Thuế Thu nhập cá nhân và cơ chế phân chia cổ tức của
doanh nghiệp
Công ty cổ phần (CTCP) là một loại hình doanh nghiệp (DN) điển hình,
chiếm tỷ lệ khá lớn trong tổng số các DN được thành lập ở tất cả các quốc
gia phát triển trên thế giới. Một trong ba quyết định quan trọng của Ban điều
hành CTCP là cơ chế phân chia cổ tức được thực hiện trên nguyên tắc phải
đảm bảo và gia tăng lợi ích cho cổ đông. Lợi ích của cổ đông được đo lường
trên cơ sở các khoản thu nhập sau thuế. ở nhiều nước trên thế giới, ngoài
thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), khi các cổ đông nhận được cổ tức, trái
tức hoặc thu được lãi vốn do chuyển nhượng cổ phần sẽ bị điều tiết bởi thuế
thu nhập cá nhân (TNCN). Luật Thuế TNCN của Việt Nam có hiệu lực từ
01.01.2009 đã có nhiều sửa đổi so với Pháp lệnh Thuế thu nhập đối với
người có thu nhập cao. Điểm thay đổi nổi bật là thu nhập từ đầu tư vốn bao
gồm lãi cho vay, cổ tức, thu nhập từ chuyển nhượng vốn sẽ chịu thuế TNCN
theo biểu thuế toàn phần. Nghiên cứu thuế suất đối với thu nhập đầu tư vốn
là 5% và đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn là 0,1% trên giá bán và
20% trên thu nhập chịu thuế (tuỳ theo phương pháp tính thuế mà nhà đầu
tư đăng ký nộp thuế) là vấn đề mà các CTCP cần phải quan tâm trong thời
gian tới đối với chính sách phân phối cổ tức của mình, nhằm tối đa hoá giá
trị DN và gia tăng lợi ích cho cổ đông
Một số quan điểm về phân phối cổ tức
Quan điểm truyền thống về chính sách phân phối cho rằng, lợi tức cổ
phiếu gia tăng hôm nay sẽ làm lợi cho các cổ đông nhiều hơn và do đó sẽ
làm gia tăng giá trị DN. Lập luận đầu tiên đó là cổ tức nhận được bằng tiền
mặt ngày hôm nay sẽ có giá trị hơn phần chênh lệch do chuyển nhượng vốn
mà cổ đông nhận được sau này, đồng thời cổ thức nhận được hôm nay là
chắc chắn, còn phần chênh lệch do chuyển nhượng vốn trong tương lai thì
hoàn toàn không chắc chắn.
Quan điểm mới thì cho rằng, gia tăng cổ tức sẽ làm giảm giá trị DN. Cơ
sở lý luận của trường phái này cho rằng, các DN đang hoạt động trong một
thế giới thực và đối diện với một thị trường cạnh tranh không hoàn hảo,

CTCP khi chi trả cổ tức có thể thực hiện bằng các hình thức như: cho trả cổ tức
bằng tiền mặt, chi trả cổ tức bằng cổ phiếu hoặc sử dụng hỗn hợp, vừa chi trả bằng
tiền mặt và bằng cổ phiếu. Theo quy định tại khoản 2 điều 6, Luật thuế TNCN thì cổ tức
nhận được bằng cổ phiếu phải quy đổi ra tiền theo giá thị trường của cổ phiếu tại thời
điểm cổ đông nhận chi trả. Như vậy, việc phân tích lợi ích giữa việc chi trả cổ tức bằng
tiền mặt và bằng cổ phiếu trong thời gian tới sẽ là vấn đề mà các CTCP cần phải xem
xét.
Qua kết quả này, với giả định cổ đông không thực hiện bán cổ phiếu nhận được
mà giữ lại, rõ ràng việc chi trả cổ tức bằng cổ phiếu sẽ làm giảm lợi ích của cổ đông, cụ
thể cổ đông phải nộp thuế TNCN cao gấp 5 lần so với chi trả cổ tức bằng tiền mặt.
Chính sách thuế TNCN và lợi ích của doanh nghiệp
Về góc độ DN: theo chính sách thuế TNCN có hiệu lực từ ngày 01.01.2009 thì
các khoản cổ tức chi trả bằng tiền hay chi trả bằng cổ phiếu đều là đối tượng chịu thuế
TNCN, do vậy việc xây dựng cơ chế cổ tức hợp lý là nội dung mà các CTCP phải
nghiên cứu ngay từ bây giờ. Điều quan trọng là phải kết hợp chính sách phân phối cổ
tức với quyết định đầu tư và quyết định tài trợ trên cơ sở một cấu trúc vốn thích hợp.
Với quy định của luật thuế TNCN không tính thuế thu nhập đối với khoản thu nhập giữ
lại, sẽ là cơ hội cho các CTCP sử dụng khoản thu nhập sau thuế để tái đầu tư, vừa
giảm chi phí sử dụng vốn trong tình hình lãi suất vay ngân hàng thương mại đang tăng
cao và không ổn định, vừa gia tăng giá trị công ty và đem lại lợi ích cho cổ đông qua trì
hoãn được khoản thuế TNCN phải nộp.
Về kinh tế vĩ mô: việc qui định tính thuế TNCN đối với cổ tức nhận bằng cổ
phiếu, trên cơ sở qui đổi theo giá thị trường tại thời điểm nhận cổ phiếu để xác định thu
nhập tính thuế, là một vấn đề cần được xem xét. Với quy định này của Luật Thuế
TNCN chưa thật sự khuyến khích các CTCP sử dụng nguồn thu nhập giữ lại để đầu tư
thông qua hình thức chi trả cổ tức bằng cổ phiếu. Việc áp dụng thuế suất thấp (5%) đối
với thu nhập là cổ tức bằng tiền mặt nhưng nhưng lại tính thuế trên cổ tức được chia
bằng cổ phiếu theo giá thị trường tại thời điểm chi trả, khi mà khoản thu nhập này cổ
đông chưa thật sự nắm giữ trên tay không thể hiện định hướng khuyến khích các
CTCP sử dụng lợi nhuận sau thuế để tái đầu tư. Hướng xem xét, sửa đổi cách tính