Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004 Nghiên cứu Y học

Chuyên đề Tai Mũi Họng - Mắt 18
ĐỀ XUẤT MỘT QUY TRÌNH CHỤP ĐIỆN TOÁN CẮT LỚP MŨI XOANG
TỐI THIỂU TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH LÝ VIÊM MŨI XOANG
Phạm Kiên Hữu*
TÓM TẮT
Phim CT mũi xoang là một xét nghiệm hình ảnh hiện đại, thay thế cho các phim Xquang kinh điển
trong việc cung cấp các thông tin chi tiết về cấu trúc các xoang cạnh mũi. Nhờ phim CT, các khả năng
chọn lựa kỹ thuật và độ an toàn của các phẫu thuật mũi xoang được cải thiện rõ rệt. Dựa trên thực tiễn
lâm sàng tích lũy được, chúng tôi đề xuất một quy trình chụp CT mũi xoang tối thiểu.
SUMMARY
PROPOSITON OF A LIMITED SINUS CT SCAN
Pham Kien Huu * Y Hoc TP. Ho Chi Minh * Vol. 8 * Supplement of No 1 * 2004: 18 - 21
Sinus computerized tomography is a modern imaging assay, an alternative to standard radiographs.
Thanks for CT imaging; the planning and safety of sinus surgery are greatly improved. Based on our
experiences, we build up a limited CT protocol.
MỞ ĐẦU
Viêm mũi xoang là tình trạng viêm ở lớp niêm
mạc mũi xoang. Bệnh viêm mũi xoang ảnh hưởng
nhiều đến sinh hoạt, tình trạng tâm sinh lý và làm
giảm ngày công lao động xã hội của người bệnh, mặt
khác bệnh viêm mũi xoang cũng là một trong số các
bệnh lý thường gặp nhất tại các phòng khám tai mũi
họng. Để chẩn đoán bệnh viêm mũi xoang, người
thầy thuốc cần kết hợp các thông tin có từ việc hổi
bệnh sử, khám lâm sàng và các triệu chứng X quang
Do hệ thống mũi xoang nằm sâu trong khối
xương mặt. Các bệnh lý mũi xoang thường biểu
hiện bằng các dấu hiệu kín đáo, nên việc chẩn
đoán chẩn đoán chính xác bệnh viêm mũi xoang

tích nhưng vẫn đủ để có thể chẩn đoán bệnh lý
mũi xoang.
* Bộ môn Tai Mũi Học - Đại học Y Dược, TPHCM.
Formatted: Bullets and Numbering
Nghiên cứu Y học
Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004

Chuyên đề Tai Mũi Họng - Mắt 19
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là 100 bệnh nhân được giối
thiệu đến chụp phim CT mũi xoang tại Bệnh viện
Hoà Hảo thoả các tiêu chuẩn:
- Trên 16 tuổi.
- Không có các dò dạng vùng đầu mặt.
- Không có các triệu chứng của bệnh viêm mũi
xoang cấp trong 4 tuần gần đây.
- Không có tiền căn phẫu thuật hay chấn thương
vùng mũi xoang.
Phương pháp nghiên cứu được thực hiện nhằm
xây dựng một quy trình chụp CT tối thiểu
Để có thể xác đònh các thông số kỹ thuật của một
phim CT mũi xoang, chúng tôi đã tiến hành thảo
luận kỹ lưỡng và đi đến thống nhất với các bác só
Xquang tại phòng CT, lần lượt tiến hành thử nghiệm
các thông số về tư thế bệnh nhân, độ rộng cửa sổ,
trung tâm cửa sổ, cường độ dòng điện và thời gian
chụp sao cho các điều kiện sau đây được thoả mãn:
- Cho thấy rõ ràng các cấu trúc xương vùng mũi
xoang

Lát cắt trước lát thứ 3 khoảng 0,5 cm.
Lát cắt sau lát thứ 3 khoảng 0,5 cm.
Lát cắt qua xoang sàng sau
Lát cắt qua xoang bướm.
Phim CT tư thế axial
Lát cắt trên lỗ thò giác 0,5 cm
Lát cắt dưới lỗ thò giác 0,5 cm.
Error!
Hình 1: Sơ đồ cát lát cắt trên phim CT tư thế coronal
Error!
Hình 2
Formatted: Bullets and Numbering
Formatted: Bullets and Numbering
Formatted: Bullets and Numbering
Formatted: Bullets and Numbering
Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004 Nghiên cứu Y học

Chuyên đề Tai Mũi Họng - Mắt 20
Error!
Hình 3 Error!
Hình 4
Error!
Hình 5


cho các phẫu thuật viên các thông tin về sự toàn
vẹn của các thành xoang sàng (xương giấy, trần
xoang sàng) và tình trạng trần xoang sàng cao nằm
cao hơn hố khứu giác (Keros II, Keros III). Các thông
tin này sẽ giúp các phẫu thuật viên tránh được các
tai biến trầm trọng ở màng não, nhu mô não và hốc
mắt trong khi thực hiện các phẫu thuật mũi xoang.
Cũng tương tự như vậy, các tế bào sàng sau và
xoang bướm cùng dẫn lưu vào trong ngách sàng
bướm, nếu có sự tắc nghẽn ở đây thì bệnh viêm
xoang sau mạn tính hoặc t phát dễ xảy ra. Các lát
Nghiên cứu Y học
Y Học TP. Hồ Chí Minh * Tập 8 * Phụ bản của Số 1 * 2004

Chuyên đề Tai Mũi Họng - Mắt 21
cắt trên tư thế axial còn cho thấy mối liên quan
giữa các xoang sau với thần kinh thò và động mạch
cảnh trong.
Giới hạn của quy trình chụp CT mũi
xoang tối thiểu
Tuy phim trong thời gian qua, quy trình chụp
CT mũi xoang tối thiểu đã được áp dụng và bước
đầu tỏ ra khá hiệu quả tại Bệnh viện Hoà Hảo, quy
trình này vẫn còn một số nhược điểm sau:
1. Khó cho thấy được hình ảnh rõ ràng ở vùng
ngách trán.
2. Một số lát cắt ở vùng xoang sàng sau trên
phim CT tối thiểu tư thế coronal cách nhau khá xa,
các tổn thương bệnh lý có kích thước nhỏ có thể bò
bỏ sót. Trên thực tế khả năng này hiếm khi xảy ra

trong lúc phẫu thuật để báo cáo trong thời gian tới.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Chow, J., B., Gankoff, M.S. (1983) Radiologic
assessment preoperative for ESS. Otolaryngologic
clinic of North Americ, 22: 691 – 701.
2. Hilding, A. C. (1944) The physiology of drainage of
nasal mucus. Annals of Otology, Rhinology and
laryngology, 53: 35 -41.
3. Messerklinger, W, (1967) On the drainage of normal
frontal sinus of man. Acta, Otolaryngologica, 673: 176
-181.
4. Stammberger, H (1986) Endoscopic endonasal surgery
- Concept in treatment of recurring rhinosinusitis.
Otolaryngology Head nad neck surgery, 94(2): 143 –
156.
5. Zinreich, S, J., Kenned, D, W., Rosenbaum, A. E.,
(1987) Paranasal sinuses: CT imaging requirements
for ESS, Radiology, 163: 769 – 775.