…………..o0o…………..
Tiểu Luận
Độ phì, quản lý và
nâng cao độ phì nhiêu
đất
PHẦN I. MỞ ĐẦU
Nguyễn Trọng Tuyển
1
Đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là thành phần quan trọng
hàng đầu của môi trường sống. Trong sản xuất nông nghiệp đất vừa là đối tượng
lao động, vừa là tư liệu sản xuất không thể thay thế được. Do vậy, lĩnh vực đánh
giá tài nguyên đất rất được quan tâm nhằm đề ra các giải pháp sử dụng đất hợp
lý trên mỗi vùng lãnh thổ nhất định.
Việt Nam là nước 3/4 diện tích đất ở vùng đồi núi, có độ dốc cao, lượng
mưa lớn (1800 - 2000mm/năm) tập trung vào 4 - 5 tháng mùa mưa với lượng
mưa chiếm tới 80% tổng lượng mưa, thì hiện tượng xói mòn đất luôn xảy ra và
gây hậu quả nghiêm trọng. Phải làm gì để đảm bảo lương thực cho khoảng 85
triệu dân như hiện nay, trong khi diện tích đất nông nghiệp ngày một bị thu hẹp?,
phải sử dụng đất như thế nào để có năng suất cây trồng cao nhất và bền vững
Từ thực tiễn trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu chuyên đề: "Độ phì,
quản lý và nâng cao độ phì nhiêu của đất" vì đây chính là cơ sở của một nền
nông nghiệp bền vững
Nguyễn Trọng Tuyển
2
Mục Lục
.......................................................................................................................1
PHẦN I. MỞ ĐẦU................................................................................................1
Mục Lục.................................................................................................................3
PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU..................................................................4
báu nhất. Tư liệu sản xuất này nếu được sử dụng đúng thì nó không những không
bị hao mòn mà có thể ngày một tốt hơn.
Muốn sử dụng đúng đất phải đánh giá được chất lượng của chúng. Muốn
xây dựng, chỉ đạo kế hoạch phát triển kinh tế nông nghiệp cũng phải nắm được
chất lượng đất. Trong các chương trước, khi nói về thành phần và tính chất của
đất chúng ta đều có nhận xét và đánh giá từng mặt của đất. Nhưng để đánh giá
tổng hợp chất lượng của đất phải có chỗ dựa vững chắc. Chỗ dựa này chính là
khả năng sản xuất ra sản phẩm cây trồng.
Khả năng sản xuất của đất cũng chính là nội dung chủ yếu của độ phì
nhiêu đất. Sự phát triển của học thuyết độ phì nhiêu đất gắn liền với tên tuổi của
V. R. Viliamx. Ông đã nghiên cứu một cách chi tiết sự hình thành và phát triển
của độ phì nhiêu trong quá trình hình thành đất tự nhiên, các điều kiện xuất hiện
độ phì nhiêu trong sự phụ thuộc vào một số đặc tính của đất, cũng như đã hình
thành các luận điểm cơ bản về nguyên tắc chung nâng cao độ phì nhiêu đất và sử
dụng nó trong sản xuất nông nghiệp.
Độ phì nhiêu có thể được định nghĩa như sau: Độ phì nhiêu là khả năng
của đất có thể thoả mãn các nhu cầu của cây về các nguyên tố dinh dưỡng, nước,
đảm bảo cho hệ thống rễ của chúng có đầy đủ không khí, nhiệt và môi trường lý
hoá học thuận lợi cho sinh trưởng và phát triển bình thường.
Độ phì nhiêu là đặc tính chất lượng cơ bản của đất phân biệt nó với đá.
Khái niệm đất và độ phì nhiêu gắn bó chặt chẽ với nhau. Độ phì nhiêu của đất là
Nguyễn Trọng Tuyển
4
kết quả của sự phát triển của quá trình hình thành đất cũng như quá trình trồng
trọt khi sử dụng đất vào mục đích sản xuất nông nghiệp.
Người ta chia ra các yếu tố và điều kiện của độ phì nhiêu đất. Các yếu tố
của độ phì nhiêu bao gồm nguyên tố dinh dưỡng, nước, không khí và nhiệt là
những yếu tố cần thiết cho sự sống và sinh trưởng của cây. Các điều kiện của độ
phì nhiêu bao gồm toàn bộ các đặc tính, chế độ, sự tương tác phức tạp của chúng
quyết định khả năng đảm bảo các yếu tố độ phì.
kiện thuỷ nhiệt của các quá trình vi sinh vật trong đất…
Cấu trúc của đất là một đặc tính quan trọng của đất gắn liền với các chế độ
nước-khí, oxi hoá khử, các chỉ tiêu nông học đất phụ thuộc vào hàm lượng và
thành phần mùn, thành phần cơ giới, các đặc tính lý hoá học và sự biến chuyển
của các quá trình oxi hoá khử…
Mối quan hệ chặt chẽ giữa các đặc tính và chế độ của đất một mặt cho
thấy sự hình thành và phát triển độ phì nhiêu là một quá trình phức tạp, mặt khác
đòi hỏi các nhà nông học phải hiểu rằng có thể thay đổi từng đặc tính hoặc chế
độ của đất khi tác động đến đất bằng các biện pháp xử lý, cải tạo, bón phân…
khác nhau.
Có thể đánh giá định lượng đội phì nhiêu đất về kinh tế và sinh học
Đánh giá định lượng độ phì về mặt kinh tế dựa trên cơ sở đánh giá tương
đối bằng cách cho điểm các chỉ tiêu định lượng các đặc tính của đất tương quan
với năng suất cây trồng hoặc sản lượng của các quần lạc tự nhiên. Nó có thể
được biểu thị bằng giá trị thu được trên một đơn vị diện tích.
Đánh giá định lượng độ phì nhiêu về mặt sinh học dựa trên cơ sở xác định
chỉ tiêu năng suất sinh học trung bình năm của thực vật đặc trưng cho khả năng
đảm bảo hiệu suất quang hợp của đất.
Nguyễn Trọng Tuyển
6
Đánh giá định lượng độ phì nhiêu trên cơ sở các chỉ tiêu định lượng các
đặc tính và chế độ của đất cực kỳ quan trọng vì nó cho phép giải quyết các vấn
đề nâng cao độ phì khi sử dụng đất canh tác trên cơ sở tiêu chuẩn khoa học.
Thực vật khác nhau (nhóm thực vật) có yêu cầu khác nhau về các điều
kiện đất. Vì vậy khi đánh giá độ phì nhiêu đất theo các chỉ tiêu đặc tính và chế
độ của nó cần phải tính đến yêu cầu của các thực vật cụ thể. Ví dụ phản ứng chua
mạnh thích hợp đối với cây chè nhưng lại có thể gây chết đối với cây họ đậu.
Các chỉ tiêu đặc tính và chế độ đất thay đổi theo thời gian và phụ thuộc vào chu
kỳ mùa của quá trình hình thành đất, các biện pháp tác động đến đất và thời gian
sử dụng đất cho sản xuất nông nghiệp. Vấn đề này là một trong những nguyên
những tính chất xấu của đất, con người đã làm thay đổi hẳn độ phì nhiêu của đất
và tạo ra độ phì mới: độ phì nhân tạo.
Như vậy trên những mảnh đất có độ phì tự nhiên như nhau, một phần nhất
định của độ phì này được cây sử dụng. Mức độ sử dụng phần độ phì còn lại tuỳ
thuộc vào tác động của người dụng đất.
Để nêu lên mối quan hệ chặt chẽ giữa đất với điều kiện kinh tế, xã hội,
người ta đã đưa ra khái niệm độ phì kinh tế. Khi sử dụng đất cho sản xuất nông
nghiệp, sự kết hợp giữa độ phì nhân tạo với độ phì tự nhiên tạo ra độ phì kinh tế
(hoặc độ phì hữu hiệu). Nó được thể hiện bằng năng suất cây trồng. Độ phì kinh
tế không chỉ phụ thuộc vào mức độ của độ phì nhiêu tự nhiên mà còn phụ thuộc
rất nhiều vào các điều kiện sử dụng đất, gắn chặt chẽ với các quan hệ kinh tế xã
hội. Vì vậy, mặc dù độ phì là một đặc tính khách quan của đất, nhưng về phương
diện kinh tế phải luôn hiểu theo một tương quan nhất định, tương quan với mức
độ phát triển của khoa học kỹ thuật và việc ứng dụng các thành tựu này.
2.1.3. Các chỉ tiêu quan trọng của độ phì đất
2.1.3.1. Chỉ tiêu hình thái:
* Độ dày tầng đất: Theo phân cấp của Hội Khoa học đất Việt Nam
((2000), tầng dày của đất được phân thành 3 cấp:
Nguyễn Trọng Tuyển
8
> 100cm: tầng đất dày
50 – 100cm: tầng dày trung bình
< 50cm: tầng đất mỏng
Nguyễn Trọng Tuyển
9
2.1.3.2. Các chỉ tiêu vật lý
* Thành phần cơ giới: được xác bởi hàm lượng tương đối của 3 cấp hạt
chính của đất: cát, limon và sét.
* Cấu trúc đất: Theo FAO (1980) hình dạng và kích thước của cấu trúc
được phân loại như sau:
10
Bảng 3. Dung trọng của các loại đất có thành phần cơ giới khác nhau
TT Thành phần cơ giới Dung trọng (g/cm
3
)
1 Đất cát 1,55
2 Đất thịt pha cát 1,40
3 Đất thịt pha cát mịn 1,30
4 Đất thịt 1,20
5 Đất thị pha limon 1,15
6 Đất thịt pha sét 1,10
7 Đất sét 1,05
8 Đất sét có kết cấu 1,00
Nguồn: Chất lượng đất đai trên cơ sở đất, W. Siderius, 1992.
* Độ xốp của đất (P)
- Nếu được tính bằng phần trăm diện tích bề mặt các lỗ rỗng so với
tổng diện tích bề mặt được đánh giá như sau:
Bảng 4. Đánh giá độ xốp của đất
TT Mức độ xốp Độ xốp (% diện tích)
1 Rất cao > 40
2 Cao 15 - 40
3 Trung bình 5 - 15
4 Thấp 2 - 5
5 Rất thấp < 2
Nguồn: FAO, Trung tâm thông tin đất, 1980
- Nếu độ xốp được tính toán theo công thức:
P = (1 – Db/Dp) x 100
thì độ xốp được đánh giá theo Katrinxki như sau:
Nguyễn Trọng Tuyển
11
300 10,0 1,00 2 x10
-1
15.000 4,18
(WP)
30 100,0 2,00 3 x10
-2
10
5
5,00
20 150,0 2,20
(FC)
3 x10
-3
10
6
6,00
15 200,0 2,30 3 x10
-4
10
7
7,00
(OD)
Nguồn: Agricultural Compendium, 1989
Ghi chú:
SP - Điểm bão hoà (saturation point), tương ứng với pF = 0, tại giá trị này
nước chứa đầy trong các khe hở của đất.
Nguyễn Trọng Tuyển
12
Copyright: Tài liệu đại học ©