Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright Học kỳ thu
Niên khoá 2004-2005

1
Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright
Kinh tế phát triển ở Đông và Đông Nam á
Bài tập 6: Bài viết chính sách
“Chính sách tiền lương và vấn đề thu nhập của người lao động
trong khu vực Nhà nước”

Trần Thị Thuỳ Linh Tóm tắt
Chính sách tiền lương và thu nhập của người lao động luôn là vấn đề được dư luận quan
tâm. Trong thời gian gần đây, các phương tiện thông tin đại chúng thường đề cập đến
quyết định tăng lương cho người lao động trong khu vực Nhà nước. Tuy thời gian thực
hiện chính sách cải cách tiền lương đã hơn 10 năm nhưng chính sách này chưa thực sự
có tác động mạnh đến việc cải thiện thu nhập cho người lao động. Nội dung bài viết này
xoay quanh việc đánh giá chính sách tiền lương đã và đang được áp dụng tại Việt Nam.
Từ đó, bài viết cũng xin đưa ra một số giải pháp cho chính sách tiền lương.


Nông Đức Mạnh đã từng nói “Nếu được hỏi “lương của anh (chị) có thể nuôi được anh
(chị) và thêm một người nữa không?” thì tuyệt đại đa số cán bộ, công chức đều trả lời là
“không”. Ngay như lương của tôi đây, nếu theo thang bậc và phụ cấp thì thuộc loại cao
nhất nước, nhưng nếu để nuôi tôi và thêm một người nữa cũng thật là khó khăn. ấy vậy
mà cán bộ công chức nào cũng sống được cả, mà lại sống đàng hoàng. Ai cũng xây được
nhà cửa. Điều này cho thấy tổng số tiền và của cải trong xã hội là nhiều và nó đang
“chạy” từ chỗ này sang chỗ khác, từ người này sang người khác. Vấn đề bây giờ là phải
làm sao điều chỉnh cho được các khoản thu nhập ngoài lương”.
Lương bổng là một vấn đề rất nhạy cảm và phức tạp. Cái khó là chiếc bánh ngân sách chỉ
có chừng ấy nhưng làm sao phải chia cho hợp lý. Làm sao để những người hưởng lương
từng bước có thể sống được bằng lương; kích thích sản xuất, kinh doanh phát triển. Theo
cách hiểu đơn thuần, tiền lương phải trở thành thước đo giá trị lao động, bảo đảm tái sản
xuất sức lao động, là nguồn thu nhập chính của người lao động gắn với năng suất, chất
lượng, hiệu quả của công việc. Từ năm 1993, khi chính sách tiền lương được ban hành
mức tiền lương của người lao động cũng chưa đủ trang trải cho những nhu cầu thiết yếu
và không phải là nguồn thu nhập chính của người lao động. Đây chính là nguyên nhân
Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright Học kỳ thu
Niên khoá 2004-2005

3
gây ra nạn “chảy máu chất xám” trong khu vực Nhà nước và cũng là nguyên nhân tham
nhũng của một bộ phân cán bộ và công chức. Hệ quả là người lao động không quan tâm
đến tiền lương mà chú trọng đến phần thu nhập ngoài lương. Tiền lương không trở thành
động lực khuyến khích người lao động làm việc và tình trạng “chân ngoài dài hơn chân
trong” trở nên phổ biến. Trong khi đó, chính sách mở cửa nền kinh tế đã khuyến khích sự
phát triển của khu vực tư nhân và sự ra đời của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài. Hiện
tượng người lao động chuyển từ khu vực Nhà nước sang khu vực khác để làm việc mong
có mức thu nhập cao hơn trở thành phổ biến. Xin đưa ra một sự so sánh để thấy được sự
mất cân bằng về thu nhập giữa các khu vực. Tại thời điểm năm 2002, lương của một giáo
sư với hệ số lương là 7,1 nhân với khởi điểm lương khoảng 2 triệu đồng. Số tiền này chỉ

Chương trình giảng dạy kinh tế Fulbright Học kỳ thu
Niên khoá 2004-2005

4
Để giải quyết vấn đề thu nhập cho người lao động trong khu vực nhà nước có rất nhiều
việc phải làm. Tuy nhiên, trong phạm vi bài viết ngắn này, người viết chỉ xin tập trung
vào một vấn đề: đó là làm thế nào để có nguồn ngân sách dành cho việc tăng lương. Một
trong những câu hỏi đặt ra khi thực hiện chính sách tiền lương nhằm tăng thu nhập của
người lao động là: lấy tiền ở đâu để tăng lương cho người lao động? Đây thực sự là một
câu hỏi khó tìm lời giải đáp tối ưu trong điều kiện nguồn ngân sách hạn hẹp như Việt
Nam. Giải pháp đầu tiên đó là phải cắt giảm đến mức tối đa số người được hưởng lương
từ ngân sách nhà nước. Số người này bao gồm đội ngũ công chức hành chính các cấp, các
ngành, các tổ chức đoàn thể quân đội, công an. Đối với doanh nghiệp nhà nước, trước mắt
phải giải thể ngay các các doanh nghiệp thua lỗ để giảm bớt gánh nặng cho ngân sách khi
phải gánh thêm các khoản lỗ của những doanh nghiệp này. Với các doanh nghiệp Nhà
nước làm ăn có lãi cũng cần phải có sự cải cách triệt như giảm bớt số lượng lao động
không cần thiết, lựa chọn người quản lý thông qua thi tuyển nhằm đạt được hiệu quả
cao nhất trong sản xuất kinh doanh. Điều này giúp cho ngân sách có được khoản thu đáng
kể từ khu vực kinh tế quốc doanh.
Để tạo ra nguồn thu cho ngân sách, cần phải hoàn thiện hệ thống thuế trong đó chú trọng
hơn nữa đến nguồn thuế trực thu nhất là thuế thu nhập đối với những cá nhân và tổ chức
có thu nhập cao trong xã hội. Cùng với sự mở cửa của nền kinh tế, trong xã hội xuất hiện
một tầng lớp những người có thu nhập cao thậm chí còn rất cao nhưng nhà nước chưa
kiểm soát được thu nhập của những đối tượng này. Hàng năm ngân sách nhà nước bị mất
đi một nguồn thu khổng lồ do những hành vi tránh thuế và trốn thuế của những cá nhân,
tổ chức và doanh nghiệp có thu nhập cao. Điều này xuất phát từ những tiêu cực trong quá
trình tính thuế và thu thuế.
Một giải pháp quan trọng khác là chính phủ cần phải xem xét lại các khoản chi tiêu công
nhằm tránh tình trạng thất thoát lãng phí nguồn ngân sách của chính phủ. Hiện tượng thất
thoát trong đầu tư xây dựng cơ bản lên đến 40% thậm chí có những trường hợp lên đến