Hỏng mắt vì thuốc sốt rét?

Các thuốc sốt rét tổng hợp dùng không đúng chỉ định sẽ gây độc cho mắt.
Các thuốc sốt rét tổng hợp (chloroquin) hay từ thiên nhiên (quinin) đều
gây độc cho mắt. Do loại thuốc tổng hợp còn dùng để chữa viêm khớp dạng
thấp, luput ban đỏ rải rác... dài hạn hay chữa sán liều khá cao nên độc dễ xảy
ra hơn.
Với thuốc tổng hợp: chloroquin
Thuốc có thể gây độc cho mắt theo các mức độ khác nhau:
Tích tụ lipid ở mô lưới: Việc tích tụ lipid ở mô lưới không quan trọng vì
sau khi ngừng dùng thuốc, lipid tích tụ này sẽ tan dần.
Rối loạn vận động mắt: Biểu hiện thường gặp là nhìn một thành hai, sa mi
mắt trên, mắt điều tiết kém, có khi không điều tiết được. Tuy nhiên, sau khi ngừng
thuốc sẽ giảm dần, các vận động mắt được hồi phục đến mức bình thường.
Tổn thương võng mạc: Tổn thương võng mạc ít gặp hơn (khoảng 6% người
bệnh) nhưng nguy hiểm hơn vì không hồi phục được sau khi ngừng thuốc.
Tai biến này được ghi nhận năm 1957. Đến năm 1983 mới tính được liều
tối đa cho phép dùng mà không bị tai biến là 6,5mg/kg/ngày cho dạng
hydroxychloroquin (bd: plaquenil) và 4mg/kg/ngày cho dạng chloroquinsulfat (bd:
nivaquin).
Chloroquin là một hợp chất có ái lực đối với biểu mô sắc tố võng
mạc.Thuốc hợp với melanin, tích lũy lại ở võng mạc nhiều năm sau khi đã ngừng
dùng. Một trong các nguy cơ gây độc cho mắt là dùng lâu dài thuốc trị sốt rét và
trị luput ban đỏ. Ở người suy thận suy gan việc đào thải thuốc giảm, sự tích lũy
thuốc nhanh và nhiều hơn, dễ gây độc hơn. Khi dùng thuốc cho các đối tượng này
cần thận trọng.
Biểu hiện độc cho mắt thường thấy như sau: Lúc đầu thấy một vùng tối
trước mắt, gọi là bị " ám điểm trung tâm". Nếu ngừng dùng thuốc ngay thì biểu
hiện này sẽ mất đi. Nhưng nếu cứ tiếp tục dùng thuốc thì thị lực ở cả hai mắt đều
bị giảm, trong đáy mắt xuất hiện quanh hoàng điểm một vùng vàng rồi sau này trở
thành đen sậm, đáy mắt mất sắc tố chung quanh lõm trung tâm hoàng điểm tạo

không nhận được màu, hay nảy đom đóm mắt, thấy mọi vật xung quanh có màu
đỏ hay xanh lục, thị trường bị thu hẹp (giống như nhìn qua một cái ống), quáng gà,
bị ảo giác. Thời gian từ khi có các biểu hiện khác thường đến khi có các tai biến
nghiêm trọng ở võng mạc khá dài. Nếu trong quá trình dùng thuốc thấy có biểu
hiện khác thường này thì phải ngừng thuốc, nếu không sẽ dẫn đến các tai biến
nghiêm trọng (teo thần kinh thị giác, phù võng mạc).
Tuy có nhiều thuốc mới trị sốt rét, thấp khớp dạng thấp, luput ban đỏ, sán...
hai thuốc chloroquin, quinin hiện vẫn còn dùng khá phổ biến trong cộng đồng.
Cách tránh ngộ độc cho mắt là dùng đúng liều, không dùng kéo dài, khi nhận biết
các dấu hiệu bất thường thì cần ngừng thuốc ngay nhằm tránh các diễn biến xấu.