Lừa đảo trực tuyến – muôn trùng cạm bẫy
Ngu
ồ
n:quantrimang.com
Chỉ tính riêng ở Mỹ trong năm 2007, thiệt hại do lừa đảo trực tuyến gây ra
là 3,2 tỷ USD; và có 3,6 triệu người trưởng thành là nạn nhân của tệ nạn
này (thống kê do Gartner đưa ra). Ở Việt Nam, chưa có thống kê chính xác
nào về những con số này, nhưng báo cáo tổng kết năm 2007 của BKIS cho
thấy, nếu ở nước ngoài xuất hiện một hình thức lừa đảo nào, thì gần như
ngay lậ
p tức chúng được áp dụng ở Việt Nam.

Các hình thức lừa đảo phổ biến nhất hiện nay là lừa đảo qua diễn đàn trực
tuyến, e-mail, website (như vụ Colony Invest), tin nhắn di động, chat, game o-
nline, mạng xã hội ảo Ở Việt Nam, duy nhất chỉ có hình thức lừa đảo tài khoản
ngân hàng vẫn chưa phổ biến, còn ngoài ra những hình thức khác đều được
thực hiện thuần thục và rất tinh vi. Phần lớ
n các nạn nhân, dù đã được cảnh báo
trước, nhưng vẫn trở thành “con mồi” vì sơ hở và đôi khi không thể nhận biết hết
mức độ tinh vi của trò lừa.

Lừa trong game

Mặc dù là môi trường ảo, nhưng game đang trở thành đích ngắm của giới lừa
đảo trực tuyến bởi giá trị của các vật phẩm trong game có thể quy ra tiền thật. Ở
Việt Nam, lừa
đảo trong game nở rộ và phát triển từ khi xuất hiện “Võ Lâm
Truyền Kỳ” (VLTK). Đây là game nhập vai trực tuyến nhiều người chơi nhất tại
Việt Nam cách đây hai năm, và kéo dài cho đến tận bây giờ. Trong game VLTK,
có những món đồ ảo trị giá tới hàng trăm triệu đồng, có những nhân vật chơi
(account) được tính giá hàng chục triệu đồng. Đây là số tiền không nhỏ đối với

t lô hàng lớn sắp về. Gần như
lập tức, giống kiểu hiệu ứng domino, các đơn đặt hàng tới tấp bay về, dĩ nhiên là
không quên kèm theo khoản đặt cọc (thường là 70% giá trị món hàng, hoặc có
những người tin tưởng trả 100%). Kết quả là tiền “một đi không trở lại”, còn chủ
nhân của lời rao trên cũng biến mất không một dấu vết.

Trong một số vụ lừa dạ
ng trên, nếu còn một chút “tử tế” và “lương tâm”, thì kẻ
lừa còn gửi trả đồ, nhưng thường là những đồ quá đát, hoặc không đúng như
yêu cầu của người mua. Chẳng hạn như quần áo thay vì hàng hiệu thì là đồ tàu,
hàng sida; còn mỹ phẩm thường thì đã hết hạn sử dụng, có muốn cũng không
dùng được. Điển hình của kiểu lừa qua diễn đàn trực tuyến là vụ l
ừa đảo chiếm
đoạt gần 20 triệu trên diễn đàn TTVNOL cách đây gần hai năm với kịch bản y
hệt như mô tả bên trên. Với kiểu lừa này, nạn nhân rất ít có cơ hội được đền bù
thỏa đáng bởi mọi chứng cứ đều trên mạng, trong khi khung pháp lý thì chưa
đầy đủ. Còn số tài khoản mà bọn lừa đảo cung cấp tuy là thật, nhưng rất có thể
đó là nhữ
ng tài khoản đi mượn.

Cũng liên quan tới dạng lừa này, các trang rao vặt trên mạng thường là nơi kẻ
lừa đảo “giăng câu” nạn nhân. Cụm từ “treo đầu dê bán thịt chó” rất thích hợp để
mô tả kiểu làm ăn này. Hàng trên mạng được trưng bày một kiểu nhưng khi
chuyển tới người mua lại là kiểu khác, thường là không đúng với cam kết, hoặc
sai về chủng loại, chất lượng. Mua bán hàng qua mạ
ng chủ yếu dựa vào lòng
tin, và trong rất nhiều trường hợp, lòng tin này không được đặt đúng nơi, đúng
chỗ. Có quá nhiều rủi ro đối với kiểu mua bán bằng lòng tin này.

Lừa qua tin nhắn

upload virus lên một đường link tạm thời nào đó, sau đó dùng công cụ phát tán
tin nhắn tới YM của nạn nhân. Khi nhấn vào các đường link chứa virus này, máy
tính nạ
n nhân ngay lập tức sẽ bị lây nhiễm, rồi sau đó tùy theo chức năng của
từng con virus, nhưng phần lớn đều có chức năng đánh cắp thông tin trên máy
tính rồi gửi về cho tác giả của chúng. Hậu quả của dạng lừa này là máy tính bị
nhiễm virus, thông tin bị đánh cắp, máy tính bị lợi dụng để phát tán thư rác, tấn
công từ chối dịch vụ (DoS)…

Lừa qua e-mail

Cũ
ng với tác hại tương tự như kiểu lừa người dùng nhấn vào đường link YM,
lừa qua e-mail tuy đã xuất hiện từ rất lâu nhưng xem ra vẫn là kênh lừa đảo hữu
hiệu của tin tặc. Với tốc độ phát tán khủng khiếp của thư rác (spam) hiện nay,
người dùng rất khó tránh khỏi cạm bẫy này nếu không cảnh giác. Có những e-
mail tưởng như được gửi từ một người quen, nhưng th
ực ra lại không phải vậy.
Rồi còn có những e-mail với lời lẽ ngọt ngào, đầy tin cậy để dụ người dùng nhấn
vào file đính kèm (thực ra là một con virus). Rồi có những e-mail thông báo
người dùng trúng giải thưởng nào đó, đại loại như: “Chúc mừng bạn đã trở
thành người thứ 10 triệu sử dụng dịch vụ của chúng tôi, để nhận được giải
thưởng, bạn cần gửi phí nh
ận giải tới số tài khoản…”. Nếu gửi tiền đi, chắc chắn
bạn sẽ trở thành nạn nhân của kiểu lừa xưa như diễm này.

Người dùng cần phải cảnh giác!

Để không bị lừa, hoặc hạn chế tác hại của những kiểu lừa đảo trên, người dùng
phải cảnh giác và thực sự hiểu biết. Không được mở bất cứ e-mail không rõ