4. TỔNG TUẦN HOÀN CỦA TƯ BẢN=> sự thống nhất của 3 quá trình và giải thích sự đồng
thời, kế tiếp và liên tục.
Vị trí:
- tr124-148, chương 1, quyển 2 (quá trình lưu thông của tư bản), tập thứ hai, bộ tư bản.
- Đối tượng nghiên cứu:
Trong các chương trước, tuần hoàn của tư bản công nghiệp được nghiên cứu từng mặt một cho
nên đã vạch rõ được những mặt riêng biệt của tuần hoàn của tư bản công nghiệp. Trong chương
này, sự vận động của tư bản công nghiệp được nghiên cứu với tư cách là sự thống nhất của cả 3
tuần hoàn. Nghiên cứu sự thống nhất ấy đã phát hiện ra những nhân tố mới mà nếu nghiên cứu
từng mặt của tư bản công nghiệp thì không thể nào vạch ra được. Bên cạnh đó, tính cụ thể của
sự vận động của tư bản công nghiệp cũng được trình bày ở chương này.
- Phương pháp nghiên cứu:
Trong việc nghiên cứu tuần hoàn của tư bản công nghiệp, Mác áp dụng phương pháp “đi từ trìu
tượng đến cụ thể”.
Tuần hoàn của tư bản tiền tệ là hình thái vận động phiến diện nhất và trìu tượng nhất của tư
bản. Tuần hoàn của tư bản sx thì cụ thể hơn: tính quy định của nó dựa vào tính quy định của
tuần hoàn của tư bản tiền tệ. Tuần hoàn của tư bản hàng hóa là một bước tiế về phía cụ thể, tính
quy định của nó bổ sung và sữa chữa tính quy định của hai tuần hoàn trước. Tuần hoàn này
thậm chí đưa chúng ta ra khỏi giới hạn của tư bản cá biệt. Mỗi giai đoạn phân tích là cụ thể đối
với giai đoạn trước và trìu tượng đối với giai đoạn sau.
- Trình tự nghiên cứu:
Trong chương này, Mác nghiên cứu tuần hoàn thực tế của tư bản công nghiệp với tư cách là sự
thống nhất của 3 tuần hoàn, sau đó đưa đến một điểm mới là quan niệm đày đủ hơn về tính liên
tục của sự vận động của tư bản. Trước tiên, Mác làm sáng tỏ vấn đề đó và chuyển sang luận
chiến với Bai-lây về vấn đề giá trị. Cuối chương được kết thúc bằng đoạn ghi chú đề cập sơ qua
vấn đề thực hiện khối lượng hàng hóa.
Nội dung
Trong các loại tư bản chỉ có tư bản công nghiệp mới có hình thái tuần hoàn đầy đủ gồm ba giai
đoạn, tư bản lần lượt mang lấy và trút bỏ ba hình thái của nó. Tư bản công nghiệp là hình thái
tư bản duy nhất không chỉ chiếm đoạt giá trị thặng dư mà còn tạo ra giá trị thặng dư. Trong sự
vận động của tư bản công nghiệp, mỗi hình thái của tư bản đều có thể làm điểm mở đầu và kết

nhân tích lũy lại. Nếu chỉ xét riêng tư bản sx ta có thể bị nhầm lẫn mục đích của tư bản là sản
xuất, trung tâm của vấn đề là sản xuất nhiều và rẻ, có trao đổi là trao đổi sản phẩm để sx được
liên tục.
- Tuần hoàn tư bản hàng hóa: H-H: Mở đầu và kết thúc giai đoạn là hàng hóa. Vận động của tư
bản biểu hiện ra là sự vận động của hàng hóa. Hình thái tuần hoàn này nhấn mạnh vai trò của
lưu thông hàng hóa và tính liên tục của lưu thông. Quá trình sản xuất và lưu thông của tiền tệ
chỉ là điều kiện cho lưu thông hàng hóa.
Ba hình thái trên, mỗi hình thái đều là điểm xuất phát, điểm quá độ và là điểm quay trở lại.
Toàn bộ quá trình biểu hiện ra thành sự thống nhất của quá trình sản xuất và quá trình lưu
thông; quá trình sản xuất trở thành khâu trung gian của quá trình lưu thông, và ngược lại(124)
Cả 3 tuần hoàn đều có mục đích chung là sự tăng lên của tư bản, đều tạo nên vòng chuyển động
không ngừng và đều thể hiện sự vận động.
Quá trình tuần hoàn tư bản hàng hóa bộc lộ mối quan hệ giữa những người sản xuất hàng hóa
với nhau. Nó vạch rõ sự lưu thông hàng hóa là điều kiện thường xuyê của sx và tsx, song quá
nhấn mạnh vai trò của lưu thông hàng hóa: mọi yếu tố của quá trình sx đều do lưu thông hàng
hóa và chỉ gồm có hàng hóa
Sự vận động của tư bản chủ nghĩa: Đó là sự thống nhất của 3 hình thái tuần hoán. Nếu chỉ xét
riêng từng hình thái tuần hoàn tư bản thì chỉ phản ánh phiến diện, làm nổi bật mặt này và che
giấu mặt khác. Vì vậy, cần xem xét ba hình thái tuần hoàn là một thể chặt chẽ trong mối quan hệ
của chúng.
Ý nghĩa ll:
Ba hình thái của tư bản không phải là ba loại tư bản khác nhau mà là ba hình thái của một tư
bản công nghiệp biểu hiện trong đó quá trình vận động của nó. Song cũng trong quá trình vận
động ấy có chứa đựng khả năng tách rời của ba hình thái tư bản. Trong quá trình phát triển của
chủ nghĩa tư bản, khả năng tách rời đó làm xuất hiện tư bản thương nghiệp, nhà buôn, chủ nhân
hàng…chia nhau giá trị thặng dư.
Phân tích ba hình thái tuần hoàn của tư bản giup ta thấy được sự tạo ra giá trị thặng dư như thế
nào của Mác theo tiến trình đi từ trừu tượng đến cụ thể.
Ý nghĩa thực tiễn:
Việc thực hiện vận động tư bản được diễn ra một cách liên tục do đó cần chú ý đến phân bổ cơ