A. Lời mở đầu
Trớc 1980 cơ chế kinh tế của nớc ta la cơ chế kinh tế kế hoạch hoá tâp
trung.Nhà nơc biên thanh ông chủ của môt doanh nghiêp lớnquản lý nên kinh
tế thông qua hệ thống chỉ tiêu kế hoạch pháp lệnh rất chi tiết và trc tiêp quyết
định sản xuất cáI gì,cho ai bao nhiêu,khi nào...đợc phát ra từ một trung tâm.Do
đó,hiêu quả kinh tế thấp,sản xuất không phù hợp voéi nhu cầu thực và rất đông
của xã hộinên gây ra lãng phí lớn.Nền kinh tế không có cạnh tranh,nên công
nghệ,tổ choc quản lý sản xuất rất chem. đổi mới.Vì vậy việc chuyển đổi từ nền
kinh tế tập trung sang nên kinh tế thị trờng định hơng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta
là môtj tất yếu khách quan trong sự nghiệp đổi mới đất nớc.Với mục đích khắc
phục dần đợc tính quan liêu,gò bó của cơ chế kế hoạch hoá,khơI dậy đợc tính
năng động sáng tảotong sản xuất kinh doanhtrong cac xí nghiệp quốc doanh,hợ
tác xã,tập đoàn sản xuất,nguồn lao động và nền kinh tế,chuyển đổi nền kinh tế
đơn nhất sang nên kinh tế nhiều thành phầncó sự quản ký và điêù tiết của nhà n-
ớc.Khuyến khích đầu t nứôc ngoàI,làm tăng vốn t bản cũng nh làm tăng thêm
suúc cạnh tranh cho nền kinh tế.Cho tơI nay các chính sách của nha nớc ta vẫn
trên cơ sở của chủ trơng trên mà đI sâu,hoàn thiện,bổ xung để làm cho các loại
hình doanh nghiệp sản xuất nhiều hàng hoá theo nhu cầu thị trờng.
B. Nội dung
I.
1. Nh chúng ta biết, kinh tế thị trờng là hình thức phát triển cao của
hàng hoá mà trong đó các quan hệ kinh tế đều đợc tiền tệ hoá. Nền kinh tế
hàng hoá vận hành theo cơ chế thị trờng đợc gọi là kinh tế thị trờng.
Nền kinh tế thị trờng đợc hình thành và phát triển dới chủ nghĩa t bản đã
biết lợi dụng vai trò lớn của kinh tế thị trờng để tăng trởng và phát triển kinh
tế.
2. Sự cần thiết khách quan phát triển kinh tế thành phố định hớng xã hội
chủ nghĩa ở Việt Nam.
Trớc kia, nớc ta có một nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung nó đã phát
huy vai trò rất tốt trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp, Mỹ. Song, cho đến
ngày nay nó đã bộc lộ các điểm không phù hợp với xu hớng phát triển kinh tế

kinh tế hàng hoá, không có quan hệ thị trờng và do bản thân kiểm toán thị tr-
ờng lại có tính hai mặt của nó cho nên trong thực tế, việc nhận thức cho đúng
vai trò của kinh tế thị trờng đối với sự nghiệp xã hội chủ nghĩa xã hội vẫn có
nhiều vấn đề cần phải nói đến.
Có thể nói suốt một thời gian dài các nớc thuộc hệ thống xã hội chủ
nghĩa đó là nớc ta đã không nhận thức đúng vai trò của sản xuất hàng hoá của
kinh tế thị trờng, đã đồng nhất hình thức sở hữu với hình thức tổ chức kinh tế
và thành phần kinh tế, coi nhẹ, thậm chí phủ nhận quy luật giá trị, quy luật
cạnh tranh, coi nhẹ quy luật cung cầu, chỉ nhìn thấy mặt tiêu cực của kinh tế
thị trờng, phủ nhận quan hệ hàng hoá tiền tệ. Do đối lập kinh tế hàng hoá và
thực hiện với kinh tế kế hoạch hoá, cho thị trờng là phạm trù riêng của chủ
nghĩa t bản cho nên chúng ta chỉ thừa nhận sự tồn tại của sản xuất trong khuân
khổ của thi đua xã hội chủ nghĩa, tác rời một cách riêu hình sản xuất hàng
3
hoá với thị trờng. Bởi vậy, chúng ta đã không tạo đợc động lực để phát triển
sản xuất, vô tịnh hạn chế việc ứng dụng những tiến bộ của khoa học, kỹ thuật
vào sản xuất, năng xuất lao động tăng chậm, gây rối loạn và ách tắc trong lĩnh
vực phân phối, lu thông, làm cho nền kinh tế rơi vào tình trạng kém năng động,
trì trệ.
Khi nhìn lại những sai lầm trong thời kỳ thực hiện Cơ chế tập trung
quan liêu, bao cấp, tại Đại hội lần thứ XI (12-1986), Đảng ta thừa nhận:
Chúng ta đã có những thành kiến không đúng, trên thực tế, cha thật sự thừa
nhận những quy luật của sản xuất hàng hoá đang tồn tại khách quan, do đó,
không chú ý vận dụng chúng vào việc chế định các chủ trơng, chính sách kinh
tế. Trong nhận thức cũng nh trong hành động, chúng ta cha thật sự thừa nhận
cơ cấu kinh tế nhiều thành phần ở nớc ta còn tồn tại trong một thòi gian tơng
đối dài, cha nắm vững và vận dụng đúng quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ
sản xuất với tính chất và trình độ của lực lợng sản xuất. Để khắc phục sai lầm
đó, Đảng ta đã đề ra chủ trơng: Quá trình từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn ở
nớc ta là quá trình chuyển hoá nền kinh tế còn nhiều tính chất tự cấp, tự túc

khác, thế giới vẫn đang nằm trong thời đại quá độ từ chủ nghĩa t bản lên chủ
nghĩa xã hội, cho nên sự phát triển kinh tế- xã hội nớc ta phải theo định hớng
xã hội chủ nghĩa là cần thiết, khách quan (nh đã phân tích ở phần trên) và cũng
là nội dung, yêu cầu của sự phát triển rút ngắn. Sự nghiệp dân giàu, nớc
mạnh, xã hội công bằng dân chủ văn minh và là mục tiêu, vừa là nội dung,
nhiệm vụ của việc phát triển kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc
ta. Đảng và Nhà nớc khuyến khích mọi ngời dân trong xã hội làm giàu một
cách hợp pháp. Dân có giàu thì nớc mới mạnh, nhng dân giàu phải làm cho nớc
mạnh, bảo đảm độc lập, tự chủ và toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia.
Thứ hai, nền kinh tế của chúng ta là nền kinh tế hỗn hợp nhiều thành
phần với vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc trong một số lĩnh vực một số khâu
quan trọng có ý nghĩa quyết định đến sự phát triển kinh tế- xã hội của đất nớc.
Nền kinh tế hàng hoá, nền kinh tế thị trờng phải là một nền kinh tế đa thành
phần, đa hình thức sở hữu. Thế nhng, nền kinh tế thị trờng mà chúng ta đang
xây dựng là nền kinh tế thị trờng hiện đại, cho nên cần có sự tham gia bởi bàn
5
tay hữu hình của nhà nớc trong việc điều tiết, quản lý nền kinh tế đó. Đồng
thời chính nó sẽ đảm bảo sự định hớng phát triển của nền kinh tế thị trờng. Sự
quản lý, điều tiết, định hớng phát triển nền kinh tế thị trờng của nhà nớc là
thông qua các công cụ chính sách kinh tế vĩ mô và vai trò chủ đạo của khu vực
kinh tế nhà nớc. Kinh tế nhà nớc phải nắm giữ vai trò chủ đạo ở một số lĩnh
vực then chốt, có ý nghĩa là đài chỉ huy, là mạch máu của nền kinh tế.
Cùng với việc nhấn mạnh vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc, cần coi trọng vai
trò của khu vực kinh tế t nhân và kinh tế hỗn hợp, đặt chúng trong mối quan hệ
gắn bó, hữu cơ thống nhất, không tách rời, biệt lập.
Thứ ba, Nhà nớc quản lý nền kinh tế thị trờng theo định hớng xã hội chủ
nghĩa là Nhà nớc của dân, do dân. Thành tố quan trọng mang tính quyết định
trong nền kinh tế thị trờng hiện đại là nớc tham gia vào các quá trình kinh tế.
Nhng khác với nhà nớc của nhiều nền kinh tế thị trờng trên thế giới. Nhà nớc
ta là Nhà nớc của dân, do dân, và vì dân, Nhà nớc công nông, Nhà nớc của

học- công nghệ hiện nay. Tất cả các nớc trên thế giới, dù muốn hay không
muốn, ít nhiều đều bị lôi cuốn, thu hút vào các quan hệ kinh tế quốc tế. Tranh
thủ thuận lợi và cơ hội, tranh nguy cơ tụtu hậu xa hơn và vợt qua thách thức là
yeu cầu nhất thiết phải thực hiện. Để phát triển trong điều kiện của kinh tế hiện
đại, Việt Nam không thể đóng cửa, khép kín nền kinh tế trong trạng thái tự
cung, tự cấp, mà phải mở cửa, hội nhập với nền kinh tế thế giới. Sự mở cửa, hội
nhập đợc thực hiện trên ba nội dung chính là: thơng mại, đầu t và chuyển giao
khoa học- công nghệ. Tuy nhiên, sự mở cửa, hội nhập không có ý nghĩa là sự
hoà tan, đánh mất mình, mà phải trên cơ sở phát huy lợi thế so sánh và không
ngừng nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế, giữ vững độc lập, tự chủ và
toàn vẹn lãnh thổ của quốc gia.
Thứ sau, thúc đẩy tăng trởng kinh tế đồng thời với việc bảo đảm công
bằng xã hội cũng là một nội dung rất quan trọng trong nền kinh tế thị trờng ở
nớc ta. Phát triển trong công bằng và phát triển bền vững là những thuật ngữ
phổ biến và là xu thế của thời đại hiện nay. Phát triển trong công bằng đợc
biểu hiện là những chính sách phát triển phải đảm bảo sự công bằng xã hội, là
tạo cho mọi tầng lớp nhân dân có cơ hội tham gia vào quá trình phát triển và đ-
7
ợc hởng những thành quả tơng xứng với sức lực, khả năng và trí tuệ của họ bỏ
ra, là giảm khả khoảng cách chênh lệch giàu- nghèo giữa các tầng lớp dân c và
giữa các vùng. Khác với nhiều nớc, chúng ta phát triển kinh tế thị trờng nhng
chủ trơng đảm bảo công bằng, xã hội, thực hiện sự thống nhất giữa tăng trởng
kinh tế và công bằng xã hội trong tất cả các giai đoạn của sự phát triển kinh tế
ở nớc ta. Tuy nhiên, cũng cần nhấn mạnh rằng, sự bảo đảm công bằng trong
nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta là hoàn toàn xa lạ và
khác hẳn về chất với chủ nghĩa bình quân, cao bằng thu nhập và chia đều sự
nghèo đói cho mọi ngời. Mức độ bảo đảm công bằng xã hội phụ thuộc rất lớn
vào sự phát triển, khả năng và sức mạnh kinh tế của quốc gia. Vì vậy, nếu qua
nhấn mạnh tới công bằng xã hội trong điều kiện nền kinh tế còn kém phát
triển, ngân sách còn eo hẹp, thì chắc chắn sẽ làm triệt tiêu động lực phát triển