Nhà tạo lập thị trường - P.3
Tôi tiếp tục loạt bài về nhà tạo lập thị trường. Loạt bài này đã được thực hiện từ
năm 2005, do đó sẽ có những thông tin chưa được cập nhật kịp thời. Mong các bạn
Saganors tham khảo và ghi nhận hạn chế này.
Hệ thống tạo lập thị trường tập trung trên sàn giao dịch cổ điển đấu giá theo
lệnh (khớp lệnh)
Thuật ngữ sàn giao dịch cổ điển nhằm chỉ sàn giao dịch có địa điểm cụ thể, nơi tập
trung các nhà môi giới sàn, các thành viên của sàn…, đây có thể coi là mô hình
đầu tiên của thị trường chứng khoán. Tất cả các nhà đầu tư đều có thể tiến hành
giao dịch trực tiếp với nhau, họ tiến hành đặt lệnh mua, lệnh bán với các giá mức
giá yết. Tất cả các lệnh giới hạn mua và lệnh giới hạn bán tại bất kỳ thời điểm nào
đều được ghi lại trong “sổ ghi lệnh giới hạn”. Nhà tạo lập thị trường sẽ ở trực tiếp
tại sàn trong thời gian giao dịch, nhận các lệnh từ phía các nhân viên môi giới sàn
và các lệnh do hệ thống điện tử đưa đến.
Nhà tạo lập thị trường trong hệ thống này phải thực
hiện việc liên tục báo giá thông qua tổng hợp thông
tin từ sổ ghi lệnh giới hạn và từ nhu cầu mà các
nhân viên môi giới sàn đặt lên. Như thế, công việc
chính của các nhà tạo lập thị trường loại này là tiến
hành hỗ trợ tìm và khớp các lệnh đối ứng. Họ chỉ sử
dụng chứng khoán trong tài khoản (trong kho) của
mình để tiến hành giao dịch (hay hỗ trợ thanh
khoản) khi mức cung hay cầu với một loại chứng khoán giảm xuống và không tìm
được lệnh đối ứng phù hợp, nhà tạo lập thị trường phải tham gia để đảm bảo tính
thanh khoản thị trường và duy trì mức giá cân bằng phù hợp.
Sự can thiệp của nhà tạo lập thị trường vào thị trường khi có dấu hiệu cho thấy thị
trường có khả năng giảm tính thanh khoản đảm bảo cho chi phí giao dịch được giữ
ổn định và luôn thấp hơn so với những thị trường giao dịch tập trung thuần tuý
không có sự can thiệp của nhà tạo lập thị trường. Thêm vào đó, do nhà tạo lập thị
trường là tổ chức duy nhất có quyền theo dõi và nắm bắt tình hình cung cầu trên
thị trường giao dịch tập trung, đồng thời nhà tạo lập thị trường cũng luôn có quan

Hệ thống tạo lập thị trường trên sàn giao dịch điện tử, đấu giá theo giá
Trong thị trường này nhà đầu tư công chúng hầu như sẽ không thể giao dịch trực
tiếp với nhau. Để có thể tiến hành mua hay bán chứng khoán, nhà đầu tư phải liên
hệ trực tiếp với nhà tạo lập thị trường (các công ty giao dịch), những công ty giao
dịch sẽ sử dụng những chứng khoán trong kho của mình để tiến hành giao dịch với
khách hàng. Với một hệ thống đấu giá theo giá, thường có nhiều nhà tạo lập thị
trường cùng một lúc thực hiện tạo lập thị trường cho một loại chứng khoán nhất
định, những nhà tạo lập thị trường này liên tục báo các chào mua và chào bán với
một khối lượng chứng khoán tại các mức giá xác định. Trong hệ thống này, nhà
tạo lập thị trường chính là bộ phận tạo lên gần như toàn bộ tính thanh khoản của
thị trường thông qua việc yết các mức giá và khối lượng sẵn sàng giao dịch ở một
phía mua hoặc bán. Để thực hiện giao dịch với khách hàng, các nhà tạo lập thị
trường phải cạnh tranh lẫn nhau yết các mức chào mua/chào bán cạnh tranh nhất
để có thể thu hút các lệnh đặt giao dịch từ phía khách hàng.
Nhà tạo lập thị trường có trách nhiệm liên tục yết các chào mua và chào bán với
khoảng chênh lệch thích hợp và tiến hành giao dịch với đồng thời những lệnh thị
trường và lệnh giới hạn của nhà tạo lập thị trường khác và nhà đầu tư. Giá đặt mua
(đặt bán) của một nhà tạo lập thị trường không được cao hơn (thấp hơn) giá đặt
bán (đặt mua) của tất cả các công ty giao dịch khác trên thị trường. Các nhà tạo lập
thị trường không phải trả bất kỳ loại phí giao dịch nào, hơn nữa họ có quyền chỉ
đặt chào mua hoặc chào bán trên một phía của thị trường để thu hút khách hàng,
điều này cũng giúp cho nhà tạo lập thị trường có thể hạn chế được các rủi ro khi
rơi vào các tình trạng mất cân bằng chứng khoán trong kho một cách bị động.Một
lợi thế rất lớn cho nhà tạo lập thị trường là khi tham gia vào cơ chế thị trường này,
họ luôn có một nguồn ổn định các lệnh đặt đến từ phía khách hàng để tiến hành
cạnh tranh. Điểm tạo ra lợi thế này là ở các lệnh đặt ra trên thị trường này chủ yếu
là các lệnh thị trường, còn đối với các thị trường khớp lệnh, các lệnh đặt ra chủ
yếu là lệnh giới hạn – loại lệnh này thường thường không tạo được tính cạng tranh
cao và do đó ít tạo được tính thanh khoản.
Ví dụ với mô hình thị trường này là NASDAQ và LSE (London Stock Exchange).

phần năm giá trị 4.3 nghìn tỉ đôla của NYSE cùng thời điểm chứng tỏ đa số các
công ty trên Nasdaq đều là các công ty nhỏ.
Do các yêu cầu niêm yết thấp, qui mô Nasdaq gia tăng nhanh chóng. Năm 1989,
NASD buộc phải thắt chặt hơn các qui định, bao gồm cả việc quản lý các công ty
tham gia làm môi giới và tạo lập thị trường, Đến 1995, NASD đã cấp 510000 giấy
phép môi giới, đồng thời SEC cũng thông qua NASD để quản lý chặt chẽ Nasdaq
hơn. Tuy nhiên NASD luôn cố gắng tạo sự chủ động cho hoạt động của Nasdaq.
Sự khác biệt lớn nhất giữa thị trường đấu giá và thị trường giao dịch là ở số lựợng
nhà tạo lập thị trường cho một loại chứng khoán. Rõ ràng, nếu như số lượng nhà
tạo lập thị trường cho một loại chứng khoán lớn thì tính thanh khoản của nó sẽ cao
hơn rất nhiều so với việc chứng khoán đó chỉ được một nhà tạo lập thị trường duy
nhất thực hiện – nhà chuyên gia – trên sàn NYSE. Tuy nhiên điều này chưa hẳn là
đã có lợi.
Trong khi NYSE và AMEX là các thị trường khớp lệnh, Nasdaq lại là dạng thị
trường khớp giá. Lợi nhuận của những công ty giao dịch trên thị trường OTC phụ
thuộc vào khoảng chênh lệch giữa mức giá chào mua và mức giá chào bán hay còn
gọi là chênh lệch mua-bán. Chênh lệch mua-bán được coi là khoản đền bù cho các
công ty này khi họ tạo được thị trường cho loại chứng khoán đó và đền bù cho rủi
ro mà họ chấp nhận trong thời gian cầm giữ chứng khoán trước khi bán ra. Chênh
lệch mua-bán còn được gọi là “chênh lệch bên trong”, khoản chênh này thể hiện
mức lợi nhuận lớn nhất mà một công ty tiến hành tạo lập thị trường có thể thu
được.
Mặt khác, trong khi trên thị trường đấu giá, các lệnh giới hạn hầu như chiếm vị trí
tuyệt đối, thì trên Nasdaq hầu như rất ít có các lệnh giới hạn. Nasdaq thiếu một cơ
chế tập trung để xử lý các lệnh giới hạn, do đó các lệnh giới hạn chỉ có thể xuất
hiện trên hệ thống máy tính của NASD hoặc là trong hệ thống máy nội bộ của mỗi
nhà tạo lập thị trường. Kết quả là những nhà tạo lập thị trường trên Nasdaq có thể
giao dịch với các mức giá họ đã chào ra, bỏ qua các mức giá do các lệnh giới hạn
đặt, cho dù các lệnh này có lợi hơn đối với nhà đầu tư. Hệ thống của Nasdaq được
xác lập tương đối khác thường: nó coi các lệnh giới hạn là những lệnh gây cản trở