Chuẩn mực kế toán Thuế thu nhập doanh nghiệp (VAS17)
Sưu tầm, 07-12-2008. Số lần xem: 5674
Thực thế, luôn luôn tồn tại sự khác biệt giữa các Chính sách Thuế với các quy
định trong các Chuẩn mực và Chế độ kế toán trong bất kỳ nền kinh tế nào trên
thế giới. Các doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế phải hiểu và có cách
ứng xử phù hợp đối với sự khác biệt này. Tại Việt Nam cũng vậy, Bộ Tài chính
đã và đang xây dựng và hoàn thiện hệ thống Chuẩn mực kế toán Việt Nam
(VAS) dựa trên các Chuẩn mực kế toán Quốc tế (IAS) nhằm đáp ứng nhu cầu
thông tin tài chính kế toán của công chúng.
Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 17 - Thuế thu nhập doanh nghiệp được Bộ
Tài chính ban hành theo Quyết định 20/2006/TT-BTC ngày 15/02/2005 và
thông tư số 20/2006/TT-BTC ngày 20/03/2006 hướng dẫn chi tiết Chuẩn mực
này là cơ sở để các doanh nghiệp hiểu và ứng xử phù hợp nhất đối với các
chênh lệch phát sinh giữa số liệu ghi nhận theo chính sách kế toán do doanh
nghiệp lựa chọn và số liệu theo quy định của các chính sách thuế hiện hành.
Chênh lệch do khác biệt giữa chính sách thuế và chế độ kế toán
Sự khác biệt giữa chính sách thuế và chế độ kế toán tạo ra các khoản chênh
lệch trong việc ghi nhận doanh thu và chi phí cho một kỳ kế toán nhất định, dẫn
tới chênh lệch giữa số thuế thu nhập phải nộp trong kỳ với chi phí thuế thu
nhập của doanh nghiệp theo chế độ kế toán áp dụng. Các khoản chênh lệch
này được phân thành hai loại liên quan đến thời điểm khấu trừ/tính thuế thu
nhập: Chênh lệch vĩnh viễn và Chênh lệch tạm thời.
Chênh lệch vĩnh viễn (Permanent Difference) là các khoản chênh lệch phát sinh
khi thực hiện quyết toán thuế, cơ quan thuế loại hoàn toàn ra khỏi doanh
thu/chi phí khi xác định thu nhập chịu thuế trong kỳ căn cứ theo luật và các
chính sách thuế hiện hành. Ví dụ Chênh lệch vĩnh viễn do: Khoản chi phí quảng
cáo, tiếp thị vượt mức khống chế 10% tổng chi phí trong kỳ; Khoản chi phí
không có hoá đơn, chứng từ hợp lệ chứng minh; Các khoản tổn thất tài sản; …
Các khoản chênh lệch vĩnh viễn không thuộc đối tượng điều chỉnh của VAS 17.
Chênh lệch tạm thời (Temporary Difference) là các khoản chênh lệch phát sinh
do cơ quan thuế chưa chấp nhận ngay trong kỳ/năm các khoản doanh thu/chi

Quan niệm này sẽ càng trở nên quan trọng khi nền kinh tế và thị trường tài
chính phát triển mạnh, thuế là một yếu tố chi phí quan trọng và tất yếu khi xem
xét và ra các quyết định đầu tư của các nhà đầu tư.
Thu nhập chịu thuế (Taxable Profit / Tax loss)
Theo VAS 17, Thu nhập chịu thuế: Là thu nhập chịu thuế thu nhập doanh
nghiệp của một kỳ, được xác định theo qui định của Luật thuế thu nhập doanh
nghiệp hiện hành và là cơ sở để tính thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp
(hoặc thu hồi được). Khoản chênh lệch giữa Thu nhập chịu thuế và Lợi nhuận
kế toán chính là các khoản chênh lệch vĩnh viễn và chênh lệch tạm thời đã
được đề cập.
Ứng xử như thế nào đối với các khoản chênh lệch tạm thời phát sinh?
Vấn đề đặt ra là khi phát sinh các khoản chênh lệch tạm thời, các doanh nghiệp
ghi nhận chúng như thế nào trên báo cáo tài chính nhằm đảm bảo phản ánh
một cách trung thực và hợp lý nhất tình hình tài chính của mình. Trước khi ban
hành VAS 17, các khoản chênh lệch vĩnh viễn và chênh lệch tạm thời, khi phát
sinh, được ghi nhận giảm/tăng lợi nhuận chưa phân phối và ghi tăng/giảm thuế
thu nhập phải nộp một cách tương ứng. Như vậy, trong kỳ kế toán các chênh
lệch tạm thời được đánh đồng với các chênh lệch vĩnh viễn, điều này chưa
phản ánh đúng bản chất của các khoản chênh lệch và làm sai lệch tình hình tài
chính và kết quả kinh doanh trong kỳ của doanh nghiệp.
VAS 17 đưa ra cách thức xử lý đối với các khoản chênh lệch tạm thời. Các
khoản chênh lệch tạm thời này sẽ tạo ra các khoản chênh lệch về thuế thu
nhập phải nộp/phải thu trong các kỳ tương lai. Từ đó tạo ra hai khái niệm: Tài
sản thuế thu nhập hoãn lại và Thuế thu nhập hoãn lại phải trả. Hai khái
niệm này là hai khoản mục được trình bày như là một khoản mục tài sản và
công nợ trên bảng cân đối kế toán.
Để hiểu tại sao các chênh lệch tạm thời lại tạo ra tài sản và công nợ ghi nhận
trên bảng cân đối kế toán, chúng ta cần vận dụng Chuẩn mực kế toán Chung -
VAS 01 để giải thích.
Tài sản thuế thu nhập hoãn lại (Deferred Tax Asset)

nhập doanh nghiệp phải nộp (hoặc thu hồi được) tính trên thu nhập chịu thuế
và thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp của năm hiện hành.
Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp hoãn lại (Deferred Tax)
Chi phí Thuế thu nhập hoãn lại: Là thuế thu nhập doanh nghiệp sẽ phải nộp/thu
trong tương lai tính trên các khoản chênh lệch tạm thời chịu thuế thu nhập
doanh nghiệp trong năm hiện hành. Chi phí thuế thu nhập hoãn lại được tính
bằng Tài sản thuế thu nhập hoãn lại bù trừ với Công nợ thuế thu nhập hoãn lại
phải trả.
Chi phí/thu nhập thuế thu nhập doanh nghiệp (Tax Expense)
Chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp (hoặc thu nhập thuế thu nhập doanh
nghiệp): Là tổng chi phí thuế thu nhập hiện hành và chi phí thuế thu nhập hoãn
lại (hoặc thu nhập thuế thu nhập hiện hành và thu nhập thuế thu nhập hoãn lại)
khi xác định lợi nhuận hoặc lỗ của một kỳ.
Sau đây là sơ đồ hạch toán một số nghiệp vụ chủ yếu liên quan đến thuế thu
nhập doanh nghiệp theo Thông tư 20/2006/TT-BTC ngày 20/03/2006:
<!--[if !vml]-->
<!
--[endif]-->
Bài viết trên chỉ nhằm đề cập đến cách hiểu các thuật ngữ và ứng dụng VAS17
vào các vấn đề liên quan đến Thuế thu nhập doanh nghiệp. Việc xác định các
khoản chênh lệch tạm thời tạo nên Tài sản thuế thu nhập hoãn lại hoặc Thuế
thu nhập hoãn lại phải trả sẽ được đề cập trong các bài viết tiếp theo liên quan
đến cơ sở tính thuế