Ai là người kéo cờ trên Quảng trường Ba Đình ngày 2/9/1945?
22:02 | 28 - 08 - 2009
TP - Bà Lê Thi tên khai sinh Dương Thị Thoa, chính là người con gái Hà Nội đã có vinh
dự kéo lá cờ đỏ sao vàng tại Quảng trường Ba Đình trong buổi lễ trọng thể Chủ tịch Hồ
Chí Minh đọc văn kiện lịch sử tuyên bố trước toàn thế giới thành lập nước Việt Nam dân
chủ cộng hòa.
Trong dịp làm cuốn phim tài liệu “Người kéo cờ độc lập” của Đài Truyền hình Trung ương
chiếu trong dịp kỷ niệm Quốc khánh 2/9 năm nay, tôi có dịp hỏi chuyện bà Lê Thi, nguyên
Viện trưởng Viện Triết học, Viện trưởng Viện Nghiên cứu về Gia đình và Giới.
Lá cờ Tổ quốc trên quảng trường Ba Đình ngày
2/9/1945 Ảnh tư liệu
Trước đây, nước ta chỉ có cờ của các triều đình phong kiến. Từ 2/9/1945, Việt Nam mới có
quốc kỳ, lá cờ đỏ sao vàng, tượng trưng chính khí dân tộc hồn thiêng sông núi tung bay
như vẫy gọi tất cả mọi người dân Việt đoàn kết chung một chí hướng đấu tranh cho Tổ
quốc độc lập nhân dân tự do, hạnh phúc.
Chị Dương Thị Thoa nhớ lại:
Hôm ấy tôi đi trong đoàn phụ nữ cứu quốc Hà Nội. Tôi dẫn đầu, đi ở ngoài hàng, vừa đi
vừa hô khẩu hiệu “Việt Nam độc lập muôn năm!”, chị em hô theo: “Muôn năm! Muôn
năm!”. Vừa tới vườn hoa Ba Đình (*) thì có một anh trong ban tổ chức đến gọi: Các cô cử
một người lên kéo cờ. Chị em cùng nói: Thi lên đi, lên đi. (Lê Thi là bí danh của tôi trong
những ngày hoạt động bí mật).
Khi được dẫn lên đứng dưới chân cột cờ tôi đã thấy một chị nữ giải phóng quân mặc áo
chàm chờ sẵn. Hai chúng tôi chào nhau, cả hai đều ý thức được trách nhiệm nên chỉ biết
tập trung tư tưởng vào công việc trọng đại mình sắp làm. Nhìn lá cờ khá to, tôi nói ngay:
- Chị thấp, chị nâng cờ, tôi cao, để tôi kéo cờ.
Chị Dương Thị Thoa ngừng kể, nhớ lại chút kỷ niệm xa xưa: Là học sinh trường nữ sinh
Đồng Khánh (nay là trường Trưng Vương, Hà Nội), chị đã nhiều lần được gọi lên kéo cờ
trong lễ chào cờ đầu tuần. Cờ Pháp, quốc ca Pháp.
Ghét thực dân Pháp xâm lược nước ta, nên có những lần các chị kéo rất chậm, để cờ nghẽn
ở lưng chừng cột, có lần giả vờ tuột tay cho cờ rớt xuống đất. Bà hiệu trưởng người Pháp
giận lắm nhưng không thể phạt vì mấy chị đều là học trò “ngoan”, học giỏi.

Bà Đàm Thị Loan và Dương Thị Thoa năm nay đều 82 tuổi, cùng sống ở Hà Nội. Sức
khỏe bà Thoa tốt hơn. Bà, tức giáo sư khoa học nhân văn Lê Thi vẫn tiếp tục nghiên cứu,
giảng dạy. Chồng bà là ông Lê Hồng Hà, nguyên chuyên viên ngành Lao động thương binh
xã hội. Hai ông bà vừa tổ chức đám cưới kim cương mừng 60 năm hạnh phúc bền chặt bên
nhau.
Cũng lại là một kỷ niệm đẹp đẽ: đôi bạn tình quen nhau trong ngày lễ Độc lập 2/9/1945.
Hôm ấy chị Dương Thị Thoa kéo cờ đỏ sao vàng còn anh Nguyễn Văn Quỳ tức Lê Hồng
Hà học sinh trường Đỗ Hữu Vị, là đội viên tự vệ chiến đấu, cầm súng lục, cùng đồng đội
đứng bảo vệ dưới chân lễ đài.
(*) Đây là khu đất rộng, có vườn hoa, bồn nước cạnh phủ Toàn quyền Đông Dương cũ, tên
Ba Đình do ông thị trưởng Trần Văn Lai đặt sau ngày 9/3/1945, cùng dịp kéo đổ tượng
toàn quyền Pôn-be, đặt lại tên một số đường phố Hà Nội (tên các tướng tá thực dân xâm
lược nay thay bằng tên danh nhân Việt Nam). Từ sau 1975 mới gọi là Quảng trường Ba
Đình.