TÌM HIỂU VỀ NHAC CỤ TRUYỀN THỐNG
CỦA NGƯỜI CHĂM

Trong nghệ thuật biểu diễn truyền thống Chăm, âm nhạc và múa là những loại hình nghệ thuật
quan trọng phản ánh những nhận thức, thể hiện những tình cảm, quan niệm về thẩm mỹ của
người Chăm. Âm nhạc truyền thống Chăm với những bài ca nghi lễ, những làn điệu dân ca,
những bài hát ru đã ăn sâu vào tâm hồn của mỗi người Chăm ngay từ tấm bé. Nền âm nhạc ấy
đã đem lại một sức sống mãnh liệt cho các sinh hoạt của cộng đồng người Chăm.
Có thể nói rằng, nhạc cụ của tộc người Chăm đều là các nhạc cụ phục vụ cho lễ hội, chưa thấy
nhạc cụ nào sử dụng riêng biệt cho các sinh hoạt vui chơi giải trí. Mỗi nhạc cụ, hoặc nhóm nhạc
cụ lại được gắn với từng lễ hội hoặc người hành lễ của một lễ hội cụ thể. Hệ thống nhạc cụ
truyền thống của người Chăm rất đa dạng và phong phú, bao gồm bộ gõ hay còn gọi là họ màng
rung, bộ hơi và bộ dây. Bộ gõ bao gồm các loại trống: ghì nằng, paranung ; bộ hơi có kèn
saranai, tù và ốc biển; và bộ dây có đàn ca nhi, nhị mu rùa
Họ đầu tiên trong hệ thống nhạc cụ của người Chăm là hệ trống vỗ mặt da. Hệ thống trống này
bao gồm 3 loại trống khác nhau:
- Thứ nhất là loại trống nhỏ giống như trống bỏi của người Việt gọi là trống hơgơsit, có hai dây
buộc hai bên, khi quay phát ra tiếng kêu. Loại trống này người Chăm không dùng cho các hoạt
động biểu diễn mà chỉ được các ông thầy sử dụng trong các nghi lễ của người Chăm. Trống
hơgơsit không có tác dụng đệm cho hát nhưng nó tham gia vào động tác, tạo âm thanh, gây hiệu
quả huyền bí cho những ông thầy làm lễ.
- Loại trống thứ hai là trống paranưng, trống paranưng là loại trống vỗ một mặt da, mặt trống
được làm bằng da nai với đường kính khoảng 50 cm. Mặt trống được căng và gắn vào tang
trống bằng những sợi dây dẻo, chắc đan chéo nhau. Trống paranưng có hai âm chính là pink
trầm và pik bổng. Khi sử dụng nghệ nhân đặt trống trước ngực, vành trống tỳ vào đùi trái trong tư
thế ngồi xếp bằng hai chân, cánh tay trái đặt lên vành trống vừa để giữ trống, vừa để vỗ, tay phải
để tự do. Với thủ pháp rung ngón và đôi khi dùng cả bàn tay trái bịt mặt trống tạo thành âm thanh
ngắt, tay phải vỗ vào mặt trống với thủ pháp vỗ trọn bàn để tạo âm thanh trầm, đánh nửa bàn tay
tạo âm thanh bổng Tuỳ theo điệu nhạc mà nghệ nhân phối hợp các thủ pháp trên một cách
thích hợp để tạo sắc thái âm điệu trầm bổng khác nhau.
- Loại trống thứ ba là trống ghinằng, trống ghinằng có hình dạng tương tự như trống cơm của

nhạc cụ trống vỗ và các nhạc cụ khác như mõ, lục lạc để đệm cho toàn bộ các điệu hát, điệu
múa, điệu nhảy của người Chăm trong sinh hoạt lễ hội cũng như trong sinh hoạt nghệ thuật.
Phải nói rằng người Chăm có hệ thống nhạc cụ gắn liền với đời sống tín ngưỡng cũng như trong
sinh hoạt đời thường của người Chăm như hát dân gian, vui chơi giải trí hệ thống nhạc cụ của
người Chăm đã góp một phần không nhỏ tạo nên nét độc đáo cho nền âm nhạc của người Chăm
cũng như đóng góp một vai trò rất lớn trong hệ thống âm nhạc của cộng đồng các dân tộc Việt
Nam.
THANH VÂN
(theo VTV)