ TH TR TÌNHƠ Ữ Ơ Ữ
VI T NAM HI N Đ I TRONG CH NG TRÌNH NG VĂN 8Ệ Ệ Ạ ƯƠ Ữ
THCS
I. KHÁI NI M TH TR TÌNH VÀ CÁI "TÔI" TR TÌNHỆ Ơ Ữ Ữ
- Tr tình là ph ng th c ph n ánh (hi n th c đ i s ng; hi n th cữ ươ ứ ả ệ ự ờ ố ệ ự
tâm tr ng) b ng cách b c l tr c ti p tình c m, ý th c c a tác gi thôngạ ằ ộ ộ ự ế ả ứ ủ ả
qua cái tôi tr tình, mang đ m d u n cá nhân c a ch th .ữ ậ ấ ấ ủ ủ ể
- Thu t ng th tr tình dùng đ ch chung các th th thu c lo iậ ữ ơ ữ ể ỉ ể ơ ộ ạ
tr tình, trong đó nhà th b c l m t cách tr c ti p nh ng c m xúc riêngữ ơ ộ ộ ộ ự ế ữ ả
t , cá th v đ i s ng, th hi n t t ng v con ng i, cu c đ i và th iư ể ề ờ ố ể ệ ư ưở ề ườ ộ ờ ờ
đ i nói chung. Tính ch t đ c tr ng c b n nh t c a tr tình là tính ch tạ ấ ặ ư ơ ả ấ ủ ữ ấ
cá th hoá c a c m nghĩ và ch quan hoá c a s th hi n tình c m.ể ủ ả ủ ủ ự ể ệ ả
Thu t ng ậ ữ Th tr tìnhơ ữ đ c dùng đ phân bi t v i th t sượ ể ệ ớ ơ ự ự
thu c lo i t s (t đi n thu t ng văn h c)ộ ạ ự ự ừ ể ậ ữ ọ
- Cái tôi tr tình bao g m ch th tr tình và nhân v t tr tình, làữ ồ ủ ể ữ ậ ữ
đ i t ng tr c ti p th l nh ng suy nghĩ, c m xúc trong bài thố ượ ự ế ổ ộ ữ ả ơ
- Nhân v t tr tình không có di n m o, l i nói, quan h c thậ ữ ệ ạ ờ ệ ụ ể
nh ng đ c th hi n qua gi ng đi u, c m xúc, cách c m, cách nghĩ c aư ượ ể ệ ọ ệ ả ả ủ
nhà th . Là s b c l gián ti p cái tôi tr tình. Nhà th hoá thân vào đ iơ ự ộ ộ ế ữ ơ ố
t ng đ b c l tình c m, suy nghĩ c a mình.ượ ể ộ ộ ả ủ
II. Đ C ĐẶ IỂM
1. Th tr tình b t ngu n t hi n th c cu c s ngơ ữ ắ ồ ừ ệ ự ộ ố
C i ngu n c a văn b n b t đ u t hi n th c cu c s ng conộ ồ ủ ả ắ ầ ừ ệ ự ộ ố
ng i, thiên nhiên, xã h i, văn hoá, l ch s … Văn h c b t ngu n t đ iườ ộ ị ử ọ ắ ồ ừ ờ
s ng con ng i. Đ sáng tác nên m t bài th , ng i thi sĩ ph i có nh ngố ườ ể ộ ơ ườ ả ữ
c m h ng, đ nh h ng đ tài xu t phát t hi n th c cu c s ng. Đó chínhả ứ ị ướ ề ấ ừ ệ ự ộ ố
là tình c m, nh ng suy nghĩ c a nhà th tr c hi n th c cu c s ng đãả ữ ủ ơ ướ ệ ự ộ ố
đ c ý th c đ b t lên thành v n th hài hoà, giàu nh p đi u. Ph i làượ ứ ể ậ ầ ơ ị ệ ả
ng i s ng gi a làng quê thân thu c thì Xuân Quỳnh m i có th cóườ ố ữ ộ ớ ể
Ti ng gà tr aế ư v i nh ng dòng th chân th t, ph i qua cu c chi n đ uớ ữ ơ ậ ả ộ ế ấ

th m đ m tình c m ch quan c a ng i ngh sĩ.ấ ượ ả ủ ủ ườ ệ
Ví d : Trong bài th ụ ơ Mùa xuân nho nhỏ c a Thanh H i, b c tranhủ ả ứ
thiên nhiên mùa xuân c a đ t n c đang sinh sôi, n y n , đâm ch i n yủ ấ ướ ả ở ồ ả
l c khi n cho nhà th d y lên khát v ng đ p đ , lòng tha thi t yêu m nộ ế ơ ấ ọ ẹ ẽ ế ế
và g n bó v i đ t n c, v i cu c đ i, th hi n nguy n v ng chân thànhắ ớ ấ ướ ớ ộ ờ ể ệ ệ ọ
đ c c ng hi n cho đ t n c, góp m t mùa xuân nho nh c a mình vàoượ ố ế ấ ướ ộ ỏ ủ
mùa xuân chung c a dân t c. M c dù đây ch là b c tranh t ng t ng,ủ ộ ặ ỉ ứ ưở ượ
b i nhà th lúc này đang s ng nh ng ngày tháng cu i cùng trên gi ngở ơ ố ữ ố ườ
b nh.ệ
Nh ng bài th khác nh ữ ơ ư Khi con tu hú c a T H u, ủ ố ữ Vi ng lăngế
Bác c a Vi n Ph ng, ủ ễ ươ B p l aế ử c a B ng Vi t đ u đ c xây d ng tủ ằ ệ ề ượ ự ừ
nh ng hình nh liên t ng - t ng t ng.ữ ả ưở ưở ượ
- Nh trí liên t ng t ng t ngmà nhà th có th nh p thân vàoờ ưở ưở ượ ơ ể ậ
nhân v t m t cách s ng đ ng đ b c l nh ng c m xúc, nh ng tình c mậ ộ ố ộ ể ộ ộ ữ ả ữ ả
chân thành c a b n thân.ủ ả
- Ví d : ụ Nh r ngớ ừ c a Th L , nhà th đã nh p thân vào con hủ ế ữ ơ ậ ổ
trong v n Bách thú đ t ng t ng v m t th i oai phong n i r ngườ ể ưở ượ ề ộ ờ ơ ừ
xanh thu còn t do v y vùng, khi nó là chúa S n Lâm. T đó, nhà thở ự ẫ ơ ừ ơ
nêu lên n i bu n m t t do c a ng i dân Vi t Nam trong th i kỳ th cỗ ồ ấ ự ủ ườ ệ ờ ự
dân n a phong ki n.ử ế
- Trí liên t ng, t ng t ng giúp nhà th xây d ng đ c nh ngưở ưở ượ ơ ự ượ ữ
hình nh đ c đáo, sâu s c.ả ộ ắ
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
Trang 5
Đ tài nghiên c u khoa h c: H c ph n ph ng pháp d y h c Ngề ứ ọ ọ ầ ươ ạ ọ ữ
văn
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
N u không có trí t ng t ng phong phú s không có b c tranhế ưở ượ ẽ ứ
mùa hè sôi đ ng ộ Khi con tu hú c a T H u. Không có hình nh thi vủ ố ữ ả ị
Trăng vào c a s đòi thử ổ ơ trong Tin th ng tr nắ ậ (Báo ti p) c a H Chíệ ủ ồ

tính phân tích. Ngôn ng th là là m ch c m xúc, nó t o nên nh ngữ ơ ạ ả ạ ữ
kho ng l ng đ ng i đ c liên t ng,t ng t ng. Đ th ng th cả ặ ể ườ ọ ưở ưở ượ ể ưỏ ứ
đ c v đ p và ý nghĩa trong ngôn t , ng i đ c ph i có v n ki n th cượ ẻ ẹ ừ ườ ọ ả ố ế ứ
nh t đ nh đ hi u đ c d ng ý ngh thu t c a nhà th .ấ ị ể ể ượ ụ ệ ậ ủ ơ
4.4. Ngôn ng th giàu tính nh c, tính hoữ ơ ạ ạ
- B ng nh ng âm thanh luy n láy,b ng nh ng t ng trùngằ ữ ế ằ ữ ừ ữ
đi p,s ph i h p b ng tr c và cách ng t nh p,nhà th đã xây d ng nênệ ự ố ợ ằ ắ ắ ị ơ ự
nh ng câu th ,nh ng hình t ng th có s c truy n c m l n, t o nênữ ơ ữ ưọ ơ ứ ề ả ớ ạ
nh ng cung b c tình c m tinh t c a ng i ngh s .ữ ậ ả ế ủ ườ ệ ỹ
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
Trang 6
Đ tài nghiên c u khoa h c: H c ph n ph ng pháp d y h c Ngề ứ ọ ọ ầ ươ ạ ọ ữ
văn
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
- Th đ c xây d ng b ng nh ng hình t ng ngh thu t có s cơ ượ ự ằ ữ ượ ệ ậ ứ
g i c m l n. ợ ả ớ Thi trung h u hoữ ạ, trong th th hi n nh ng b c tranh hoànơ ể ệ ữ ứ
m mà ng i đ c có th hình dung khi c m nh n nh ng v n th kh cỹ ườ ọ ể ả ậ ữ ầ ơ ắ
ho . Đó là tính ho trong th .ạ ạ ơ
Ví d : Trong bài th ụ ơ Khi con tu hú c a nhà th T H u, ng i đ củ ơ ố ữ ườ ọ
có th hình dung ra m t b c tranh đ ng quê đ u hè s ng đ ng, nhi uể ộ ứ ồ ầ ố ộ ề
màu s c, âm thanh vui nh n, giàu g i hình và g i c m:ắ ộ ợ ợ ả
Khi con tu hú g i b yọ ầ
Lúa chiêm đ ng chín trái cây ng t d nươ ọ ầ
V n râm dây ti ng ve ngânườ ế
B p rây vàng h t đ y sân n ng đ o…ắ ạ ầ ắ ầ
(T H uố ữ – Khi con tu hú)
III. CÁC YẾU TỐ THI PHÁP
1. Đ tàiề
Đ tài là khái ni m ch các hi n t ng đ i s ng đ c miêu t ,ề ệ ỉ ệ ượ ờ ố ượ ả
ph n ánh trong tác ph m.ả ẩ

Liên,…
3. K t c u ế ấ
Là cách th c t ch c tác ph m nh m b c l t t nh t ch đ tứ ổ ứ ẩ ằ ộ ộ ố ấ ủ ề ư
t ng c a tác ph m. M i nhà th th ng có cách t ch c k t c u riêng. ưở ủ ẩ ỗ ơ ườ ổ ứ ế ấ
K t c u có 4 lo i: K t c u hình t ng, k t c u văn b n, k t c uế ấ ạ ế ấ ượ ế ấ ả ế ấ
ngôn ng , k t c u ch nh th . đây ch kh o sát k t c u hình t ngữ ế ấ ỉ ể Ở ỉ ả ế ấ ượ
(c u t ) và k t c u văn b n (b c c).ấ ứ ế ấ ả ố ụ
- K t c u hình t ng (c u t ): T th là h t nhân k t c u hìnhế ấ ượ ấ ứ ứ ơ ạ ế ấ
t ng th tr tình. C u t là t o đ c hình t ng có kh năng khêu g iượ ơ ữ ấ ứ ạ ượ ượ ả ợ
c m xúc th , c m xúc nhân văn c a tâm h n con ng i. Đó là s k tả ơ ả ủ ồ ườ ự ế
h p gi a hình nh và ý th , sao cho s s ng đ ng c a hình nh càngợ ữ ả ơ ự ố ộ ủ ả
tri n khai ra, càng kh i sâu thêm ý nghĩa c a bài th .ể ơ ủ ơ
- K t c u văn b n (b c c): T th quy đ nh k t c u hình th cế ấ ả ố ụ ứ ơ ị ế ấ ứ
văn b n (nh t là dung l ng) nhi u th lo i, th tài.ả ấ ượ ề ể ạ ể
4. Nh p đi uị ệ
Nh p đi u chi ph i âm h ng và nh c c a bài th , phù h p v iị ệ ố ưở ạ ủ ơ ợ ớ
di n bi n c m xúc c a ch th tr tìnhễ ế ả ủ ủ ể ữ
Nh p đi u đ c t o ra b i nhi u y u t trùng đi p nh : âm thanh,ị ệ ượ ạ ở ề ế ố ệ ư
v n đi u, ý th , dòng th và d a trên c s quan tr ng là b c th .ầ ệ ơ ơ ự ơ ở ọ ướ ơ
-Th l c bát truy n th ng th ng có nh p:ơ ụ ề ố ườ ị
Dòng l c: 2/2/2ụ
Dòng bát: 2/2/2/2
Tuy nhiên cũng có khi nhà th sáng t o theo cách ng t nh p nh tơ ạ ắ ị ấ
đ nh đ phù h p v i c m xúc nhà th .ị ể ợ ớ ả ơ
Dòng l c: 3/3ụ
Ví d :ụ Ng t làm saoộ / ch t u t thôiế ấ
(T H u – ố ữ Khi con tu hú)
- Th ngũ ngôn nh p th ng là s luân phiên 2/3 ho c 3/2ơ ị ườ ự ặ
Ví d : ụ M i năm/ hoa đào nỗ ở
L i th y/ ông đ giàạ ấ ồ

cái c đ nhà th b c l ni m c m xúc chân thành v i tình c nh ông đ .ớ ể ơ ộ ộ ề ả ớ ả ồ
8. Bút pháp
Là cách th c hành văn, b c c và s d ng các ph ng pháp bi uứ ố ụ ử ụ ươ ể
hi n, t o thành m t hình th c ngh thu t nào đó. Bút pháp đa d ng,ệ ạ ộ ứ ệ ậ ạ
phong phú: bút pháp tr tình, bút pháp trào l ng, bút pháp t c nh ngữ ộ ả ả ụ
tình, bút pháp hi n th c, bút pháp lãng m n,…ệ ự ạ
Ví d : Bút pháp trong bài th ụ ơ Mu n làm th ng Cu iố ằ ộ c a T n Đà làủ ả
hi n th c k t h p v i lãng m n,…ệ ự ế ợ ớ ạ
9. Ngôn ngữ
Là toàn b th gi i ngh thu t ngôn t , đ c bi t là cách dùng tộ ế ớ ệ ậ ừ ặ ệ ừ
t o câu. Đáng chú ý là các ạ đi m sáng ngh thu tể ệ ậ trong th , t c là các tơ ứ ừ
đ c g i là ượ ọ nhãn từ (ch m t), th hi n t p trung cho cái nhìn c a câuữ ắ ể ệ ậ ủ
th , bài th .ơ ơ
Ví d : Trong đo n th nói v h i c con h trong v n Bách thúụ ạ ơ ề ồ ứ ổ ườ
khi nghĩ v quá kh hào hùng là chúa S n Lâm, tác gi Th L đã sề ứ ơ ả ế ữ ử
d ng nhi u t ng đ c đáo, th hi n đ c đi m nh n nh : ụ ề ừ ữ ộ ể ệ ượ ể ấ ư đêm vàng,
u ng ánh trăng tan, bình minh cây xanh n ng g i, gi c ng ta t ng b ng,ố ắ ộ ấ ủ ư ừ
lênh láng máu sau r ngừ ,…các t ng y đ t trong đo n th , tái hi n đ từ ữ ấ ặ ạ ơ ệ ắ
nh t đi u nhà th th hi n.ấ ề ơ ể ệ
IV. CÁC YẾU T THI LU TỐ Ậ
1. Lu t b ng tr cậ ằ ắ
Là s hoà ph i âm thanh, ch y u là lu t b ng - tr c luân phiênự ố ủ ế ậ ằ ắ
gi a thanh b ng, thanh tr c theo nh ng quy đ nh b t bu c.ữ ằ ắ ữ ị ắ ộ
1.1. Th Đ ng lu tơ ườ ậ
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
Trang 9
Đ tài nghiên c u khoa h c: H c ph n ph ng pháp d y h c Ngề ứ ọ ọ ầ ươ ạ ọ ữ
văn
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
- Th t ngôn bát cú và t tuy t:ấ ứ ệ

Cùng gió, cùng mây th m i vui.ế ớ
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
Trang 10
Đ tài nghiên c u khoa h c: H c ph n ph ng pháp d y h c Ngề ứ ọ ọ ầ ươ ạ ọ ữ
văn
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
T B T B
R i c m i năm r m tháng támồ ứ ỗ ằ
T B T T
T a nhau trông xu ng th gian c i.ự ố ế ườ
B T B B
(T n Đà, ả Mu n làm th ng Cu iố ằ ộ )
Bài t tuy t là c t b n câu tr c c a bài th bát cúứ ệ ắ ố ướ ủ ơ
Ví d :ụ Trong tù không r u cũng không hoaượ
B T B B
C nh đ p đêm nay khó h ng hả ẹ ữ ờ
T B T B
Ng i ng m trăng soi ngoài c a sườ ắ ử ổ
T B T T
Trăng nhòm khe c a ng m nhà thử ắ ơ
B T B B
(H Chí Minh, ồ Ng m trăngắ )
• Niêm lu t là s đ ng nh t v lu t b ng - tr c c a các liên (c pậ ự ồ ấ ề ậ ằ ắ ủ ặ
câu)
th th Đ ng lu t th t ngôn bát cú, niêm lu t r t ch t ch ,Ở ể ơ ườ ậ ấ ậ ấ ặ ẽ
th ng có s đ ng nh t v lu t b ng tr c gi a các c p câu: m t –ườ ự ồ ấ ề ậ ằ ắ ữ ặ ộ
tám; hai – ba; b n – năm; sáu - b y.ố ả
1.2. Th l c bátể ụ
Lu t b ng tr c nh sau:ậ ằ ắ ư
Ti ngế

văn
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
Lu t b ng tr c ch y u hai dòng b y còn hai dòng sáu – tám ậ ằ ắ ủ ế ở ả ở
sau thì gi ng th l c bátố ể ụ
Ti ngế
Dòng
3 5 7
Dòng b y(m t)ả ộ T B T
Dòng b y(hai)ả B T(hi p v n)ệ ầ B(hi p v n)ệ ầ
Ví d : ụ H t máu nóng th m quanh h n n cạ ấ ồ ướ
T T T
Chút thân tàn l n b c d m kh iầ ướ ặ ơ
B T T
(Tr n Tu n Kh i, ầ ấ ả Hai ch n c nhàữ ướ )
2. Lu t v n: ậ ầ Có tác d ng g n k t các dòng th t o nên âm h ng th .ụ ắ ế ơ ạ ưở ơ
Nh ng ti ng hi p v n cu i dòng th có nét t ng đ ng v âm thanh, ữ ế ệ ầ ở ố ơ ươ ồ ề ở
ph n v n ti ng v n th ng là thanh b ng (th truy n th ng)ầ ầ ế ầ ườ ằ ơ ề ố .
M i th th có cách hi p v n khác nhau:ỗ ể ơ ệ ầ
2.1. Th Đ ng lu tơ ườ ậ
Ti ng hi p v n là thanh b ng, ti ng không hi p v n là thanh tr c,ế ệ ầ ằ ế ệ ầ ắ
th ng là ườ đ c v nộ ậ (m t v n), ti ng hi p v n không l p l i.ộ ầ ế ệ ầ ặ ạ
- Đ ng lu t th t ngôn bát cú: hi p v n các ti ng cu i câu, m t,ườ ậ ấ ệ ầ ở ế ố ộ
hai, b n, sáu, támố
- Đ ng lu t th t ngôn t tuy t: hi p v n các ti ng cu i câuườ ậ ấ ứ ệ ệ ầ ở ế ố
m t, hai, b nộ ố
2.2. Th l c bátơ ụ
Ti ng sáu dòng sáu hi p v i ti ng sáu dòng tám, ti ng tám dòngế ệ ớ ế ế
tám hi p v i ti ng sáu dòng sáu ti p theoệ ớ ế ế
1.4. Th song th t l c bátơ ấ ụ
Ti ng b y dòng b y th nh t hi p v n v i ti ng năm dòng b yế ả ả ứ ấ ệ ầ ớ ế ả

(Minh Hu , ệ Đêm nay Bác không ngủ)
+ Mô hình AABB (ho c ng c l i)ặ ượ ạ
Ví d : ụ Mai v mi n Nam tuôn trào n c ề ề ướ m tắ
Mu n làm con chim hót quanh v n ố ườ Bác
Mu n làm đoá hoa to h ng đâu ố ả ươ đây
Mu n làm cây tre trung hi u ch n ố ế ố này.
(Vi n Ph ng, ễ ươ Vi ng lăng Bácế )
+ Mô hình AABA
Thuy n ta lái gió v i bu m ề ớ ồ trăng
L t gi a mây cao v i bi n ướ ữ ớ ể b ngằ
Ra tr n d m kh i dò b ng ậ ặ ơ ụ bi nể
Dàn ra th tr n l i vây ế ậ ướ giăng.
(Huy C n, ậ Đoàn thuy n đánh cáề )
CH NG II: V N D NG CÁC KI U CÂU ƯƠ Ậ Ụ Ể HỎI KHI D Y - H CẠ Ọ
TH TR TÌNH VI T NAM HI N Đ IƠ Ữ Ệ Ệ Ạ
Th tr tình Vi t Nam hi n đ i tr i qua nhi u giai đo n phát tri nơ ữ ệ ệ ạ ả ề ạ ể
cùng v i c m xúc v i bao th h thi nhân. Đó là m ng văn h c phongớ ả ớ ế ệ ả ọ
phú v th lo i, đa d ng v đ tài và luôn m i m v n i dung, nghề ể ạ ạ ề ề ớ ẻ ề ộ ệ
thu t. Vì v y, đ ti p nh n và c m nh n th t t nh ng tác ph m th trậ ậ ể ế ậ ả ậ ụ ố ữ ẩ ơ ữ
tình là m t v n đ khó.ộ ấ ề
Khi cái tôi trong th đ c gi i phóng, trên thì đàn Vi t Nam xu tơ ượ ả ệ ấ
hi n nh ng tài năng th đa phong cách, nh h ng c a nh ng thi phápệ ữ ơ ả ưở ủ ữ
th m i m thì nh ng sáng tác c a h cũng đ y màu s c. H đã v nơ ớ ẻ ữ ủ ọ ầ ắ ọ ậ
d ng trí t ng t ng bay b ng cùng v i nh ng ngôn ng th ch n l cụ ưở ượ ổ ớ ữ ữ ơ ọ ọ
tinh t , t o nên nh ng tác ph m đ c đáo v n i dung v ngh thu tế ạ ữ ẩ ộ ề ộ ề ệ ậ
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
Trang 13
Đ tài nghiên c u khoa h c: H c ph n ph ng pháp d y h c Ngề ứ ọ ọ ầ ươ ạ ọ ữ
văn
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=

thích đ c năng l c c m th ch quan c a ng i ti p nh n. V i m i bàiượ ự ả ụ ủ ủ ườ ế ậ ớ ỗ
th , m i tác ph m tr tình thì có nh ng ki u câu h i riêng, phù h p v iơ ỗ ẩ ữ ữ ể ỏ ợ ớ
nh ng gì mà nhà th th hi n.ữ ơ ể ệ
Có th nói, vi c v n d ng các ki u câu h i vào vi c ti p nh n tácể ệ ậ ụ ể ỏ ệ ế ậ
ph m th tr tình c a h c sinh THCS là m t yêu c u c n thi t khôngẩ ơ ữ ủ ọ ộ ầ ầ ế
th thi u. Đ v n d ng t t các câu h i đó, chúng ta ph i n m rõ lí lu nể ế ể ậ ụ ố ỏ ả ắ ậ
v các ki u câu h i cũng nh ý nghĩa c a nó,…ề ể ỏ ư ủ
A. CÁC KIỂU CÂU H I TRONG THI T K GIÁO ÁNỎ Ế Ế
I. NH NG Ữ VẤN Đ CHUNG V CÁC KI U CÂU H I KHI D YỀ Ề Ể Ỏ Ạ
H C TH TR TÌNH VI T NAM HI N Đ I.Ọ Ơ Ữ Ệ Ệ Ạ
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
Trang 14
Đ tài nghiên c u khoa h c: H c ph n ph ng pháp d y h c Ngề ứ ọ ọ ầ ươ ạ ọ ữ
văn
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
Đ vi c v n d ng các ki u câu h i đ t hi u qu , m c đích yêuể ệ ậ ụ ể ỏ ạ ệ ả ụ
c u tr c h t ph i l a ch n các câu h i phù h p v i n i dung cùngầ ướ ế ả ự ọ ỏ ợ ớ ộ
nh ng kh năng ti p nh n.ữ ả ế ậ
- Câu h i ph i phù h p, chính xác, có tính kh i g i cho h c sinhỏ ả ợ ơ ợ ọ
khám phá.
Ví d : Khi gi ng v ụ ả ề B c tranh đ ng quê đ u hèứ ồ ầ , trong bài thơ
Khi con tu hú c a T H u, giáo viên ph i h i nh ng câu h i g i tìm, phátủ ố ữ ả ỏ ữ ỏ ợ
hi n, so sánh,… đ h c sinh phát hi n, đ a ra nh ng hình nh mà nhàệ ể ọ ệ ư ữ ả
th đã xây d ng trong đo n th ,…ơ ự ạ ơ
- Câu h i ph i phát huy đ c năng l c liên t ng, kh năng v nỏ ả ượ ự ưở ả ậ
d ng tri th c cũ c a h c sinh.ụ ứ ủ ọ
Ví d : Em liên t ng đ c gì qua hình nh ông đ x a? (nét m t,ụ ưở ượ ả ồ ư ặ
n c i, tâm tr ng,…).ụ ườ ạ
- Câu h i ph i giúp h c sinh bi t phân tích, so sánh nh ng ki nỏ ả ọ ế ữ ế
th c trên c s nh ng đi u đã có đ ti p nh n, c m th nh ng cái m i.ứ ơ ở ữ ề ể ế ậ ả ụ ữ ớ

Theo quan đi m c a tâm lý h c hi n đ i: b n ch t c a ho t đ ngể ủ ọ ệ ạ ả ấ ủ ạ ộ
d y - h c di n ra nh p nhàng c hai phía d y và h c nh m cái bi n đ iạ ọ ễ ị ở ả ạ ọ ằ ế ố
t ng thì h th ng câu h i s là gi i pháp tích c c cho ho t đ ng t ngượ ệ ố ỏ ẽ ả ự ạ ộ ươ
tác này. Theo đó, trong d y h c Ng Văn h th ng câu h i s là bi nạ ọ ữ ệ ố ỏ ẽ ệ
pháp d y - h c có kh năng tho mãn c hai ho t đ ng d y và h c.ạ ọ ả ả ả ạ ộ ạ ọ
H n n a, h c sinh THCS là l a tu i có b c phát tri n m i trongơ ữ ọ ứ ổ ướ ể ớ
đ i s ng tâm lý. Nhu c u đ c chi m lĩnh tri th c, kĩ năng, năng l c tờ ố ầ ượ ế ứ ự ư
duy… tr i lên năng l c xúc c m tr c ti p mau l . Do đó, h th ng cácộ ự ả ự ế ẹ ệ ố
ki u câu h i s đáp ng đ c yêu c u tìm hi u, khám phá c a các em,ể ỏ ẽ ứ ượ ầ ể ủ
giúp các em v t qua v v t ch t ngôn t đ ti n sâu vào các t ng nghĩaượ ỏ ậ ấ ừ ể ế ầ
bên trong và hi u đúng tác ph m.ể ẩ
3. Căn c vào đ c tr ng th lo i và đ c thù c a tác ph m vănứ ặ ư ể ạ ặ ủ ẩ
ch ng v lý thuy t ti p nh n và ph ng pháp ti p nh n tácươ ề ế ế ậ ươ ế ậ
ph m văn ch ng c a h c sinh THCS.ẩ ươ ủ ọ
Tác ph m văn ch ng luôn t n t i m t ph ng th c lo i hìnhẩ ươ ồ ạ ở ộ ươ ứ ạ
nào đó (t s , tr tình ho c k ch) và trong m t hình th c th tài nh t đ nhự ự ữ ặ ị ộ ứ ể ấ ị
(truy n, th …). Mà m i ph ng th c và cách th c t n t i c a tác ph mệ ơ ỗ ươ ứ ứ ồ ạ ủ ẩ
đ u quy đ nh cách ti p nh n riêng. Vì v y, trong d y h c ph i tuỳ lo iề ị ế ậ ậ ạ ọ ả ạ
th tác ph m đ có ph ng pháp gi ng d y thích h p. Đây là nguyên t cể ẩ ể ươ ả ạ ợ ắ
quan tr ng trong ti p nh n tác ph m văn ch ng.ọ ế ậ ẩ ươ
N u tác ph m t n t i hình th c th tr tình thì h th ng câu h iế ẩ ồ ạ ở ứ ơ ữ ệ ố ỏ
ph i bám vào m ch c m xúc c a bài th , t c là đ a vào các d u hi uả ạ ả ủ ơ ứ ư ấ ệ
đ c tr ng c a th th , hình nh th và nh ng âm vang trong th đ c mặ ư ủ ể ơ ả ơ ữ ơ ể ả
nh n n i ni m sâu kín c a lòng ng iậ ỗ ề ủ ườ
Ví d : Bài th ụ ơ Ông đ ồ c a Vũ Đình Liên, m ch c m xúc ch đ oủ ạ ả ủ ạ
là n i ni m hoài c , ni m c m thông chân thành v i ông đ và s nu iỗ ề ổ ề ả ớ ồ ự ố
ti c cho s l i tàn c a m t nét đ p văn hoá… Vì v y, khi đ t ra câu h iế ự ụ ủ ộ ẹ ậ ặ ỏ
ph i bám sát đi u này, đ a ra nh ng câu h i v a phát hi n g i tìm, v aả ề ư ữ ỏ ừ ệ ợ ừ
liên t ng, so sánh…đ làm n i b t ni m c m xúc c a tác gi .ưở ể ổ ậ ề ả ủ ả
Ngoài ra, h th ng câu h i ti p c n tác ph m văn ch ng trongệ ố ỏ ế ậ ẩ ươ

m c đích khai thác tính ngh thu t c a tác ph m, tính lôgic khoa h c c aụ ệ ậ ủ ẩ ọ ủ
ki n th c trên c s phù h p v i kh năng t phát tri n c a h c sinh.ế ứ ơ ở ợ ớ ả ự ể ủ ọ
Khi thi t k ki u câu h i liên t ng, t ng t ng c n chú ý cácế ế ể ỏ ưở ưở ượ ầ
hình th c liên t ng trong tác ph m v i hi n th c đ i s ng c a h c sinh.ứ ưở ẩ ớ ệ ự ờ ố ủ ọ
Ví d : V đ p âm thanh trong ụ ẻ ẹ B c tranh đ ng quê đ u hèứ ồ ầ c a bàiủ
th ơ Khi con tu hú c a T H u g m:ủ ố ữ ồ
+ Tu hú g i b yọ ầ
+ Ti ng ve ngânế
C n đ t câu h i liên t ng, t ng t ng thêm: Em hãy cho bi tầ ặ ỏ ưở ưở ượ ế
ngoài nh ng âm thanh trong bài, quê em vào mùa hè th ng có nh ngữ ở ườ ữ
âm thanh t nhiên nào khác?ự
Ngoài ra, còn ph i liên t ng tác ph m này v i tác ph m khác ;ả ưở ẩ ớ ẩ
liên t ng gi ng đi u v i thái đ , t t ng, quan ni m c a tác gi ;ưở ọ ệ ớ ộ ư ưở ệ ủ ả
t ng t ng tâm tr ng c a tác gi khi l a ch n chi ti t nào đó đ t pưở ượ ạ ủ ả ự ọ ế ể ậ
trung miêu t ho c nh n m nh đi u gì đó…ả ặ ấ ạ ề
2. Câu h i phát hi n - g i tìmỏ ệ ợ
Là ki u câu h i g i ý d a trên năng l c c a h c sinh. Trong đó,ể ỏ ợ ự ự ủ ọ
ng i g i là giáo viên, ng i tìm là h c sinh. Th ng thì câu h i nàyườ ợ ườ ọ ườ ỏ
th ng là g i m t n a và tìm m t n a, nh ng v i nh ng h c sinh khá,ườ ợ ộ ử ộ ử ư ớ ữ ọ
gi i thì g i ý ch m t ph n ba và tìm hai ph n ba t c là giáo viên ch g iỏ ợ ỉ ộ ầ ầ ứ ỉ ợ
ý m t ph n và h c sinh tìm tòi, phát hi n hai ph n. Ng c l i, v iộ ầ ọ ệ ầ ượ ạ ớ
nh ng h c sinh y u kém thì t l g i là hai ph n ba và tìm là m t ph nữ ọ ế ỷ ệ ợ ầ ộ ầ
ba.
Ví d : Khi đ t câu h i v hình nh ông đ x a trong bài th ụ ặ ỏ ề ả ồ ư ơ Ông
đồ c a Vũ Đình Liên thì nh ng hình nh c a ông đ hi n lên tr c ti p,ủ ữ ả ủ ồ ệ ự ế
h c sinh li t kê các hình nh đó mà không ph i liên t ng quá ph c t p. ọ ệ ả ả ưở ứ ạ
3. Câu h i so sánhỏ
=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=*=
Trang 17