1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Qua 15 năm đổi mới thực hiện Cương lĩnh xây dựng đất nước trong
thời kỳ quá độ lên CNXH và Chiến lược ổn định đất nước 10 năm ( 1991-
2000) dưới sự lãnh đạo của Đảng, toàn Đảng và toàn dân ta đã vượt qua
mọi khó khăn, thử thách đạt được những thành tựu to lớn và rất quan
trọng.
Kinh tế thị trường định hướng XHCN là nội dung cốt lõi của chính
sách đổi mới toàn diện nền kinh tế Việt nam được chính thức bắt đầu kể
từ Đại hội lần thứ VI Đảng Cộng sản Việt nam (1986). Với mục tiêu hàng
đầu là giải phóng sức sản xuất, động viên tối đa mọi nguồn lực bên trong
và bên ngoài cho công nghiệp hoá hiện đại hoá, nâng cao hiệu lực kinh tế
xã hội. Phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN phải là ”quá trình
thực hiện dân giàu, nước mạnh, tiến lên hiện đại trong một xã hội nhân
dân làm chủ, nhân ái, có văn hoá, có kỷ cương xoá bỏ áp bức, bất công,
tạo điều kiện cho mọi người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc”.
( Chiến lược ổn định và phát triển kinh tế - xã hội đến năm 2000, NXB sự
thật, Hà Nội).
Kinh tế thị trường phải được nghiên cứu từng bước, qua từng giai
đoạn cụ thể để có thể rút ra được tính quy luật của nó, để nắm bắt nó.
Vì thế đề tài “Cơ sở tồn tại của nền kinh tế thị trường và giải
pháp phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta ” là vô
cùng thiết thực và cần thiết, qua đó cộng với niềm thích thú, sự học hỏi
của mình (sinh viên kinh tế) em thấy đề tài này là hoàn toàn phù hợp và
thỏa mãn với mình.
Đây là tiểu luận đầu tay của em nên chắc chắn không thể tránh
khỏi những sai sót em rất mong nhận được sự góp ý nhiệt tình của thầy
giáo để những lần sau em sẽ làm tốt hơn.
Em xin chân thành cảm ơn.
11
2

đảm sự phát triển có hiệu quả của những nước có mức tăng trưởng kinh tế
nhanh.
Mặc dù sự hình thành và phát triển của kinh tế hàng hoá tự phát sẽ
“hàng ngày, hàng giờ đẻ ra chủ nghĩa tư bản” (nói theo cách nói của
VI.Lê-nin) và sự phát triển của kinh tế thị trường trong lịch sử diễn ra
đồng thời với sự hình thành và phát triển cuả chủ nghĩa tư bản, nhưng
tuyệt nhiên kinh tế thị trường không phải là một chế độ kinh tế - xã hội.
Kinh tế thị trường là hình thức và phương pháp vận hành kinh tế. Các quy
luật của thị trường chi phối việc phân bổ các tài nguyên, quy định sản
xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sản xuất cho ai. Đây là một kiểu tổ
chức kinh tế hình thành và phát triển do những đòi hỏi khách quan của sự
phát triển lực lượng sản xuất. Nó là phương thức sinh hoạt kinh tế của sự
phát triển. Sự cạnh tranh trong cơ chế thị trường theo quy luật giá trị đòi
hỏi các chủ thể sản xuất kinh doanh không ngừng đổi mới ứng dụng tiến
bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm chi phí, mở
rộng quy mô sản xuất kinh doanh. Quá trình hình thành và phát triển kinh
tế thị trường là quá trình mở rộng phân công lao động xã hội phát triển
khoa học công nghệ mới và ứng dụng chúng vào thực tiễn sản xuất kinh
doanh. Sự phát triên của kinh tế thị trường gắn liền với quá trình phát
triển của nền văn minh nhân loại, của khoa học kỹ thuật, của lực lượng
sản xuất. Nhiều học giả đã khẳng định rằng: giai đoạn kinh tế hàng hoá
giản đơn gắn liền với nền văn minh nông nghiệp và kỹ thuật thủ công;
giai đoạn kinh tế thị trường tự do gằn liền với nền văn minh công nghiệp
và kỹ thuật cơ khí; giai đoạn kinh tế thị trường hiện đại gắn liền với nền
văn minh trí tuệ và kỹ thuật vi đIện tử tin học.
1.2 Những đặc trưng chung của nền kinh tế thị trường.
Do kinh tế thị trường là sự phát triển cao của nền kinh tế hàng hoá
và mọi yếu tố của sản xuất đều được thị trường hoá cho nên kinh tế thị
trường có những đặc trưng chủ yếu sau:
33

44
5
Ba là, xác lập củng cố và nâng cao địa vị làm chủ của người lao
động trong nền sản xuất xã hội, thực hiện công bằng xã hội ngày càng tốt
hơn.
Bốn là, thực hiện nhiều hình thức phân phối, lấy phân phối theo kết
quả lao động và hiệu quả kinh tế làm chủ yếu, đồng thời phân phối dựa
trên mức đóng góp của các nguồn lực khác vào kết quả sản xuất kinh
doanh và phân phối thông qua phúc lợi xã hội. Thừa nhận sự tồn tại lâu
dài các hình thức thuê mướn lao động nhưng không để biến thành quan
hệ thống trị, dẫn đến sự phân hoá xã hội thành hai cực đối lập phân phối
và phân phối lại hợp lý các thu nhập, khuyến khích làm giầu hợp pháp đi
đôi với xoá đói , giảm nghèo, không để diễn ra chênh lệch quá đáng về
mức sống và trình độ phát triển giữa các vùng, các tầng lớp dân cư.
Năm là, tăng cường quản lý vĩ mô của nhà nước khai thác triệt để vai
trò tích cực đi đôi với khắc phục và ngăn ngừa hạn chế những tác động
tiêu cực của cơ chế thị trường. Đảm bảo sự bình đẳng về quyền lợi và
nghĩa vụ trước pháp luật của mỗi doanh nghiệp và cá nhân không phân
biệt thành phần kinh tế.
Sáu là, giữ vững độc lập, chủ quyền và bảo vệ lợi ích quốc gia, dân
tộc trong quan hệ kinh tế với bên ngoài.
2.2 Những nội dung cơ bản của nền kinh tế thị trường định hướng
XHCN.
Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN là nền kinh tế hàng hoá
nhiều thành phần, vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà
nước theo định hướng XHCN. Nền kinh tế thị trường định hướng XHCN
có những nội dung cơ bản sau:
- Mục đích của nền kinh tế thị trường là phát triển lực lượng sản xuất,
phát triển kinh tế để xây dựng cơ sở vật chất – kỹ thuật của XHCN, nâng
cao đời sống nhân dân.Phát triển lực lượng sản xuất hiện đại gắn liền với

bao cấp. Nghiên cứu dưới góc độ quân điểm toàn diện chúng ta nhận thấy
66
7
rằng một mặt kinh tế thị trường làm cho cạnh tranh kết thúc đẩy khoa học
phát triển, tiếp thu được những công nghệ và bí quyết mới. Nhưng mặt
khác cũng làm cho hàng loạt các xí nghiệp, doanh nghiệp bị phá sản.
Về mặt tích cực.
Kinh tế thị trường tạo ra được những con người năng động, quyết
đoán có được kinh nghiệm sau những lần cạnh tranh thắng lợi hay thất
bại của mình nhằm.
+ Thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nâng cao năng suất lao động xã
hội.
+ Đẩy mạnh quá trình xã hội hoá lực lượng sản xuất.
+ Đẩy nhanh quá trình tích tụ và tập trung sản xuất.
+ Kích thích nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế, hàng hoá
dịch vụ dồi dào và luôn được cải tiến.
+ Tăng tính năng động và điều chỉnh của nền kinh tế.
+ Thúc đẩy tiêu dung đổi mới công nghệ.
+ Nâng cao năng lực quản lý.
Về mặt tiêu cực và hạn chế.
+ Phân hoá giầu nghèo- phân hoá giai cấp.
+ Sự phát triển mù quáng của các doanh nghiệp riêng lẻ tất yếu dẫn đến
khủng hoảng chu kỳ, triệt tiêu lẫn nhau và thất nghiệp.
+ Động cơ săn đuổi lợi nhuận tối đa luôn gắn liền với những thủ đoạn
không lành mạnh: đầu cơ, buôn lậu và lối sống duy vật chất xem thường
truyền thống và các chuẩn mực đạo đức xã hội.
+ Giá cả hình thành tự do trên thị trường tự nó không phải lúc nào cũng
phản ánh đúng quan hệ giá trị do: độc quyền của những doanh nghiệp lớn
và nước lớn trong việc khống chế mức lưu thông và giá cả, đầu cơ nâng
cao giá hoặc bán phá giá.

lao động, đem lại hạnh phúc và giầu có cho nhân dân lao động. Vì vậy sự
phát triển của Việt Nam trong hiện tại và tương lai phải là sự phát triển vì
sự giầu có, nước mạnh, mà còn bao hàm vấn đề quan trọng mang tính
88