THỰC TRẠNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM VÀ NHU CẦU
XÂY DỰNG THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN PHI TẬP TRUNG CÓ SỰ
THAM GIA CỦA NHÀ TẠO LẬP THỊ TRƯỜNG
2.1. Thực trạng hoạt động của thị trường chứng khoán Việt Nam sau hơn 7 năm
hoạt động
2.1.1. Đánh giá hoạt động của SGDCK Tp. Hồ Chí Minh
TTGDCK TP.HCM đi vào hoạt động vào tháng 07/2000, ban đầu chỉ vỏn vẹn có
2 công ty niêm yết là REE và SAM với tổng số vốn là 270 tỷ đồng và một vài
lọai trái phiếu Chính phủ được niêm yết giao dịch. Từ đó cho đến năm 2005, thị
trường luôn ở trong trạng thái tẻ nhạt, loại trừ cơn sốt vào năm 2001 thì trong 5
năm chỉ số VN-Index lúc cao nhất chỉ xoay quanh mức 300 điểm, mức thấp nhất
xuống đến 130 điểm. Lý do chính là do thị trường có quá ít hàng hoá, các doanh
nghiệp niêm yết cũng nhỏ, không nổi tiếng, không hấp dẫn nhà đầu tư trong và
ngoài nước.
Từ năm 2005, khi tỷ lệ nắm giữ của nhà đầu tư nước ngoài được nâng từ 30%
lên 49% (trừ lĩnh vực ngân hàng), năm 2006, quy mô TTCK Việt Nam có tổ
chức đã phát triển nhanh và đạt mức gia tăng giá trị kỷ lục. Số lượng chứng
khoán niêm yết đã tăng dần qua các năm, đặc biệt là năm 2006 với 74 công ty
niêm yết mới tại TTGDCK TP.HCM. Tính đến ngày 31/12/2006, TTGDCK
TP.HCM đã có 106 công ty niêm yết với tổng trị giá đạt 13,618 tỷ đồng và tổng
mức vốn hoá thị trường lên tới 147.66 nghìn tỷ đồng, 2 quỹ đầu tư VF1 và
PRUBF1 với tổng vốn điều lệ 800 tỷ đồng và 372 loại trái phiếu Chính phủ và
công ty với tổng mệnh giá niêm yết đạt khoảng 57,700 tỷ đồng, tổng giá trị niêm
yết toàn thị trường là 72,396 tỷ đồng. Chỉ số VN-Index tăng liên tục trong năm
2006, đặc biệt là vào thời điểm ở những tháng cuối năm. Kết thúc phiên giao
dịch năm 2006, phiên thứ 1,451 (ngày 29/12/2006) chỉ số VN-Index đạt 751.77
điểm tăng 446.49 điểm, tương ứng mức gia tăng 146,26% so với phiên giao dịch
đầu năm 2006.
Về phía các nhà đầu tư, đến cuối tháng 12/2006 đã có 106,393 tài khoản giao
dịch được mở, gấp 3 lần năm 2005. Trong đó có sự góp mặt của 1,700 nhà đầu
tư nước ngoài tham gia mua bán cổ phiếu trên thị trường và đang nắm giữ 25 -

chứng minh được sự tăng trưởng ổn định của thị trường. Điều này được thể hiện
rõ nét thông qua các bảng số liệu (2.1-2.3) và biểu đồ (2.1-2.3) ở phần phụ lục.
Về số lượng nhà đầu tư tham gia, theo thống kê của Ủy ban Chứng khoán, tính
đến cuối năm 2007, thị trường chứng khoán Việt Nam trên 300,000 tài khoản,
tăng gấp 3 lần so với năm 2006. Điều này cho thấy sự quan tâm của công chúng
đầu tư tới thị trường ngày càng lớn. Cuối năm 2006, chỉ có khoảng 1,000 tài
khoản của nhà đầu tư nước ngoài thì cả năm nay con số đã lên tới 7,000 tài
khoản. Các tổ chức đầu tư nước ngoài đăng ký tham gia thị trường và lượng vốn
đầu tư gián tiếp nước ngoài đạt khoảng hơn 7.6 tỷ USD, gấp 3 lần so với năm
2006 (xem bảng 2.4 ở phần phụ lục).
Nhìn chung, diễn biến TTCK năm 2007 được chia thành 2 phân đoạn khá rõ rệt
với nhiều biến động lớn ở thị trường niêm yết. Từ đầu năm đến nửa đầu tháng
03/2007, thị trường với sự sôi động và phát triển nhanh chưa từng có và thời
gian sau đó trong hướng điều chỉnh là chủ yếu. Đặc trưng nổi bật của thị trường
chứng khoán Việt Nam trong năm 2007 là khả năng huy động vốn rất mạnh mẽ.
Trong thời gian qua, cùng với sự phát triển không ngừng về quy mô của thị
trường chứng khoán Việt Nam, là sự lớn mạnh của các tổ chức tài chính trung
gian, đặc biệt là các công ty chứng khoán. Tuy nhiên, quy mô của các công ty
chứng khoán như vậy vẫn còn quá nhỏ, cho nên các nghiệp vụ chứng khoán còn
chưa được triển khai hết hoặc chưa được triển khai có hiệu quả, chất lượng các
dịch vụ cung cấp còn nhiều hạn chế. Tư vấn tài chính vẫn còn là hoạt động non
trẻ ở Việt Nam và bảo lãnh phát hành là nghiệp vụ đòi hỏi nhiều vốn, nhiều kinh
nghiệm mà hiện ít công ty chứng khoán có khả năng thực hiện. Một số nghiệp vụ
như tạo lập thị trường, tự doanh,… còn bị hạn chế.
Tóm lại, mặc dù SGDCK Tp. Hồ Chí Minh ra đời trong điều kiện gặp rất nhiều
khó khăn như: hệ thống pháp luật Việt Nam nói chung chưa được hoàn thiện, các
văn bản điều chỉnh hoạt động trên thị trường chứng khoán còn nhiều bất cập,
chồng chéo, chưa thống nhất v.v.., đội ngũ cán bộ quản lý điều hành chưa có
kinh nghiệm thực tiễn, sự hiểu biết của công chúng về đầu tư chứng khoán và
TTCK còn nhiều hạn chế. Nhưng với sự quan tâm rất lớn của Chính phủ, các Bộ

đăng ký, giao dịch chứng khoán và công bố thông tin bất thường của tổ chức
đăng ký giao dịch chứng khoán tại TTGDCK Hà Nội.
 Quyết định số 2592/QĐ-BTC ban hành Quy trình kết hợp cổ phần hóa doanh
nghiệp nhà nước với niêm yết/đăng ký giao dịch cổ phiếu tại các Trung tâm
giao dịch chứng khoán.
 Công văn 5248/TC-CST ngày 29/4/2005 của Bộ tài chính về việc ưa đãi thuế
thu nhập doanh nghiệp cho các tổ chức đăng ký giao dịch tại TTGDCK Hà
Nội.
Trong thời gian đầu cơ quan tổ chức và trực tiếp vận hành thị trường được giao
cho TTGDCK Hà Nội và cơ quan quản lý nhà nước về TTCK của UBCKNN.
2.1.2.1. Mô hình cơ cấu tổ chức và hoạt động
Trên cơ sở Luật Chứng khoán được Quốc hội thông qua và có hiệu lực từ tháng
1/2007, TTGDCK Hà Nội đã chuyển đổi từ đơn vị sự nghiệp trực thuộc
UBCKNN thành pháp nhân độc lập hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm
hữu hạn một thành viên và sau này sẽ chuyển sang mô hình công ty cổ phần,
chịu sự quản lý và giám sát của UBCKNN; có tổ chức bộ máy bao gồm hội đồng
quản trị, giám đốc và ban kiểm soát. TTGDCK Hà Nội được phép ban hành các
quy chế về niêm yết, GDCK, thành viên giao dịch và công bố thông tin sau khi
được UBCKNN chấp thuận. TTGDCK tổ chức GDCK niêm yết theo phương
thức thoả thuận và các phương thức giao dịch khác được quy định tại quy chế
giao dịch. Các chứng khoán niêm yết tại TTGDCK được giao dịch tại công ty
chứng khoán là thành viên giao dịch của TTGDCK theo quy chế về giao dịch.
Sơ đồ 1: Cơ cấu tổ chức của TTGDCK Hà Nội
Các nội dung hoạt động chính trong giai đoạn hiện nay của TTGDCK Hà Nội
như sau:
 Tổ chức đấu giá cổ phần cho các doanh nghiệp: TTGDCK Hà Nội cung cấp
các phương tiện để thực hiện đấu giá cổ phần, đặc biệt là cổ phần của các
doanh nghiệp Nhà nước cổ phần hóa, theo tinh thần Nghị định số
109/2007/NĐ-CP về việc chuyển công ty nhà nước thành công ty cổ phần
được Chính phủ ban hành ngày 26/06/2007.

đạt 822,107,600 trái phiếu, tương ứng giá trị 84,604 tỷ đồng. Trong đó, phiên có
giá trị giao dịch cổ phiếu lớn nhất là phiên giao dịch thứ 486 (ngày 25/10/2007)
với tổng giá trị cổ phiếu được giao dịch là 787.3 tỷ đồng và phiên giao dịch có
giá trị thấp nhất là phiên giao dịch thứ 90 (ngày 20/2/2006) có giá trị giao dịch
đạt 48.28 triệu đồng.
Về biến động giá giao dịch và chỉ số HASTC-Index: chỉ số HASTC-Index bắt
đầu tăng từ cuối tháng 2 đến tháng 4/2006, chỉ số tăng mạnh nhất trong tháng 3
từ 98,84 điểm (cuối tháng 2) đến 178,87 điểm (cuối tháng 3), tăng trên 80 điểm
trong vòng 1 tháng; giảm mạnh nhất trong tháng 5 và tháng 7, tuy nhiên xu
hướng chung chỉ số thị trường theo chiều hướng tăng trong năm 2006 và năm
2007. Chỉ số phiên giao dịch cuối năm 2007 đạt 323.55 điểm, tăng 227.31 điểm
(+236%) so với phiên giao dịch ngày 1/1/2006.
Sau đây là các số liệu về hoạt động giao dịch của TTGDCK Hà Nội đến
31/12/2007 như sau:
Bảng 2.4: Quy mô niêm yết thị trường tại TTGDCK Hà Nội đến 31/12/2007
2,101,978,033
1,396,822,047
84,483,819,070,000
13,968,220,470,000 Toàn thị trường
Cổ phiếu
Trái phiếu
Số chứng khoán niêm yết
289
112
177
Tổng khối lượng niêm yết
705,155,986

1 SSI Cty CP Chứng Khoán Sài Gòn 13,790,185,740,000
2 ACB Ngân hàng Thương mại CP Á Châu 7,393,443,280,000
3 BVS Cty CP Chứng khoán Bảo Việt 3,197,973,160,000
4 NTP Cty CP Nhựa Thiếu niên Tiền Phong 2,772,922,730,000
5 HPC Cty CP Chứng khoán Hải Phòng 2,639,382,100,000
Nguồn: TTGDCK Hà Nội
Đặc điểm của hầu hết các doanh nghiệp đăng ký niêm yết trên sàn giao dịch Hà
Nội đều là các doanh nghiệp nhà nước cổ phần hóa nên tỷ lệ nắm giữ cổ phiếu
do Nhà nước nắm giữ còn rất lớn. Điều này thể hiện rất rõ là với các công ty có
số vốn càng lớn thì tỷ lệ nắm giữ của Nhà nước càng nhiều.
(1) Hoạt động đấu giá (số liệu theo bảng 2.6 ở phần phụ lục)
Hoạt động đấu giá tại TTGDCK đã thực hiện cơ chế đấu giá bán cổ phần DNNN
cổ phần hoá, bán bớt cổ phần nhà nước nắm giữ một cách công khai, minh bạch
trên cơ sở cung cấp cho công chúng đầu tư đầy đủ thông tin về doanh nghiệp để
tham dự đấu giá, khắc phục được tình trạng cổ phần hoá khép kín trong nội bộ
như trước đây. Được đông đảo các nhà đầu tư tham gia và hưởng ứng trong đó
bao gồm nhà đầu tư cá nhân, tổ chức cũng như nhà đầu tư nước ngoài. Đặc biệt
là sự tham giá rất đông đảo của các tổ chức tài chính, các quỹ đầu tư nước ngoài
đã làm cho hoạt động đấu giá tại TTGDCK Hà Nội trở nên sôi động và hấp dẫn
hơn.
Tính đến hết năm 2007, TTGDCK Hà Nội đã tổ chức 121 đợt đấu giá (trong đó
bao gồm 40 đợt đấu giá trong năm 2006 và năm 2005 là 28 đợt) với tổng số cổ
phần chào bán là 793,850,108 (với tổng số cổ phần chào bán năm 2006 là
258,191,736 cổ phần và năm 2005 là 204.523.854 cổ phần), trong đó tổng số cổ
phần trúng giá là 683,345,416 đạt 86% so với tổng số cổ phần chào bán. Tổng số
tiền Nhà nước và doanh nghiệp thu được hơn 24,633 tỷ đồng, thu lợi hơn 17,912
tỷ đồng so với giá trị cổ phần tính theo mệnh giá và hơn 12,108 tỷ đồng so với
giá trị cổ phần tính theo giá khởi điểm. Với kết quả như trên, ta có thể thấy được
hiệu quả cũng như lợi ích khi thực hiện đấu giá phát hành chứng khoán sơ cấp
thông qua TTGDCK Hà Nội

(5) Đánh giá hoạt động phương thức giao dịch thỏa thuận và báo giá:
Qua thống kê hoạt động giao dịch theo hai phương thức giao dịch thỏa thuận và
giao dịch báo giá có thể nhận thấy các điểm nổi bật sau:
Thứ nhất, nhìn chung các doanh nghiệp càng lớn thì giá trị cổ phiếu của các
doanh nghiệp cũng càng lớn.
Thứ hai, các doanh nghiệp vừa và nhỏ tuy tỷ lệ cổ phiếu giao dịch nhỏ so với các
doanh nghiệp lớn nhưng nếu so sánh tỷ lệ giữa giá trị giao dịch của cổ phiếu so
với giá trị đăng ký ban đầu của bản thân cổ phiếu đó thì không chênh lệch nhiều
so với cổ phiếu lớn. Điều này chứng tỏ, tính thanh khoản của các doanh nhgiệp
vừa và nhỏ không kém nhiều hơn các doanh nghiệp lớn.
Thứ ba, qua thống kê ở hoạt động báo giá và giao dịch ta nhận thấy rằng, với các
điều kiện không đổi như: thời gian giao dịch, số lượng cổ phiếu giao dịch, các
chính sách quản lý… nhưng nếu áp dụng phương thức giao dịch báo giá thì sau
một thời gian ngắn tổng giá trị giao dịch trên thị trường tăng lên rõ rệch. Chứng
tỏ, khi áp dụng các phương thức giao dịch mới phù hợp sẽ kích thích các nhà đầu
tư tham gia trên thị trường chứng khoán một cách tích cực hơn.
2.1.2.4. Hoạt động công bố thông tin
Nghĩa vụ công bố thông tin của các tổ chức có chứng khoán đăng ký giao dịch
tại TTGDCK Hà Nội và công ty chứng khoán thành viên được quy định theo
Thông tư số 57/2004/TT-BTC của Bộ tài chính về việc hướng dẫn thi hành Nghị
định 144/2003/NĐ_CP về công bố thông tin. Hiện nay, công tác công bố thông
tin chủ yếu thực hiện qua phương tiện công bố thông tin của TTGDCK Hà Nội
như Bản tin thị trường và Website của Trung tâm. Các doanh nghiệp đăng ký
giao dịch tại TTGDCK Hà Nội không yêu cầu bắt buộc công bố thông tin trên
báo và các phương tiện truyền thanh, truyền hình. Các yêu cầu về công bố thông
tin tại TTGDCK Hà Nội được quy định như sau:
Đối với các tổ chức đăng ký giao dịch cổ phiếu việc thực hiện công bố thông tin
định kỳ, bao gồm việc công bố các báo cáo tài chính hàng quý và hàng năm đều
được thực hiện đúng hạn và các báo cáo tài chính hàng năm đều được các tổ
chức kiểm toán theo đúng quy định. Việc thực hiện công bố thông tin tức thời