Bài 2 – Khái niệm và phân loại chi phí

BÀI GIẢNG 2
KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI CHI PHÍ Giảng viên: Th.S. Hồ Phan Minh Đức
Khoa Kế toán – Tài chính
Trường Đại học Kinh tế - Đại học Huế Số tiết học: 4 tiết

Mục tiêu học tập
Sau khi học xong chương này, sinh viên có khả năng:
♦ Định nghĩa và cho thí dụ về đối tượng chịu chi phí
♦ Phân biệt được việc tập hợp chi phí và phân phối chi phí
♦ Hiểu được sự cần thiết của việc phân loại chi phí
♦ Mô tả cách ứng xử của biến phí, định phí
♦ Hiểu được khái niệm “căn cứ điều khiển sự phát sinh của chi phí” và tầm quan trọng
của việc xác định “căn cứ điều khiển sự phát sinh chí của một tổ chức
♦ Phân biệt được chi phí trực tiếp và chi phí gián tiếp
♦ Phân biệt được chi phí kiểm soát được và chi phí không kiểm soát được
♦ Phân biệt được cho phí sản xuất và chi phí ngoài sản xuất
♦ Phân biệt được chi phí sản phẩm và chi phí thời kỳ
♦ Mô tả được vai trò của các chi phí trên báo cáo thu nhập và bảng cân đối kế toán của
một doanh nghiệp
♦ Hiểu được bản chất của chi phí cơ hội, chi phí chìm, chi phí chênh lệch Trong qúa trình điều hành và quản lý hoạt động của doanh nghiệp, các nhà quản trị luôn

Huda Huế
Nhóm nhãn hiệu Nhóm nhãn hiệu dầu gội Rejoice của Công ty
Procter&Gamble Việt Nam
Hoạt động Một cuộc kiểm tra chất lượng sản phẩm tại Công
ty Honda Việt Nam
Bộ phận Một phân xưởng sản xuất của Công ty VIFON
Chương trình Một chương trình đào tạo cao học quản trị kinh
doanh của Trường Đại học Kinh tế Huế

1.2. Tập hợp chi phí và phân phối chi phí
Một hệ thống kế toán chi phí thường xác định chi phí theo hai giai đoạn cơ bản: tập hợp
chi phí và phân phối chi phí.
Giai đoạn 1: Tập hợp chi phí:
Việc thu thập số liệu chi phí theo một cách có tổ chức thông qua hệ thống kế toán. Ví
dụ, chi phí được tập hợp theo cách phân loại chi phí theo khoản mục: chi phí nguyên liệu trực
tiếp, chi phí lao động trực tiếp, chi phí sản xuất chung…
Giai đoạn 2: Phân phối chi phí:
Việc phân phối các chi phí tập hợp được cho các đối tượng chịu chi phí. Việc phân
phối chi phí có thể bao gồm: việc tính trực tiếp chi phí cho các đối tượng chịu chi phí (áp
dụng cho các chi phí trực tiếp như chi phí nguyên vật liệu trực tiếp) hoặc phân bổ chi phí cho
các đối tượng chịu chi phí (áp dụng cho các chi phí gián tiếp như chi phí sản xuất chung)
11
Bài 2 – Khái niệm và phân loại chi phí

2. Cách ứng xử của chi phí: Chi phí biến đổi & Chi phí cố định
Dựa vào cách ứng xử của chi phí theo sự biến đổi của mức hoạt động, chi phí của tổ
chức được phân loại thành chi phí biến đổi (variable costs) và chi phí cố định (fixed costs)
Chi phí biến đổi là chi phí thay đổi trên tổng số theo sự thay đổi của mức hoạt động
của tổ chức (ví dụ như sản lượng, số giờ lao động, số giờ máy…). Nếu công ty Honda Việt
Nam mua lốp xe từ Công ty CASUMINA để lắp ráp xe gắn máy Wave Alpha với giá 200.000

Soá löôïng xe
Toång chi phí loáp xe
(a) Chi phí biến đổi (b) Chi phí biến đổi đơn vị

Hình 2.3 Ví dụ về chi phí cố định

2.000.000.000
FC AFC
2.000.000
1.000 2.000 3.000 4.000 1.000 2.000 3.000 4.000
1.000.000
500.000
2.000.000.000
FC AFC
2.000.000
1.000 2.000 3.000 4.000 1.000 2.000 3.000 4.000
1.000.000
500.000

(a) Chi phí cố định (b) Chi phí cố định đơn vị
Chi phí khấu hao 12
Bài 2 – Khái niệm và phân loại chi phí

Chi phí cố định là chi phí không thay đổi trên tổng số bất chấp sự thay đổi của mức
hoạt động. Chi phí khấu hao xưởng lắp ráp xe gắn máy trong một tháng tại Công ty Honda
Việt Nam là 2.000.000.000 đồng. Đây là một chi phí cố định. Chi phí này không thay theo sự
thay đổi số lượng xe được lắp ráp hàng tháng tại Công ty Honda Việt Nam. Chi phí cố định

Chi phí
trực tiếp
Chi phí
gián tiếp
Đối tượng
chịu
chi phí
Tính trực tiếp
Phân bổ
Phân phối
chi phí
(Nguồn: Horngren et al., 1999)

13
Bài 2 – Khái niệm và phân loại chi phí

4. Chi phí kiểm soát được & chi phí không kiểm soát được
Đây là một phương pháp phân loại chi phí có thể hữu ích trong việc kiểm soát chi phí.
Phương pháp phân loại này dựa trên khả năng kiểm soát chi phí đối với các nhà quản lý. Nếu
một nhà quản lý có thể kiểm soát hoặc quyết định về một loại chi phí, thì chi phí ấy được gọi
là chi phí kiểm soát được bởi nhà quản lý đó. Ngược lại, chi phí mà nhà quản lý không có khả
năng kiểm soát hoặc gây ảnh hướng lớn lên nó thì được phân loại là chi phí không kiểm soát
được đối với nhà quản lý đó (Hilton, 1991). Chi phí nguyên liệu được sử dụng để sản xuất sản
phẩm mì ăn liền trong Công ty VIFON là chi phí có thể kiểm soát được bởi nhà quản lý sản

gọi tên là chi phí chung của phân xưởng (factory overhead costs) hoặc chi phí sản xuất gián
tiếp (indirect manufacturing costs).
Ngoài việc chia chi phí sản xuất thành 3 yếu tố chi phí cơ bản như trên, kế toán quản trị
còn chia chi phí sản xuất thành 2 loại là (1) Chi phí ban đầu và (2) Chi phí chuyển đổi, trong
đó:
14