Chuyên đề 7
Tin học PHẦN I - CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1.1. Khái niệm về hệ điều hành
Hệ điều hành là phần mềm quan trọng nhất cho máy tính điện tử có nhiệm
vụ điều khiển mọi hoạt động cơ sở của máy tính, giúp phần mềm của người sử
dụng có thể chạy được trên máy tính. Các hệ điều hành thông dụng hiện nay: MS-
DOS, Windows, Unix, Linux, OS/2, Macintosh…
1.2. Máy tính và Nguyên lý hoạt động của máy tính
1.2.1. Khái niệm về máy tính
Máy tính là công cụ dùng lưu trữ và xử lý thông tin. Mọi quá trình xử lý
thông tin bằng máy tính được thực hiện theo chu trình sau:
Các thông tin xử lý trên máy tính đều được mã hoá ở dạng số nhị phân, với
2 ký hiệu 0 và 1. Mỗi vị trí lưu trữ một số nhị phân được tính là 1 BIT (Binary
Digit), đây là đơn vị đo thông tin nhỏ nhất. Ngoài ra, còn có các đơn vị đo khác:
1 Byte = 8 bits
1 KB (KiloByte) = 1024 Bytes
1 MB (MegaByte) = 1.024 KB
1 GB (GigaByte) = 1.024 MB
1 TB(TeraByte) = 1.024 GB
1 PB (PetaTyte) = 1.024 TB
Để trao đổi thông tin giữa người và các thiết bị trong máy, người ta xây
dựng bảng mã nhị phân để biểu diễn các chữ cái, các chữ số, các câu lệnh… Bảng
mã ASCII (American Standard Code for Information Interchange) được chọn làm
thông tin có tính lâu dài.
+ Để xử lý thông tin từ bộ nhớ ngoài thì sau khi người sử dụng thao tác
chọn thông cần xử lý, máy tính sẽ đưa thông tin đó vào bộ nhớ RAM rồi mới xử
lý.
+ Kích thước của bộ nhớ ngoài liên tục được các nhà sản xuất nghiên cứu,
nâng cấp, mở rộng khả năng lưu trữ.
* Một số thiết bị nhớ ngoài đang được sử dụng phổ biến:
BỘ NHỚ
(Memory)
THIẾT BỊ ĐẦU VÀO
(Input device)
THIẾT BỊ ĐẦU RA
(Output device)
BỘ XỬ LÝ
TRUNG TÂM (CPU)
+ Đĩa mềm (Floppy Disk - FD): Có kích thước 3 1/2 inches với dung lượng
1.44MB là sử dụng thông dụng nhất. Để đọc ghi dữ liệu trên đĩa, máy tính cần có
ổ đĩa mềm có kích thước tương ứng. Đĩa mềm có ưu điểm là gọn nhẹ, thuận tiện
trong quá trình trao đổi thông tin giữa các máy tính nhưng do đĩa mềm bị chế về
dung lượng, tuổi thọ của đĩa cũng thấp, đòi hỏi môi trường bảo quản cao... nên
người sử dụng đã chuyển sang dùng thiết bị nhớ khác thay thế đĩa mềm trong thời
điểm hiện nay.
+ Đĩa cứng (Hard Disk - HD): Đĩa cứng thường gồm nhiều đĩa bằng hợp
kim được xếp thành tầng trong một hộp kín. Dung lượng lưu trữ thông tin trên đĩa
cứng trong thời điểm hiện nay đã cho phép lên đến hàng trăm GB. Tốc độ trao đổi
thông tin giữa đĩa cứng và CPU nhanh hơn gấp nhiều lần so với đĩa mềm.
+ Đĩa CD-ROM (Compact Disk Read Only Memory): Được ghi thông tin
lên bằng cách dùng tia laser. Khả năng lưu trữ thông tin rất lớn thường đĩa có kích
thước 4.72 inches có dung lượng khoảng 540MB, 600MB, 650MB, 700 MB...
Là các chương trình ứng dụng cụ thể vào một lĩnh vực.
Phần mềm soạn thảo văn bản (Wordprocessing): Microsoft Word,
EditPlus…
Phần mềm quản lý dữ liệu (Database Management System): Visual Foxpro,
Access, SQL Server…
Phần mềm đồ hoạ: Corel Draw, PhotoShop, FreeHand , Illustrator…
Phần mềm thiết kế: AutoCad cho ngành xây dựng, cơ khí, Orcad cho ngành
điện tử viễn thông ..
Phần mềm chế bản điện tử: PageMaker, QuarkPress…
Phần mềm thiết kế trang Web: FrontPage, DreamWeaver…
PHẦN II. HỆ ĐIỀU HÀNH WINDOWS XP VÀ CÁC TIỆN ÍCH CƠ BẢN
2.1. Khái niệm về Hệ điều hành Windows XP
Windows XP là tập hợp các chương trình điều khiển máy tính thực hiện các
chức năng chính như:
Điều khiển phần cứng của máy tính. Ví dụ, nó nhận thông tin nhập từ bàn
phím và gởi thông tin xuất ra màn hình hoặc máy in.
Làm nền cho các chương trình ứng dụng khác chạy. Ví dụ như các
chương trình xử lý văn bản, hình ảnh, âm thanh…
Quản lý việc lưu trữ thông tin trên các ổ đĩa.
Cung cấp khả năng kết nối và trao đổi thông tin giữa các máy tính.
...
Windows XP có giao diện đồ hoạ (GUI – Graphics User Interface). Nó
dùng các phần tử đồ hoạ như biểu tượng (Icon), thực đơn (Menu) và hộp thoại
(Dialog) chứa các lệnh cần thực hiện.
2.2. Các thao tác cơ bản trong Windows XP
2.2.1. Khởi động Windows XP
Thông thường, bạn chỉ cần bật công tắc nguồn (Power) của máy tính,
Windows XP sẽ tự động được khởi động.
Các chương trình và dữ liệu của bạn được lưu thành các tập tin (Files) trên
các thiết bị như: Ổ đĩa cứng; đĩa mềm; đĩa Zip; đĩa CD ghi được (Rewriteable); ổ
đĩa mạng...
Trong phần này, bạn sẽ học cách dùng Windows Explorer để quản lý tập tin
a) Mở Windows Explorer
Kích phải chuột trên nút Start và kích chuột vào mục Explorer để mở
Windows Explorer.
b) Khung trái chứa tên các ổ đĩa và các thư mục
Windows XP dùng các ký tự (A:), (B:) cho các ổ đĩa mềm; các ký tự (C:),
(D:) … để đặt tên cho các loại ổ đĩa lưu trữ khác.
Mỗi ổ đĩa trên máy tính đều có một thư mục (Folder) chính được gọi là thư
mục gốc chứa các tập tin trên đĩa. Nhưng để dễ dàng cho việc quản lý các tập tin,
bạn có thể tạo thêm các thư mục con khác, lồng nhau, chứa các tập tin theo từng
thể loại
Một thư mục có thể rỗng hoặc có thể chứa các tập tin và các thư mục con.
c) Khung phải hiển thị nội dung của mục được chọn trên khung trái
Kích chuột chọn ổ đĩa bên khung trái để hiện nội dung của thư mục gốc bên
khung phải.
Kích chuột vào tên thư mục bên khung trái để hiện nội dung của thư mục đó
bên khung phải.
Kích chuột vào dấu trừ để thu gọn nhánh phân cấp thư mục con.
Chú ý:
Dấu cộng bên cạnh cho biết ổ đĩa hay thư mục đó còn có các thư mục con.
d) Thay đổi hình thức hiển thị trên khung phải
Kích chuột vào menu View và chọn một trong 5 hình thức hiển thị:
Thumbnails: thường dùng để xem trước các File hình.
Tiles: Hiện các tập tin và các thư mục con ở dạng biểu tượng lớn
Icons: Hiện các tập tin và các thư mục con ở dạng biểu tượng nhỏ
3. Chọn Create Shortcut : nếu tạo Shortcut ngay trong thư mục đang mở,
4. Chọn Send to\Desktop(create shortcut): nếu muốn tạo Shortcut trên nền
Desktop.
Chú ý:
Các tập tin chương trình (Application) thường có phần mở rộng là .EXE.
Những chương trình của Windows XP được lưu trữ trong thư mục
Windows, những chương trình khác thường được cài đặt tại thư mục Program
Files.
* Đổi tên tập tin hay thư mục (Rename):
1. Mở ổ đĩa hay thư mục chứa tập tin hoặc thư mục con cần đổi tên
2. Kích chuột vào tên tập tin hay thư mục muốn đổi tên
3. Chọn menu File\ Rename hay chọn Rename this file hoặc Rename this
folder bên khung trái
4. Gõ tên mới, sau đó ấn phím Enter.
* Di chuyển một tập tin hay thư mục (Move):
1. Mở ổ đĩa, thư mục chứa tập tin hay thư mục con cần di chuyển.
2. Kích chuột vào tên tập tin hay thư mục muốn di chuyển.
3. Chọn menu Edit\Move To Folder… hay chọn Move this file hoặc Move
this folder bên khung trái. Hộp thoại Move Items xuất hiện.
4. Trong hộp thoại này, kích chuột vào ổ đĩa, thư mục muốn chuyển đến,
sau đó kích chuột vào nút Move.
* Sao chép một tập tin hay thư mục (Copy):
1. Mở ổ đĩa hay thư mục chứa tập tin hay thư mục con cần sao chép
2. Kích chuột vào tên tập tin hay thư mục muốn sao chép
3. Chọn menu Edit\Copy To Folder… hay chọn Copy this file hoặc Copy
this folder. Hộp thoại Copy Items xuất hiện
4. Trong hộp thoại này, kích chuột vào ổ đĩa, thư mục muốn chuyển đến,
1. Đưa một đĩa mềm vào ổ đĩa A.
2. Kích phải chuột vào mục 3½ Floppy (A:) và kích chuột vào mục Format.
3. Kích chuột vào nút Start để định dạng. Nếu đĩa hiện đang chứa dữ liệu sẽ
xuất hiện một hộp thoại cảnh báo dữ liệu sẽ bị xoá, kích chuột vào nút Ok để yêu
cầu định dạng.
4. Khi xuất hiện thông báo định dạng hoàn tất, kích chuột vào nút Ok.
5. Kích chuột vào nút Close.
* Xoá các file tạm (Temporary Files)
1. Kích phải chuột vào tên ổ cứng (Hard Disk Drive) và chọn mục
Properties
2. Kích chuột vào nút Disk Cleanup
3. Kích chuột để đánh dấu chọn các loại files cần xoá hoặc bỏ dấu chọn loại
file không muốn xoá. Sau đó, kích chuột vào nút OK
* Chia sẻ thư mục hoặc ổ đĩa trên mạng
1. Mở Windows Explorer, và xác định ổ đĩa hay thư mục muốn dùng chung
trên mạng.
2. Kích phải chuột vào ổ đĩa hay thư mục và chọn mục Sharing and
Security
3. Trên thẻ Sharing:
Nếu bạn chia sẻ ổ đĩa, thì kích chuột vào mục Shared Documents bên
dưới mục Local sharing and security
Nếu bạn chia sẻ Folder thì đánh dấu chọn mục Share this folder on the
network và nhập tên hiển thị trên mạng của Folder (nếu cần).
Chú ý:
Bạn không thể chia sẻ thư mục Documents and Settings, Program Files, và
các thư mục hệ thống của WINDOWS.
2.2.6. Quản lý máy tính với Control Panel
kiểu bất kỳ mà bạn muốn
3. Kích chuột vào nút Apply hoặc OK
c2. Thay đổi ảnh nền của Destop
1. Trong hộp thoại Display Properties, chọn trang Destop.
2. Trong danh sách Background, chọn ảnh nền mà bạn thích.
3. Trong Position, Kích chuột vào mũi tên hướng xuống chọn Center, Tile
hay Strech để định vị hình trên Destop.
4. Kích chuột vào nút Apply hoặc OK.
Chú thích: Bạn cũng có thể chọn một ảnh nền khác trong thư mục nào đó
trên ổ đĩa, bằng cách kích chuột vào nút Browse
c3. Thiết lập chương trình bảo vệ màn hình
1. Trong hộp thoại Display Properties, chọn trang Screen Saver
2. Kích chuột vào mũi tên hướng xuống trong danh sách Screen saver, chọn
chương trình bạn thích. Kích chuột vào Preview để xem trước Screen saver này.
3. Trong hộp Wait, định thời gian xuất hiện Screen saver.
4. Kích chuột vào nút Apply hoặc OK.
c4. Điều chỉnh ngày giờ của máy tính
1. Bấm đúp vào biểu tượng Date and Time trên cửa sổ Control Panel.
2. Thay đổi ngày (Date), Giờ (Time) trong hộp thoại Date and Time
Properties.
3. Kích chuột vào nút OK để ghi nhận.
4. Trỏ vào đồng hồ trong khay hệ thống để xem ngày giờ trong một hộp
ToolTip.
PHẦN III. MẠNG MÁY TÍNH VÀ INTERNET
3.1. Mạng máy tính
3.1.1. Khái niệm
ghép nối các mạng máy tính hiện hành, được phát triển một cách rộng rãi.
Từ Internet do viết tắt của cụm từ Interconnect Network, nghĩa là mạng
lưới liên kết máy tính.
Năm 1969, Bộ quốc phòng Mỹ cùng một số trường đại học đã nghiên cứu,
thiết lập một hệ thống mạng có tên ARPANET để trao đổi thông tin giữa các đơn vị
này.
Ngày 1/1/1983, Bộ Quốc phòng Mỹ chính thức chọn TCP/IP là giao thức
truyền nhận tin duy nhất cho mạng ARPANET, 6 tháng sau ARPANET chia thành
2 mạng: mạng cho nghiên cứu phát triển (là Internet ngày nay) và Milnet (mạng
dành cho quân đội).
Sự ra đời của mạng toàn cầu này đã tác động sâu sắc đến các hoạt động
kinh tế xã hội của thế giới.
Ngày nay Internet đã trở thành kho tài nguyên thông tin khổng lồ, lưu
trữ gần như toàn bộ tri thức của nhân loại, thông tin được bổ sung hàng ngày, hàng
giờ trên toàn thế giới. Mạng Internet đang phát triển với tốc độ bùng nổ, mỗi tháng
có thêm hàng triệu người tham gia mới.
3.2.2. Lợi ích khi khai thác Internet
• Khai thác nguồn thông tin vô tận: thông tin kinh tế, thời sự, giải trí, kho
tư liệu khổng lồ của các thư viện…với giao thức truyền thông đa phương tiện như
hình ảnh, âm thanh, văn bản...
• Trao đổi thư tín điện tử không biên giới
• Dùng cho thương mại điện tử (các hoạt động thương mại diễn ra trên hệ
thống máy tính)
• Nâng cao hiệu lực xử lý và cung cấp dịch vụ của các cơ quan chính phủ
(Khai báo thuế, hải quan, hỏi đáp chính sách... trên mạng).
Để định danh các phần tử liên mạng có 2 cách:
- Địa chỉ của máy tính: 129.0.22.61 (khó nhớ, dễ nhầm)
- Tên miền: Mỗi quốc gia đợc gán một tên miền riêng, ví dụ Việt Nam - vn,
Pháp - fr. Trong mỗi quốc gia lại chia thành 6 Domain để phân biệt giữa các đơn
vị gồm:
E- mail là một trong những dịch vụ trao đổi thông tin phổ biến nhất trên
Internet. Người sử dụng có thể trao đổi thông tin khi di chuyển đến bất kỳ nơi nào
trên thế giớí.
Để gửi - nhận thư, hệ thống thư điện tử trên Internet phải xác định rõ
người sử dụng trên máy tính thông qua các hòm thư (địa chỉ).
Dạng tổng quát của địa chỉ E-mail là:
login-name@host-name
Ví dụ:
Cấu trúc của một thư điện tử thường gồm 2 phần:
Phần đầu thư: chứa địa chỉ ngời nhận, chủ đề của thư,...
Phần thân chứa nội dung của thư.
Minh hoạ một trang thư
Truy cập khai thác thông tin trên Web: Có nhiều chương trình có thể truy
cập Web, phổ biến nhất là chương trình Internet Explorer của hãng Microsoft hoặc
Netscape Communicator của công ty Netscape.
Kích đúp chuột vào biểu tượng Internet Explorer
d) Một số nút chức năng trên trang Web:
Back : trở về
Forward : xem tiếp
Stop : dừng lại
Refresh : làm mới dữ liệu
Home : trang chủ
e) Một số trang Web thông dụng
: trang Web của Bộ Tài chính
trang tin nhanh hàng ngày
: xem các loại thông tin
lấy các phiên bản chơng trình chống Virus BKAV
(search engine - dùng để tìm kiếm thông tin)
+ Kích chuột vào văn bản thích hợp để xem
Một trang rất thông dụng và khả năng tìm kiếm rộng là Trong ô địa chỉ bạn có thể đánh từ tìm kiếm (đầy đủ hoặc không đầy đủ) .
Sau đó bấm Tìm kiếm, tất cả các trang có liên quan đến từ tìm kiếm sẽ xuất hiện.
3.2.5. Một số thao tác khác
Download tài liệu trên Internet:
- Chọn Website có thông tin cho phép download
- Nhấn nút chuột phải vào liên kết đến file văn bản
- Chọn Save Target As...
- Chọn tên file, đờng dẫn đến nơi muốn lu trữ
- Nhấn nút Save
Đặt địa chỉ trang chủ (Home page)
- Truy cập vào trang Web
- Vào menu Tools/Internet Options
- Trong khung Home Page, bấm nút Use Current
Đặt trang Web ưa thích vào Favorites.
Vào menu Favorites, chọn Add to Favorites ...
Copyright: Tài liệu đại học ©