Gi¸o tr×nh tin häc c¬ së II - N
gôn ngữ
C

41
IV - Các cấu trúc điều khiển chương trình Một chương trình là tập nhiều câu lệnh, thông thường một cách trực quan chúng ta hiểu
chương trình thực hiện tuần tự các lệnh từ trên xuống dưới, bắt đầu từ lệnh thứ nhất trong
hàm main và kết thúc sau lệnh cuối cùng của nó. Nhưng thực tế chương trình có thể phức
tạp hơn sự tuần tự nhiều, chẳng hạn như một câu lệnh (hay khối lệnh) chỉ được thực hiện
khi có một điều kiện nào đó đúng, còn ngược lại nó sẽ bị bỏ qua, tức là xuất hiện khả
năng lựa chọn một nhánh nào đó. Hay một chức năng nào đó có thể phải lặp lại nhiều lần.
Như vậy với một ngôn ngữ lập trình có cấu trúc nói chung phải có các cấu trúc để điều
khiển trình tự thực hiện các lệnh trong chương trình (gọi ngắn gọn là các cấu trúc hoặc
các toán tử điều khiển)
Sau đây chúng ta sẽ tìm hiểu từng cấu trúc điều khiển chương trình của C.
IV.1.
Cấu trúc tuần tự

Đây là cấu trúc đơn giản nhất của các ngôn ngữ lập trình nói chung, điều khiển thực
hiện tuần tự các lệnh trong chương trình (bắt đầu từ các lệnh trong thân hàm main) theo
thứ tự từ trên xuống dưới (nếu không có điều khiển nào khác).
Ví dụ 1.1: Chương trình nhập năm sinh của một người từ bàn phím, sau đó in ra lời
chào và tuổi của người đó.
#include <stdio.h>
#include <conio.h>
void main()
{ int namsinh;
printf("Nhap nam sinh cua ban : ");

printf("\n\nChu vi la %5.1f, dien tich la %5.2f ",p,s);
getch();}

ví dụ về kết quả thực hiện chương trình

Nhap so do 3 canh cua tam giac
a = 3 ↵
b = 4 ↵
c = 5 ↵
Chu vi la 12.0, dien tich la 6.00

Lưu ý:
− Trong chương trình ví dụ trên chúng ta sử dụng hàm tính căn bậc 2 sqrt, hàm
này được khai báo trong tệp tiêu đề math.h
− Chương trình trên chưa xử lý trường hợp a,b,c không hợp lệ (ba số a,b,c có thể
không thoả mãn là 3 cạnh một tam giác)
IV.2.
Cấu trúc rẽ nhánh

Chúng ta hãy xem lại chương trình trong ví dụ 2 trên, điều gì xảy ra nếu dữ liệu
không thoả mãn, tức là khi bạn nhập 3 số a,b,c từ bàn phím nhưng chúng không thoả mãn
là số đo 3 cạnh một tam giác trong khi chương trình của chúng ta vẫn cứ tính và in diện
tích.
Gi¸o tr×nh tin häc c¬ së II - N
gôn ngữ
C

43
Rõ ràng là có hai khả năng:
− Nếu a,b,c thoả mãn là 3 cạnh tam giác thì tính chu vi, diện tích và in kết quả

Ví dụ 2.1: chương trình nhập hai số nguyên a, b từ bàn phím, in số lớn nhất ra màn hình.
#include <stdio.h>
#include <stdio.h>
void main() {
int a,b;
printf(“\nNhap so thu nhat : “);
scanf(“%d”, &a);
printf(“\nNhap so thu hai : “);
scanf(“%d”, &b);
if (a>b)
printf(‘\nSo lon nhat la %d”, a);
else
printf(‘\nSo lon nhat la %d”, b);
getch();
}

Ví dụ 2.2: Viết chương trình theo ví dụ 1.2 với yêu cầu nếu a,b,c thỏa mãn là 3 cạnh một
tam giác thì tính và in chu vi, diện tích, nếu không thoả mãn thì in thông báo ra màn hình.

Giải: Chúng ta biết 3 số a, b, c là 3 cạnh một tam giác nếu nó thoả mãn tính chất tổng hai
cạnh lớn hơn cạnh thứ ba. Theo cách tính từ ví dụ 1.2 chúng ta có chương trình:

#include <stdio.h>
#include <conio.h>
#include <math.h>
void main()
{ float a,b,c, p,q,s;
printf("Nhap so do 3 canh cua tam giac ");
printf("\na = "); scanf("%f", &a);
printf("\nb = "); scanf("%f", &b);

tính nghiệm x = -b/(2*a).
 Ngược lại
à
Nếu delta > 0 (phương trình có 2 nghiệm x1,x2 )
− x1 = (-b - sqrt(delta))/(2*a)
− x1 = (-b + sqrt(delta))/(2*a)
à
Ngược lại (delta < 0)
− phương trình không có thực

Chương trình giải phương trình bậc 2

#include <stdio.h>
#include <conio.h>
#include <math.h>
void main(){
float a,b,c, delta, x1,x2;
printf("\nNhap cac he so a,b,c : ");
scanf("%f%f%f",&a,&b,&c);
delta = b*b-4*a*c;
if(delta==0)
printf("\nPhuong trinh co nghiem kep \
x = %5.2f", -b/(2*a));
else
if(delta > 0)
{ x1 =(-b-sqrt(delta))/(2*a);
x2 =(-b+sqrt(delta))/(2*a);
printf("\nPhuong trinh cos 2 nghiem phan biet\
\n x1= %5.2f \n x2= %5.2f",x1,x2);