MÂY NẾPCalamus tetradactylus Hance, 1875

Tên đồng nghĩa: Calamus bonianus Becc.,1910; C. tetradactylus Hance var. bonianus
(Becc.) Gagnep. & Conrard, 1937; C. cambojensis Becc.,1910.
Tên khác: Mây tắt, mây ruột gà, mây vườn
Họ: Cau dừa - Palmae
Tên thương phẩm: White rattan Hình thái Mây nếp - Calamus tetradactylus Hance
1. Thân mang lá; 2. Cụm quả; 3. Quả

Cây leo mọc thành bụi, với
nhiều thân khí sinh, có thân ngầm
giống “củ gừng” nhưng rất cứng và
đen như sừng. Thân khí sinh chỉ to
bằng ngón tay, nhưng có thể dài 20-
30m, nếu được leo trên cây gỗ.
Thân khí sinh không phân nhánh,
leo được nhờ các tay mây nằm đối
diện với nách lá. Toàn bộ thân được
bao bọc trong các bẹ lá màu xanh,
có gai. Lá dài khoảng 1m, trông
giống như một lá kép với 14-20 lá
nhỏ, mọc thành nhóm 2-4 chiếc; bẹ


Người trồng mây ở huyện Vũ Thư (giáp thị xã Thái Bình) lại cho rằng ở Thái Bình có 2
giống mây:

- Mây tẻ: Lá nhỏ hơn, màu nhạt, quả rất sai, sợi mây màu mỡ gà, dẻo hơn mây nếp.

- Mây nếp: Lá to dày, quả to tròn, thưa quả hơn, sợi trắng, giòn.

Cần tìm hiểu kỹ cứu các nhận xét trên của người trồng mây trong công tác nghiên cứu tính
đa dạng của loài mây nếp, đặc biệt là với việc chọn giống để gây trồng.

Phân bố

Phân bố của mây nếp
ở Việt Nam

Việt Nam:
Mây nếp phân bố rộng từ Hà Giang, Cao Bằng Lạng
Sơn vào đến Đồng Nai, nhưng tập trung nhất ở các tỉnh: Lào
Cai, Yên Bái, Bắc Giang, Quảng Ninh, Hoà Bình, Nghệ An,
Hà Tinh, Quảng Bình và Quảng Trị.

Thế giới:
Miền Nam Trung Quốc (Đảo Hải Nam, Quảng Tây, Vân
Nam, Phúc Kiến), Lào, Cămpuchia, Thái Lan. Hiện nay
Trung Quốc, Lào và Thái Lan cũng đang chú ý phát triển
gieo trồng loài mây quí này.

Đặc điểm sinh học


Đồng bằng Bắc bộ, mây nếp thường mọc tự nhiên ở các hàng rào quanh nhà. Khi còn non (1-3
tuổi) mây nếp là cây ưa bóng, cần có tán che mới sinh trưởng, phát triển bình thường; nhưng
sau 4 tuổi, nếu rừng không được mở sáng kịp thời hoặc nếu không leo bám vươn lên được
ngọn các cây gỗ, mây nếp sẽ ngừng sinh trưởng hoặc chết dần. Cây cao 0,5m, trên bẹ lá xuất
hiện tay mây để giúp cây bám vào giá thể và phát triển rất mạnh.

Mây nếp đẻ nhánh mạnh, sau khi trồng 1 năm, cây đã có thể đẻ nhánh. Nó đẻ nhánh
quanh năm, mỗi nhánh phát triển thành một thân khí sinh. Mùa mưa cây đẻ nhánh mạnh hơn
mùa khô. Từ các mắt thân ngầm đẻ ra các nhánh con, nhánh con lại đẻ ra các nhánh con khác.
Thường mây chỉ đẻ 1 nhánh, rất ít khi đẻ 2 nhánh. Sự đẻ nhánh diễn ra liên tục, nhánh mẹ cao
1m đã có nhánh con cao 0,5m và có cả nhánh của các thế hệ tiếp sau. Sự đẻ nhánh còn phụ
thuộc vào đất tơi xốp hay không và cách vun gốc khi trồng. Lấp đất sâu, sẽ ảnh hưởng xấu đến
sự đẻ nhánh, vì vậy khi trồng chỉ cần lấp đất ngang cổ rễ. Nếu gốc được phơi thoáng, khả năng
đẻ nhánh cũng cao. Bụi mây 7 tuổi có khoảng 30 nhánh. Những bụi mây lớn, ở trạng thái
hoang dại, có tới gần 100 nhánh; khi đó tổng chiều dài thân mây của cả bụi tới hơn 300m.

Mây nếp tăng trưởng khá nhanh, mỗi năm thân dài ra được 4-5m. Bụi mây có thể cắt liên
tục 1-2 năm 1 lần. Sau khi trồng 4-5 năm, mây nếp ra hoa kết quả lần đầu. Mầm hoa bắt đầu
xuất hiện từ tháng 3, có dạng nụ hoa từ tháng 5-6, kéo dài tới tháng 9, thời gian đó quả mây
non cũng đã xuất hiện, nhưng phải tháng 4-5 năm sau quả mới chín ở Đồng bằng Bắc bộ.

Công dụng

Mây nếp được sử dụng từ rất lâu đời và rất quen thuộc ở nước ta. Do có sợi với độ bền,
dẻo và chịu lực kéo tốt, cấu tạo đồng đều, mặt ngoài có màu trắng ngà, bóng rất đẹp, lại dễ
uốn; lại có thể kết hợp tốt với kim loại và vật liệu khác như gỗ, da, nhựa để làm bàn ghế, đồ
dùng mỹ nghệ cao cấp. Sợi mây cũng dễ chẻ thành thanh nhỏ, nên mây nếp là một trong
những loài mây được dùng làm hàng thủ công mỹ nghệ, đan lát, tạo mặt bàn ghế cao cấp có
giá trị ở thị trường trong nước và xuất khẩu.


hong khô trong nhà và cất trữ nơi khô ráo, thoáng mát.Hạt tốt, trung bình 8.000-8.500hạt/kg.
Hạt chỉ cất trữ được không quá 3 tháng.

- Gieo hạt: Ngâm hạt hoặc quả vào nước ấm 40-45
0
(2 sôi 3 lạnh) trong 12 giờ, vớt ra rửa
sạch, để ráo rồi đem gieo lên luống đã chuẩn bị sẵn. Nếu gieo cả quả thì phải sau 4 tháng hạt
mới nảy mầm; còn gieo bằng hạt, chúng sẽ nảy mầm, sau khi gieo khoảng 1 tháng. Luống gieo
phải được làm đất kỹ, bón lót 3-4kg phân chuồng hoai/m
2
. Kích thước luống rộng 0,8-1,0m, cao
15-20cm, dài 5-10m. Rãnh giữa 2 luống rộng 35-40cm. Cũng có thể gieo vãi (khoảng 2 kg
hạt/m
2
); gieo hạt xong cần, phủ đất dày 1cm, tủ rơm rạ kín mặt luống. Thời gian gieo tốt nhất là
đầu tháng 5. Tưới đủ ẩm sau khi gieo.

Cần làm giàn che bóng 90-100%, tưới nước hàng ngày. Khi hạt nảy mầm dỡ bỏ vật che tủ,
nhổ cỏ trên luống.

- Tạo cây con: Khi cây mạ có 1-2 lá, cần tiến hành cấy cây trên luống hoặc vào bầu đã
chuẩn bị sẵn. Luống cấy cây cũng chuẩn bị như luống gieo, cự ly cây 5-10cm. Cấy cây vào bầu
polyethylen rộng 6-10cm, dài 12-15cm. Ruột bầu gồm 89% đất thịt tầng mặt với 10% phân
chuồng hoai và 1% supe lân theo khối lượng.

Làm giàn che cho cây sau khi cấy. Độ che thích hợp 50-70%. Tưới nước thường xuyên
nhưng không để úng. Định kỳ làm cỏ, phá váng cho cây.Trước khi trồng 1 tháng dừng chăm
sóc.
Tiêu chuẩn cây con: Tuổi: 18 tháng; chiều cao trên 20cm; số lá: 3-4 lá/cây; sinh trưởng tốt,
không sâu bệnh.


+ Các hóa chất 2,4D, HCl, nước vôi trong ở các nồng độ thích hợp có tác dụng thúc đẩy
nhanh quá trình nảy mầm hạt giống và đều có thể áp dụng trong gieo ươm mây, song trong sản
xuất nên dùng nước vôi trong vì hiệu quả kinh tế cao và dễ sử dụng.

+ Nền gieo mây là cát ẩm ở trong phòng rất thuận lợi cho quá trình nảy mầm của hạt
giống. So với gieo ươm thông thường (gieo hạt trên nền đất và ử bằng rơm rạ, bùn ao) thì gieo
trên cát ẩm ưu việt hơn như: giảm công gieo hạt, chăm sóc hạt gieo, giảm diện tích gieo hạt 3-4
lần, đặc biệt là rút ngắn thời gian nảy mầm và tỷ lệ nảy mầm rất cao.

+ Thực hiện chế độ chăm sóc (nước phân), phòng trừ sâu bệnh tốt và đặc biệt là chế độ
che bóng phù hợp 80%, mây con 1 năm tuổi đã đủ tiêu chuẩn xuất vườn và tỷ lệ xuất vườn
cao.

Đây là những kết luận rất hợp lý, cần xác định để áp dụng trong quá trình nhân giống mây
nếp.

Khai thác, chế biến và bảo quản

Sau khi trồng 3-4 năm, nơi đất tốt có thể bắt đầu khai thác. Khi khai thác chặt cách gốc
10cm, lôi dây mây ra ngoài khóm rồi dóc vỏ, bỏ bẹ lá. Đem sợi mây phơi nắng nhẹ rồi mang
bán. Nếu để lâu phải sấy diêm sinh để tránh mốc và mối mọt. Bụi mây nếp 20-30 năm tuổi vẫn
cho thu hoạch bình thường, không phải trồng lại, nếu được chăm sóc tốt. Có thể thu hoạch 1-2
năm/lần.

Hiện nay giá bán giao động từ 4.000-7.000 đồng/kg sợi mây. Người thu mua thường đến
tận nhà để tự chặt và cân. Một gia đình miền núi trồng khoảng 200-300m hàng rào mây có thể
thu hoạch 500-1.000kg mây sợi/năm và bán được 5-6 triệu đồng, tương đương với 1-2 tấn
thóc.