151
Pháưn II

CÁÚP PHÄI TỈÛ ÂÄÜNG

Chỉång 11 KHẠI NIÃÛM V PHÁN LOẢI
11-1. Khại niãûm
Hiãûn nay, cạc quạ trçnh sn xút cạc sn pháøm trãn mạy càõt kim loải, cạc
mạy gia cäng bàòng ạp lỉûc (nhỉ cạn, ún , dáûp, âäüt ), cạc quạ trçnh cäng nghãû làõp
rạp sn pháøm cå khê hay kiãøm tra, cạc hãû thäúng sn xút trong cạc ngnh cäng
nghiãûp nọi chung nhỉ sn xút phán bọn, váût liãûu xáy dỉûng, thỉûc pháøm âãưu phạt
triãøn theo xu hỉåïng tỉû âäüng hoạ ngy cng cao. Âãø âm bo âỉåüc quạ trçnh sn
xút äøn âënh thç cáưn thiãút phi cọ quạ trçnh cung cáúp phäi chênh xạc vãư vë trê trong
khäng gian theo âụng nhëp (cáúp âụng lục) v liãn tủc theo chu trçnh hoảt âäüng ca
mạy mäüt cạch tin cáûy.
Vç thãú quạ trçnh cáúp phäi l mäüt trong nhỉỵ
ng u cáưu cáưn thiãút cáưn phi
âỉåüc nghiãn cỉïu v gii quút trong cạc hãû thäúng sn xút tỉû âäüng nhàòm mủc âêch
náng cao nàng sút lao âäüng, sỉí dủng v khai thạc cạc mạy mọc, thiãút bë mäüt cạch
cọ hiãûu qu nháút v náng cao cháút lỉåüng sn pháøm.
Nghiãn cỉïu hãû thäúng cáúp phäi tỉû âäüng l gii quút tỉìng giai âoản mäüt cạch
triãût âãø trong täøng thãø ton bäü hãû thäúng cáúp phäi v phi âỉåüc âàût trong tỉìng âiãưu
kiãûn lm viãûc củ thãø ca tỉìng mạy mọc, thiãút bë v cäng âoản sn xút. Trong quạ
trçnh nghiãn cỉïu hãû thäúng cáúp phäi tỉû âäüng thç mủc tiãu chênh cáưn phi âả
t âỉåüc
âọ l hãû thäúng cáúp phäi cáưn phi hoảt âäüng mäüt cạch äøn âënh v tin cáûy, cọ nghéa
l phi cung cáúp phäi mäüt cạch këp thåìi, chênh xạc vãư vë trê trong khäng gian, â
säú lỉåüng theo nàng sút u cáưu cọ tênh âãún lỉåüng dỉû trỉỵ v thu nháûn sn pháøm
sau khi sn xút xong mäüt cạch an ton v chênh xạc.
Trong thỉûc tãú hiãûn nay ca cạc ngnh sn xút nọi chung, ngỉåìi ta âang sỉí

dáûp, cạ
n , hn, càõt bàòng khê âäút Do váûy trỉåïc hãút phi càn cỉï vo dảng phäi âãø
phán loải cạc kiãøu hãû thäúng cáúp phäi tỉû âäüng. Theo âọ, cọ thãø phán thnh 3 kiãøu
cáúp phäi cå bn sau âáy:
- Cáúp phäi dảng cn
-Cáúp phäi dảng thanh hồûc táúm
-Cáúp phäi dảng råìi tỉìng chiãúc
Mäùi kiãøu cáúp phäi trãn mang tênh âàûc th riãng v bn thán trong mäùi kiãùỵu
cng â bao hm ráút nhiãưu dảng khạc nhau. Tu theo cäng nghãû sn xút m ngỉåìi
ta cọ thãø bäú trê cạc hãû thäúng cáúp phäi liãn tủc, cáúp phäi giạn âoản theo chu k hồûc
cáúp phäi theo lãûnh.
11-3. nghéa ca cáúp phäi tỉû âäüng
Hãû thäúng cáúp phäi tỉû âäüng trỉåïc hãút phi nàò
m trong cạc hãû thäúng sn xút
mang tênh tỉû âäüng tỉìng pháưn hay ton pháưn v khäng thãø cọ hãû thäúng sn xút tỉû
âäüng m khäng cọ quạ trçnh cáúp phäi tỉû âäüng. Quạ trçnh cáúp phäi tỉû âäüüng cọ
nhỉỵng ỉu âiãøm sau:
Náng cao nàng sút do gim thåìi gian phủ (l thåìi gian gạ âàût phäi v thạo
sn pháøm sau khi gia cäng).
Âm bo âỉåüc nàng sút gia cäng theo tênh toạn vç nọ âm bo âỉåüc chu
k cáúp phäi chênh xạc, khäng bë nh hỉåíng âãún cạc úu täú vãư khạch quan nhỉ tçnh
trảng tám sinh l v trảng thại sỉïc kho ca con ngỉåìi.

153
Âm bo âäü chênh xạc gạ âàût cao vç trỉåïc khi phäi âãún vë trê âãø cáúp cho
mạy cäng tạc thç nọ â âỉåüc âënh hỉåïng chênh xạc trong khäng gian v âụng toả
âäü theo u cáưu, âäưng thåìi täúc âäü di chuøn ca phäi â âỉåüc âiãưu chènh âãø ph
håüp våïi cå cáúu gạ âàût.
Ci thiãûn âỉåüc âiãưu kiãûn lm viãûc cho cäng nhán: Gii phọng cho con
ngỉåìi trong cạc cäng viãûc lao âäüng phäø thäng nhm chạn (nhỉ làûp âi làûp lải mäüt

âënh v phi âỉåüc bäú trê âäưng bäü våïi nhau trong mäüt thãø thäúng nháút vãư màût khäng
gian v thåìi gian. Tuy váûy cng cáưn tháúy ràòng khäng nháút thiãút lục no cng phi
cọ màût âáưy â cạc thnh pháưn ca nọ m tu thüc vo tỉìng trỉåìng håüp củ thãø m

154
chè cáưn mäüt säú trong chụng. Viãûc phán chia hãû thäúng thnh cạc thnh pháưn nhỉ
trãn cng chè l tỉång âäúi vç ngỉåìi ta cọ thãø kãút håüp mäüt säú thnh pháưn trong
chụng lải våïi nhau theo âàûc âiãøm vãư hçnh dạng, kêch thỉåïc ca phäi âãø gim âỉåüc
kêch thỉåïc khn khäø ca hãû thäúng, lm cho viãûc thiãúït kãú v chãú tảo v làõp âàût âån
gin hån Hçnh 12-1: Så âäư täøng quạt ca hãû thäúng cáúp phäi tỉû âäüng

Màûc dáưu váûy, âãù thûn låüi cho quạ trçnh phán têch vãư màût ngun l hoảt
âäüng ca hãû thäúng cáúp phäi, trong giạo trçnh ny váùn phán têch sỉû hoảt âäüng ca
cạc thnh pháưn mäüt cạch riãng r âãø tỉì âọ bản âc cọ thãø cọ âỉåüc mäüt cại nhçn r
rng hån nhàòm phán têch v lỉûa chn trong quạ trçnh ỉïng dủng củ thãø cho tỉìng âäúi
tỉåüng mäüt cạch thêch håüp.
12-2. Phãùu chỉïa phäi
Phãùu chỉïa phäi l thnh pháưn âáưu tiãn trong hãû thäúng cáúp phäi tỉû âäüng cọ

Phãùu cáúp
phäi

155
12-2-1. ÄØ cáúp phäi thanh hồûc phäi cün
Âäúi våïi dảng phäi l dảng thanh hay dảng cün thỉåìng âỉåüc sỉí dủng trong
cäng nghãû gia cäng bàòng biãún dảng do nhỉ dáûp, càõt, âäüt läù, cún äúng, cạc hãû
thäúng sn xút que hn, sn xút bulong hồûc âinh vêt, âinh tạn rive, âinh âọng gäù
hồûc âinh âọng tỉåìng Cn trong quạ trçnh gia cäng càõt gt, kiãùu phãùu ny thỉåìng
âỉåüc sỉí dủng âãø cáúp phäi thanh (cọ tiãút diãn trn) cho cạc mạy tiãûn tỉû âäüng.
Âäúi våïi phäi cün nhỉ cạc cün tole mng, thäng thỉåìng ngỉåìi ta gạ nọ lãn
trãn cạc trủc âỉåüc âàût trãn cạc con làn hay gäúi âåỵ v cọ thãø tỉû quay dỉåïi tạc dủng
ca lỉûc kẹo c
a hãû thäúng cäng tạc nhỉ hãû thäúng trủc cạn hồûc ca cå cáúu kẹo phäi
âỉåüc trang bë trãn cạc mạy càõt, mạy dáûp âãø thạo dáưn tỉìng låïp mäüt. Våïi kiãøu cáúp
phäi loải ny, ngỉåìi ta thỉåìng trang bë thãm mäüt hãû thäúng phanh âãø trạnh nh
hỉåíng do lỉûc quạn tênh cọ thãø gáy ra tçnh trảng phäi bë gáûp hồûc bë nhàn do täúc âäü
cáúp phäi v täúc âäü cäng tạc khäng âäưng bäü.

Hçnh 12-2: ÄØ chỉa phäi kiãøu cün
(a) dảng phäi táúm mng; (b) dảng phäi dáy trn

Âäúi våïi cạc loải phäi dáy cọ âỉåìng kênh tỉì 0,2mm âãún 8mm thỉåìng âỉåüc
cün thnh tỉìng cün cọ kêch thỉåïc v khäúi lỉåüng theo u cáưu, ngỉåìi ta sỉí dủng
cạc tang cọ trủc quay âàût nàòm ngang hồûc thàóng âỉïng v qua mäüt hãû thäúng kẹo
cỉåỵng bỉïc phäi âi qua mäüt hãû thäúng cạc con làn âãø nàõn thàóng phäi trỉåïc khi âi vo
mạy cäng tạc nhỉ trong hãû thäúng sn xút que hn, sn xút âinh, bulong
Âäúi våïi cạc loải phäi thanh cọ tiãút diãûn ngang l hçnh trn v cọ kêch thỉåïc
tỉì 10mm âãún 30mm våïi chiãưu di mäùi thanh l cọ thãø 6m hồûc 9m âỉåüc cạn våïi
âäü
H
çnh 12-3: Mä
ü
t säú kiãøu âáưu ke
ûp
dn
g
khi cáú
p

p
häi
Hçnh 12-4: Cå cáúu cáúp phäi thanh

157
Hỗnh 12-3, 12-4, 12-5 mọ taớ mọỹt sọỳ kióứu kóỳt cỏỳu cuớa hóỷ thọỳng cỏỳp phọi
thanh trong caùc maùy tióỷn tổỷ õọỹng õióửu khióứn bũng cồ khờ
12-2-2. Phóựu chổùa phọi rồỡi
Daỷng phọi rồỡi laỡ phọứ bióỳn nhỏỳt õọửng thồỡi õổồỹc sổớ duỷng rọỹng raợi nhỏỳt trong
caùc hóỷ thọỳng saớn xuỏỳt tổỷ õọỹng. Theo quan õióứm cỏỳp phọi tổỷ õọỹng thỗ õỏy cuợng
chờnh laỡ vỏỳn õóử nghión cổùu chuớ yóỳu vỗ caùc loaỷi phọi rồỡi trong gia cọng cồ khờ rỏỳt
khaùc nhau vóử kióứu daùng vaỡ kờch thổồùc. Vỗ thóỳ cỏửn phaới coù sổỷ nghión cổùu vaỡ phỏn
tờch mọỹt caùch tyợ myợ õọỳi vồùi mọựi mọỹt loaỷi phọi cuỷ thóứ õóứ tổỡ õoù lổỷa choỹn kióứu phóựu
cỏỳ
p phọi cho phuỡ hồỹp vaỡ chố khi laỡm õổồỹc õióửu naỡy, phóựu cỏỳp phọi õổồỹc thióỳt kóỳ
Theo K
Theo KTheo ab
Theo H
Theo K
H
ỗnh 12-6: Mọỹt sọỳ kóỳt cỏỳu phóựu chổùa phọi rồỡi

159
Viãûc phán chia cạc loải nhỉ trãn cng chè l tỉång âäúi vç chụng ta biãút ràòng,
cạc chi tiãút cå khê thỉåìng êt khi cọ kiãùu dạng âån gin m ch úu váùn l kiãùu
dạng phỉïc tảp tỉì viãûc täù håüp mäüt säú bãư màût theo mäüt quan hãû no âọ. Do viãûc
nghiãn cỉïu quạ trçnh cáúp phäi l quan tám âãún viãûc âënh hỉåïng chụng nhỉ thãú no
v bàòng cạch gç âãø sau khi cạc phäi di chuøn âãún khu vỉûc ca cå cáúu nàõm bàõt
phäi thç vë trê ca nọ trong khäng gian l â âỉåüc tỉû âäüng sàõp xãúp mäüt cạch chênh
xạc, khäng cọ sỉû nháưm láùn hồûc sai sọt no xáùy ra (nãúu cọ mäüt säú phäi bë âënh
hỉåïng sai thç s âỉåüc âỉa ra khi vë trê âọ mäüt cạ
ch hon ton tỉû âäüng). Do váûy
ngỉåìi ta phán thnh cạc dảng phäi cọ bãư màût cáưn âënh hỉåïng khi di chuøn l bãư
màût trn xoay v dảng bãư màût phàóng.
a. Dảng phäi cọ bãư màût âënh hỉåïng khi di chuøn l trn xoay:
Trỉåïc hãút, ngỉåìi ta quan tám âãún cạc thäng säú cå bn vãư kh nàng tỉû âënh
hỉåïng tỉû nhiãn ca váût thãø nhỉ vãư t lãû ca cạc kêch thỉåïc, sỉû phán bäú khäúi lỉåüng,
säú cạc màût phàóng v cạc trủc âäúi xỉïng ca chụng. Theo quan âiãøm âọ, ngỉåìi ta cọ
thãø phán chia thnh mäüt säú dảng cå bn nhỉ sau:
Loải O: Loải phäi cọ 1 tám âäúi xỉïng nhỉ bi cáưu. Våïi loải ny, vë trê ca nọ
â âỉåü
c âënh hỉåïng tỉû nhiãn, cọ nghéa l kh nàng âënh hỉåïng ca nọ theo cạc
màût phàóng hồûc cạc trủc âäúi xỉïng l hon ton nhỉ nhau. Vç thãú trong hãû thäúng

Coù hai truỷc õọỳi
xổùng
Bi cỏửu
l/d =1
I l/d >1
I
l/d <1
I
Coù 1 truỷc quay õọỳi
xổùng vaỡ 1 mỷt
phúng vuọng goùc
vồùi truỷc quay õoù
l/d =1
II
l/d >1 Trong trổồỡng hồỹp khi tyợ sọỳ l/d

1 thỗ khaớ nng õởnh hổồùng tổỷ nhión laỡ
khọng roợ raỡng, coù nghộa laỡ coù thóứ theo õổồỡng sinh hoỷc coù thóứ theo mỷt phúng õỏửu.

161
Trong trỉåìng håüp ny, cáưn thiãút phi cọ thãm mäüt cå cáúu âënh hỉåïng nỉỵa âãø cọ thãø
xạc âënh vë trê âënh hỉåïng cho nọ theo mong mún.
Loải II: Loải ny váût thãø chè cọ 1 trủc quay, do váûy vë trê âënh hỉåïng tỉû
nhiãn ca nọ cọ ráút nhiãưu dảng khạc nhau. Våïi loải ny cáưn phi âënh hỉåïng theo
2 cáúp. Âáưu tiãn l âënh hỉåïng cáúp I l theo phỉång trủc quay, tiãúp sau l âënh
hỉåïng cáúp II l theo phỉång ca vẹc tå phạp tuún våïi màût phàóng vng gọc våïi
trủc quay âọ. (âënh hỉåïng theo phỉång v hỉåïng).
Loải III: Váût thãø cọ 2 màût phàóng âäúi xỉïng m trong âọ mäüt màût phàóng (gi
l màût phàóng thỉï 1) chỉïa âỉåìng tám trủc v mäü
t màût phàóng vng gọc våïi âỉåìng
tám trủc âọ (màût phàóng thỉï 2). Våïi loải ny cng u cáưu âënh hỉåïng theo 2 cáúp,
trỉåïc hãút l âënh hỉåïng cáúp I theo phỉång ca trủc, tiãúp theo l âënh hỉåïng cáúp III
l âënh hỉåïng vãư gọc xoay åí trong màût phàóng thỉï 2.
Loải IV: Váût thãø cọ mäüt màût phàóng âäúi xỉïng v chỉïa âỉåìng tám trủc. Våïi
loải ny thç viãûc âënh hỉåïng phỉïc tảp hån, trỉåïc hãút l âënh hỉåïng cáúp I (theo
phỉång trủc), tiãúp sau l âënh hỉåïng cáúp II tỉïc l theo vẹc tå phạp tuún våïi màût
phàóng vng gọc våïi trủc v cúi cng l âënh hỉåïng cáúp III l vãư gọc xoay ca
phäi trong màût phàóng vng gọc våïi trủ
c.
Nhỉ váûy tu thüc tỉìng kiãøu dạng phäi m viãûc âënh hỉåïng cọ thãø âỉåüc

hồûc xẹt âãún bãư màût m cọ kh nàng giỉỵ äøn âënh váût thãø nháút khi di chuøn nhỉ
cạc bãư màût cọ kêch thỉåïc låïn, sỉû phán bäú khäúi tám ca chụng nàòm åí vë trê tháúp
v.v Nọi chung våïi loải ny cáưn thiãút phi cọ sỉû nghiãn cỉïu t m v củ thãø âäúi
våïi tỉìng kiãøu phäi mäüt måïi cọ thãø thiãút kãú âỉåüc cå cáúu âënh hỉåïng cho nọ mäüt
cạch tin cáûy. 12-2-3. Mäüt säú kãút cáúu phãùu chỉïa phäi
Theo ab
Theo ab
Theo K
Theo K
Theo H
Theo ab
Theo K
Theo K
Theo K
Theo H

kờch thổồùc cuớa phọi. Vồùi phọi coù hỗnh daùng õồn giaớn thỗ q= 0,4
ữ
0,6; Vồùi phọi coù
hỗnh daùng phổùc taỷp hồn (thóứ tờch õoùng thuỡng lồùn hồn rỏỳt nhióửu lỏửn thóứ tờch thổỷc) thỗ
q = 0,2 ữ 0,3.
Qtb laỡ nng suỏỳt saớn xuỏỳt trung bỗnh, Qtb = T/t.
a. Phóựu chổùa phọi coù õộa
ỷc õióứm cuớa kióựu phóựu naỡy laỡ kóỳt cỏỳu õồn giaớn, laỡm vióỷc tin cỏỷy vaỡ õaỷt
nng suỏỳt cao, do vỏỷy õổồỹc sổớ duỷng khaù rọỹng raợi trong caùc hóỷ thọỳng cỏỳp phọi tổỷ
õọỹng noù
i chung.
Sồ õọử nguyón lyù hoaỷt õọỹng cuớa phóựu õổồỹc mọ taớ nhổ trón hỗnh 12-9, trong
õoù truỷc vờt 1 truyóửn chuyóứn õọỹng quay sang baùnh vờt 2, thọng qua truỷc laỡm õộa 3
quay. ộa 3 õổồỹc õỷt nghióng mọỹt goùc

so vồùi mỷt phúng nũm ngang. Phọi 6
õổồỹc cỏỳp vaỡo phóựu sọỳ 4 vaỡ sừp xóỳp mọỹt caùch ngỏựu nhión. Trón õộa 3 coù khoeùt mọỹt
sọỳ raợnh õóứ õởnh hổồùng phọi theo
vở trờ yóu cỏửu (trong hỗnh laỡ õởnh
hổồùng theo mỷt phúng). Khi õộa
quay seợ mang phọi di chuyóứn lón
phờa cao hồn vaỡ taỷo nón sổỷ xaùo
trọỹn phọi õóứ taỷo õióửu kióỷn õởnh
hổồùng phọi trón õộa 3 dóự daỡng
hồn. Taỷi vở trờ trón cuỡng, ngổồỡi ta
bọỳ trờ mọỹt khe hồớ dổồùi õaùy phóựu
cọỳ õởnh vaỡ õổồỹc nọỳi vaỡo mọỹt õỏửu
cuớa maùng dỏựn phọi 5. Khi õộa 3
gaỷt phọi õi qua khe hồớ
vồùi kờch

Trong õoù, S laỡ khe hồớ giổợa mỷt dổồùi cuớa õộa vồùi mỷt trón cuớa õaùy phóựu; d laỡ
õổồỡng kờnh cuớa phọi.
ọửng thồỡi cuợng trong thồỡi gian õoù, õộa õaợ quay õổồỹc mọỹt goùc sao cho
quaớng õổồỡng dởch chuyóứn cuớa phọi ồớ trong raợnh õaớm baớo khọng bở keỷt vaỡ mỏỳt õởnh
hổồùng. Tổỡ õoù ta thỏỳy quaợng õổồỡng dởch chuyóứn cuớa õộa laỡ :
H B-l
Trong õoù, B laỡ chióửu rọỹng cuớa raợnh trón õaùy phóựu; l laỡ chióửu daỡi cuớa phọi.
Quaợ
ng õổồỡng dởch chuyóứn khi rồi tổỷ do cuớa phọi õổồỹc tờnh:
D
v
S
d
l
B
v
S
l
d
B
v
S
d
B
l
a b
c

165
2

)Sd(2
)lB).(sin.f(cosg
v
2
−
−α−α
= * Xạc âënh nàng sút ca phãùu:
Nàng sút ca phãùu âỉåüc tênh theo cäng thỉïc:
Q = n.z.k [chiãúc/ph]
Trong âọ, n l säú vng quay ca âéa trong mäüt phụt.
z l säú rnh trãn âéa.
k l hãû säú láúp âáìy phäi vo rnh ca âéa khi âéa quay 1 vng.
Trong thỉûc tãú, phủ thüc vo hçnh dạng v kêch thỉåïc phäi cng nhỉ u
cáưu cáưn âënh hỉåïng m giạ trë k s âỉåüc chn mäüt cạch thêch håüp bàòng cạch tiãún
hnh lm thỉûc nghiãûm. Trong trỉåìng håüp khäng cọ âiãưu kiãûn âãø tiãún hnh lm
thỉûc nghiãûm thç ngỉåìi ta thỉåìng chn giạ trë k = 0,4
÷
0,6 âãø lm thäng säú tênh
toạn v sau khi làõp âàût v chảy thỉí, ngỉåìi ta cọ thãø càn cỉï v
o giạ trë thỉûc tãú âãø lỉûa
chn lải säú rnh z mäüt cạch håüp l.
Cọ thãø xạc âënh nàng sút ca phãùu theo váûn täúc di chuøn ca phäi:
Nãúu gi D l âỉåìng kênh ngoi ca âéa [mm] , m l bỉåïc ca rnh [mm] v
v l váûn täúc dëch chuøn ca phäi [m/ph], ta cọ:
]ph/chiãúc[k.
m
v.1000

Vờ duỷ: Tờnh sọỳ voỡng quay n vaỡ sọỳ raợnh cỏửn thióỳt z, kờch thổồùc D cuớa õộa khi
phóựu chổùa phọi coù caùc thọng sọỳ sau õỏy: Kờch thổồùc phọi d = 16m; l = 50mm; khe

167
hồớ S = 2,2mm; chióửu rọỹng raợnh B = 55mm vaỡ goùc nghióng = 45
0
; hóỷ sọỳ ma saùt f
=0,15. Bióỳt rũng yóu cỏửu vóử nng suỏỳt cỏỳp phọi cuớa phóựu laỡ 100 chióỳc /ph. Cho hóỷ
sọỳ lỏỳp kờn k = 0,5.
b. Phóựu cỏỳp phọi coù ọỳng:
Kióựu phóựu naỡy õổồỹc sổớ duỷng õọỳi vồùi caùc phọi coù kờch thổồùc nho,ớ daỷng ọỳng,
daỷng baỷc, con ln, hỗnh vaỡnh khn
Sồ õọử nguyón lyù hoaỷt õọỹng õổồỹc bióứu dióựn trón hỗnh 12-12. Caùc ọỳng õổồỹc
bọỳ trờ theo kióứu ọỳng lióửn hoỷc 2 nổợa coù caùc chuyóứn õọỹng tởnh tióỳn khổù họửi (hỗnh 12-
12a, b) hoỷc quay (hỗnh 12-12c) õổồỹc dỏựn õọỹng tổỡ caùc cồ cỏỳu baùnh vờt - truỷc vờt
hoỷc qua cồ cỏỳu baùnh lóỷch tỏm Trong quaù trỗnh chuyóứn õọỹng, ngổồỡi ta coù thóứ gừn
thóm mọỹt caùnh gaỷt trón caùc kióứu ọỳng quay õóứ laỡm nhióỷm vuỷ
õởnh hổồùng cỏỳp I cho
phọi. Hỗnh 12-12: Caùc loaỷi phóựu cỏỳp phọi kióựu ọỳng

ọỹ nghióng cuớa thaỡnh phóựu õổồỹc lổỷa choỹn sao cho caùc phọi hoaỡn toaỡn coù
khaớ nng trổồỹt vóử vở trờ thỏỳp nhỏỳt cuớa õaùy phóựu. óứ traùnh tỗnh traỷng phọi bởt mióng
ọỳng, goùc thaỡnh phóựu thổồỡng õổồỹc choỹn laỡ

1
= 45
0

÷
3,5)d, d <20mm v l<60mm hồûc cạc phäi cọ
dảng vnh khàn cọ d<100mm v l= (0,2 ÷ 0,4)d.
- Nàng sút cáúp phäi ca phãùu cọ äúng chuøn âäüng tënh tiãún trãn hçnh 12-
12a âỉåüc xạc âënh theo cäng thỉïc:
Q = n
x
.p.k [chiãúc/ph]
Trong âọ, n
x
l säú hnh trçnh kẹp ca äúng trong 1 phụt, thäng thỉåìng n
x
=
50
÷
80htk/ph våïi chiãưu di hnh trçnh H = (1,2
÷
1,7)l; p l hãû säú kh nàng nháûn
phäi, nọ phủ thüc vo t säú giỉỵa chiãưu di v âỉåìng kênh phäi, trë säú n
x
v chiãưu
cao ca låïp phäi chỉïa trong phãùu, thỉåìng chn p = 0,7; k l hãû säú nàng sút v
âỉåüc xạc âënh theo cäng thỉïc:
l
H
k =
. ÅÍ âáy, l l kêch thỉåïc låïn nháút ca phäi, H
nhỉ â nọi åí trãn.
* Cäng sút dáùn âäüng låïn nháút thỉåìng âỉåüc tênh theo cäng thỉïc kinh
nghiãûm:

Q = Q
lt
.k [chiãúc/ph]
Trong âọ, Q
lt
l nàng sút l thuút låïn nháút,
t
60
Q
lt
=
, våïi t l thåìi gian råi
ca phäi vo äúng v
g
l2
t =
; k l hãû säú láúp âáưy, nọ phủ thüc vo säú vng quay n
ca äúng, t säú kêch thỉåïc giỉỵa âỉåìng kênh v chiãưu di phäi, hãû säú ma sạt

169
Thóỳ vaỡo trón, ta coù cọng thổùc xaùc õởnh nng suỏỳt nhổ sau:
g
l2
k
.60
Q =
.
ặu õióứm cuớa cồ cỏỳu cỏỳp phọi kióứu naỡy laỡ kóỳt cỏỳu õồn giaớn, laỡm vióỷc tin cỏỷy
vaỡ dóự õióửu chốnh õọỳi vồùi caùc phọi coù kờch thổồùc khaùc nhau, khọng cỏửn coù thóm cồ
cỏỳu loaỷi trổỡ phọi thổỡa vaỡ dóự daỡng õởnh hổồùng cỏỳp I cho phọi.

trổồỹt hún vaỡo maùng vaỡ sau õoù noù laỷi chuyóứn õọỹng xuọỳng phờa dổồùi. Mọựi lỏửn mang


H
H
B
B
a b c

170
phäi, nọ cọ thãø chỉïa âỉåüc mäüt säú phäi tu theo kêch thỉåïc chiãưu di phäi v vë trê
âënh hỉåïng tỉû nhiãn ca nọ trong phãùu.
Âäúi våïi loải trãn hçnh 12-13a, nàng sút cọ thãø âảt âỉåüc tỉì 90 ÷ 100
chiãúc/phụt, cn våïi loải b v c thç cọ thãø âảt âãún 450
÷
550 chiãúc /phụt.
Thäng thỉåìng phãùu cáúp phäi kiãøu ny thỉåìng dng âãø cáúp cạc phäi nhỉ bu
long, vêt, âai äúc Bãư màût lm viãûc ca dao thỉåìng âỉåüc bäú trê nghiãng 1 gọc α so
våïi màût phàóng nàòm ngang sao cho phäi cọ thãø trỉåüt âỉåüc hồûc làn âỉåüc mäüt cạch
dãù dng xúng mạng chuøn phäi.
Âäü sáu ca kiãøu phãùu ny phủ thüc vo chiãư
u di ca bãư màût âënh hỉåïng
ca dao v gọc nghiãng
α
. Thỉåìng âäü sáu ca phãùu âỉåüc chn l h = (0,25
÷

0,3)L, våïi L l chiãưu di bãư màût lm viãûc ca dao v âỉûåc xạc âënh nhỉ sau: L = (7
÷
10)l, trong âọ, l l chiãưu di låïn nháút ca phäi.

lỉûc quạn tênh ca phäi do cå cáúu rung truưn sang s lm cho phäi thỉûc hiãûn cạc
dëch chuøn cỉåỵng bỉïc trãn cå cáúu rung v thỉûc hiãûn viãûc cáúp phäi.
Cå cáúu cáúp phäi kiãùu phãùu rung âäüng cọ ráút nhiãưu loải nhỉ loải mạng phàóng
nàòm ngang, nàòm nghiãng, hồûc loải âỉåìng xồõn äúc v.v Kiãù
u phãùu ny cọ nhãưu ỉu
âiãøm nhỉ kãút cáúu âån gin, êt xáùy ra hiãûn tỉåüng tàõc hồûc kẻt phäi khi di chuøn.
Täúc âäü dëch chuøn phäi âãưu âàûn, nàng sút cao. Âàûc biãût l âäúi våïi cạc phäi cọ
hçnh dảng phỉïc tảp v khọ âënh hỉåïng, cạc phäi thä sau khi âục, rn, dáûp hồûc càõt,
hn cn cọ cạc ba via v rça mẹp. Cọ thãø cáúp âỉåüc cạc loải phäi cọ hçnh dạng v
kêch thỉåïc ráút khạc nhau v dãù dng âiãưu chènh âỉåüc nàng sút ca phäi nhåì viãûc
âiãưu chènh biãn âäü rung âäüng thäng qua viãûc âiãưu chènh dng âiãûn hay khe håí ca
li tỉì. Tuy nhiãn våïi cạc phäi cọ khäúi lỉåüng låïn thç phãùu cáúp phäi kiãøu rung âäüng
trong quạ trçnh lm viãûc s
gáy ra tiãúng äưn låïn.
Âãø nghiãn cỉïu cå cáúu cáúp phäi kiãùu rung âäüng, ngỉåìi ta xẹt mäüt hãû cå cáúu
4 kháu bn lãư chuøn âäüng làõc trong màût phàóng nàòm ngang hồûc nàòm nghiãng
âỉåüc mä t trãn hçnh 12-15 v 12-16.
Xẹt mäüt váût A cọ trng
lỉåüng G âàût trãn thanh BC trong
màût phàóng nàòm ngang (hçnh 12-
15). Khi thanh O
1
B quay sang phi
1 gọc α -α
1
våïi täúc âäü gọc l ω thç
váût A cng våïi thanh BC chuøn
âäüng song phàóng xúng phêa dỉåïi.

Gi gia täúc chuøn âäüng låïn

çnh 12-15: Så âäư di chuøn phäi trãn màût
phàóng nàòm ngang

172
Trong âọ a
tâ
l gia täúc theo phỉång thàóng âỉïng; a
n
l gia täúc theo phỉång
nàòm ngang.
Khi tay quay O
1
B quay sang trại 1 gọc α-α
1
våïi täúc âäü gọc ω’ thç váût A
cng våïi thanh B chuøn âäüng lãn phêa trãn. Khi âọ ta cọ:
F’ms = m (g + a’
tâ
).f
F’qt = - m.a’
n

Trong âọ a’
tâ
v a’
n
l gia täúc theo hỉåïng thàóng âỉïng v nàòm ngang khi váût
A chuøn âäüng lãn phêa trãn. Nãúu ta coi ω = ω’ thç vãư giạ trë a
tâ
=

màût phàóng ngang 1 gọc β (hçnh 12-
16). Cng phán têch tỉång tỉû nhỉ
trãn våïi chụ trng lỉåüng G ca
váût A âỉåüc phán thnh Gn v Gâ
tỉång ỉïng våïi phỉång nàòm ngang
v phỉång thàóng âỉïng, ta cọ:
âGnGG
rrr
+= .
Thiãút láûp cäng thỉïc tênh toạn
Fms, Fqt theo gêa trë ca Gâ v Gn,
a
tâ
v a
n
, ta cọ nháûn xẹt sau:
Khi thanh BC chuøn âäüng
β
Gn
Gâ
O
2
O
1
C
B
A
G
ω
ω

Kãút cáúu 4 kháu bn lãư trong så âäư ngun l âỉåüc thay thãú bàòng cå cáúu
rung âäüng tỉûa trãn thanh ân häư
i våïi lỉûc tảo rung sỉí dủng kiãøu nam chám âiãûn tỉì.
Ỉu âiãøm ca bäü tảo rung kiãøu ny l cọ thãø dãù dng thay âäøi táưn säú rung v biãn
âäü ca nọ, tỉïc l dãù dng âiãưu chènh âãø thay âäøi täúc âäü v gia täúc cho phãùu cáúp
phäi.
Trãn hçnh 12-17 l så âäư kãút cáúu ca phãùu cáúp phäi kiãøu rung âäüng cọ bäü
tảo rung âàût thàóng âỉïng.
Phãùu âỉåüc âàût trãn 3 l xo lạ âỉåüc xãúp nghiãng so våïi phỉång thàóng âỉïng
mäüt gọc 20
0
theo cng

1 hỉåïng. Mủc âêch ca nọ l khi nam chám âiãûn tỉì hụt âạy
phãùu xúng phêa dỉåïi theo phỉång thàóng âỉïng thç cạc thanh l xo lạ bë ún v
âäưng thåìi xoay âi mäüt gọc v mang phãùu quay xung quanh tám nọ mäüt gọc. Nhỉ
váûy chuøn âäüng tuût âäúi ca phãùu v cạc cạnh xồõn trong phãùu l chuøn âäüng
âi xúng v xoay quanh tám phãùu. Khi lỉûc nam chám âiãûn tỉì máút âi, l xo lải tr
phãùu vãư lải trảng thại ban âáưu tỉïc l phãùu s cọ chuøn âäüng lãn phêa trãn v xoay
ngỉûåc lải xung quanh tám nọ 1 gọc bàòng våïi gọc quay khi chuøn âäüng âi xúng.
Quạ trçnh ny hon ton tỉång tỉû nhỉ chuøn âäüng ca cå cáúu 4 kháu bn lãư ta â
xẹt trãn âáy. Nhỉ váûy, nãú
u cọ mäüt váût A nàòm åí trãn cạnh xồõn, thç våïi cạc thäng
säú thêch håüp nhỉ â tênh toạn åí trãn, váût A sé cọ chuøn âäüng tỉång âäúi so våïi
cạnh xồõn âi dáưn lãn phêa trãn.
Âãø cọ thãø tảo kh nàng dãù dng cho váût tiãúp vo cạnh xồõn v thỉûc hiãûn cạc
di chuøn, thỉåìng ngỉåìi ta chãú tảo phãùu cọ âạy hçnh cän åí giỉỵa cao v xung quanh

174
tháúp âãø phäi dãù dng trỉåüt trãn màût cän âọ âãø tiãúp vo cạnh xồõn khi phãùu rung

xúng phêa dỉåïi v âäưng thåìi chuøn âäüng quay quanh tám ca nọ âãø tảo nãn sỉû
dëch chuøn cạc phäi trãn cạnh xồõn. Åí phêa cúi ca âỉåìng xồõ
n, ngỉåìi ta bäú trê
bäü pháûn thu gom phäi âãø chuøn nọ cho mạng dáùn phäi.
Âäúi våïi phãùu cáúp phäi kiãøu rung âäüng, táưn säú dao âäüng thỉåìng cọ thãø thay
âäøi trong khong 16
÷
100Hz bàòng cạch thay âäøi táưn säú dng âiãûn cung cáúp cho
nam chám âiãûn tỉì. Våïi cạc phäi cọ kêch thỉåïc nh thç táưn säú thỉåìng dng l
100Hz v âỉåìng kênh phãùu trong khong 250mm. Âäúi våïi cạc phãùu cọ âỉåìng kênh
δ

20
0
H
çnh 12-17: Phãùu cáúp phäi kiãøu rung

175
õóỳn 500mm thỗ tỏửn sọỳ thổồỡng duỡng laỡ 50Hz vaỡ vồùi chi tióỳt coù kờch thổồùc lồùn hồn
thỗ õổồỡng kờnh cuớa phóựu cuợng lồùn hồn vaỡ tỏửn sọỳ thổồỡng duỡng laỡ 16Hz.


Khi =1
0
30 thỗ Dm = 12t.
ọỳi vồùi goùc noùn cuớa õaùy phóựu rung thổồỡng õổồỹc choỹn tổỡ 160
0

ữ
170
0
phuỷ
thuọỹc vaỡo hỗnh daùng vaỡ kờch thổồùc cuớa phọi.
óứ traùnh tỗnh traỷng phọi coù thóứ rồi ra khoới caùnh xoừn, ngổồỡi ta khọng õỷt
caùnh vuọng goùc vồùi thaỡnh phóựu maỡ õỷt nghióng lón phờa trón so vồùi phổồng vuọng
goùc vồùi thaỡnh phóựu mọỹt goùc bũng 3
0
ữ 4
0
.

r
H
ỗnh 12-18: Sồ õọử kóỳt cỏỳu phóựu cỏỳp phọi rung õọỹng