SỰ TRUYỀN BÁ CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN VÀO VIỆT NAM VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA
NÓ TRONG CÔNG NHÂN VÀ CÁC TẦNG LỚP NHÂN DÂN QUẬN 1
Từ sau cuộc khai thác thuộc địa lần thứ nhất của thực dân Pháp, mầm mống của một
nền sản xuất mới, sản xuất tư bản chủ nghĩa đã dần dần manh nha ở Việt Nam và dấu hiệu rõ
ràng nhất đã xuất hiện trên địa bàn Quận 1.
Tình hình này đã làm thay đổi bộ mặt kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội của Quận
kéo theo sự xuất hiện của các lực lượng xã hội mới. Điều đó có tác động sâu sắc đến tính
chất của các phong trào đấu tranh yêu nước, đấu tranh cách mạng từ đây về sau.
Nhân dân Quận 1 có vinh dự được sống ngay trung tâm của một đô thị phát triển
mạnh nhất ở phía Nam, đã từng ít nhiều trực tiếp tham gia hay chứng kiến cuộc đấu tranh sục
sôi nhân dân Bến Nghé - Sài Gòn trong gần nửa thế kỷ chống phong kiến, thực dân. Từ
phong trào Văn Thân - Cần Vương đến Đông Du, Duy Tân, Đông Kinh nghĩa thục, Thiên địa
hội, Cao vọng Đảng đã từng chiến đấu, hy sinh và chứng kiến tinh thần yêu nước, quật khởi
của các bậc sĩ phu, trí thức yêu nước, công nhân, lao động trong các cuộc nổi dậy; đồng thời
cũng trực tiếp nhìn thấy ách thống trị hà khắc và sự đàn áp tàn khốc, đẫm máu của thực dân
Pháp đối với nhân dân ta.
Từ đó, nhân dân Quận 1 cũng như đồng bào cả nước khát khao sự xuất hiện của một
vị cứu tinh, một lực lượng chính trị mới có đủ tài năng, trí tuệ để cứu nước, giải phóng nhân
dân. Giữa lúc đó, thầy giáo Nguyễn Tất Thành xuất hiện và dừng chân trên mảnh đất này
trước khi ra đi tìm đường cứu nước.
Về sau này, trong hồi ký của mình, cụ Lê Mạnh Trinh, một chiến sĩ cách mạng lão
thành đã từng tìm đến Quận 1 để gặp cụ Phó Bảng, đã tâm sự: “Chúng tôi như những con
kiến bò quanh miệng chén, không tìm được đường ra. Cách mạng Việt Nam mong chờ một vị
cứu tinh, một lãnh tụ mới, giống như nắng hạn mong mưa”. Ngôi nhà 100/5 đường Cô Bắc
(thuộc Phường Cô Giang) là nơi cụ Phó Bảng Nguyễn Sinh Sắc và thầy giáo Nguyễn Tất
Thành trú ngụ một thời gian. Trong mấy tháng ở đây, Người vừa dạy học, vừa đi làm công ở
trường thợ máy (trường Bá Nghệ).
Có tài liệu chép rằng khách sạn Chiêu Nam Lầu - 49 đường Kinh Lấp, ngay góc
đường Carihelli - Chariner (tức Nguyễn Huệ - Nguyễn Thiệp bây giờ) là một địa chỉ có dấu ấn
của thầy giáo Nguyễn Tất Thành. Hồi đó, cô Năm Lầu (người quản lý khách sạn, em ruột cụ
Nguyễn An Khương) là một phụ nữ yêu nước, đã ủng hộ Người 15 đồng bạc Hoa xòe để làm

Sang năm 1928, Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội đã có tổ chức cơ sở ở
hầu hết các tỉnh Nam kỳ, Kỳ bộ triệu tập đại hội chính thức tại khách sạn Tân Hòa, đại lộ
Bonard (nay là nhà 88, phòng 5, đường Lê Lợi). Kỳ bộ mới được bầu gồm các đồng chí Phạm
Văn Đồng, Nguyễn Kim Cương, Nguyễn Văn Côn, Trần Ngọc Quế, Trần Ngọc Giải, sau có bổ
sung thêm đồng chí Châu Văn Liêm. Đồng chí Phạm Văn Đồng làm Bí thư.
Từ năm 1927, Kỳ bộ đã cho tiến hành dịch nhiều sách báo, tài liệu Mác-xit (“Việt Nam
hồn”, “Thanh niên”, “Đường kách mệnh”, “ABC về chủ nghĩa cộng sản” ), mở nhiều lớp huấn
luyện hội viên mới (năm 1928), ra tạp chí “Bôn-sê-vích” và báo “Công - Nông - Binh” (1929).
Thực hiện chủ trương “vô sản hóa” của Tổng bộ, nhiều đồng chí đã đi vào các nhà máy, bến
cảng, khu xóm lao động làm công nhân, phu khuân vác, kéo xe để tuyên truyền vận động
quần chúng, giác ngộ người lao động, lên án các luận điệu, tư tưởng, lập trường, quan điểm
cải lương tư sản, dân tộc hẹp hòi, làm cho giai cấp công nhân thấy được sứ mạng lịch sử của
mình. Nhờ đó phong trào công nhân Thành phố ngày càng mạnh, không chỉ có khẩu hiệu kinh
tế mà đã có xuất hiện nhiều khẩu hiệu chính trị. Trong các cuộc đấu tranh nổi bật của công
nhân Thành phố năm 1928 - 1929 có ba cuộc nổ ra trên địa bàn Quận 1 do công nhân hãng
buôn Sạc-ne, hãng xe lửa Sài Gòn và giới bồi bếp Sài Gòn tổ chức vào năm 1929.
Là Quận trung tâm của một Thành phố lớn, được xây dựng sớm nhất và phát triển
nhất ở Đông Dương, nơi có phong trào yêu nước sôi nổi và phong trào công nhân mạnh mẽ,
Quận 1 đã tạo nên sự quan tâm, thu hút nhiều tổ chức yêu nước, nhiều nhà hoạt động cách
mạng và do đó Quận 1 trở thành trung tâm của một Thành phố trung tâm chính trị của cả
nước. Trước khi Đảng ra đời, nơi đây đã được các tổ chức yêu nước, cách mạng chọn đặt trụ
sở: Kỳ bộ Đảng Phục Việt(1925), Kỳ bộ Đảng Hưng Nam (1926), Kỳ bộ Việt Nam cách mạng
Đảng (1926), Kỳ bộ Việt Nam Thanh niên cách mạng đồng chí Hội (1927), Kỳ bộ Đảng Tân
Việt (1928). Nhiều tờ báo cách mạng cũng được ra đời và đặt trụ sở ở đây. Điều đó phản ánh
sự tin cậy của các tổ chức yêu nước, cách mạng đối với nhân dân Quận 1, mặc dù bị bao vây
bởi các cơ quan đầu não của thực dân Pháp với hệ thống mật vụ, cảnh sát, nhà tù dày đặc,
người dân ở đây vẫn trung thành với nước, hướng về phía những người yêu nước, cách
mạng để chiến đấu đánh đuổi ngoại xâm, giành độc lập dân tộc.
Sự truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam đã làm cho giai cấp công nhân thấy
được vai trò và sứ mạng lịch sử của mình. Trong những năm 1928 - 1929, phong trào công