G−¬ng mÆt thÕ giíi hiÖn ®¹i 3
http://ebooks.vdcmedia.com
PHÊÌN V
NGÖN NGÛÄ
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 4
http://ebooks.vdcmedia.com

 Giao tiïëp
Theo cấch àõnh nghơa cưí àiïín thò giao tiïëp lâ sûå chuín
thưng àiïåp giûäa ngûúâi cho tin vâ ngûúâi nhêån tin. Nhûng cng
phẫi biïët thïm rùçng nhûäng ngûúâi nây cố thïí lâ cấ nhên hóåc
têåp thïí, lâ thïí xấc hóåc têm hưìn. Phêìn lúán cấc thưng àiïåp
àûúåc truìn ài bùçng nhiïìu hïå thưëng k hiïåu (vđ d: cûã
chó,
àiïåu bưå vâ hoân cẫnh ài kêm giao tiïëp). Kïnh truìn tin cng
rêët quan trổng, ngûúâi ta cố thïí nối rùçng: “thưng àiïåp, àố lâ
chêët pha mâu” (Maclucham).
Àùåc tđnh xậ hưåi ca giao tiïëp thïí hiïån úã chưỵ têët cẫ bûác
thưng àiïåp àïìu tham gia vâo hoẩt àưång xậ hưåi (vđ d: vùn hổc,
phấp l, quẫng cấo) vâ mư
ỵi hưåi thoẩi àûúåc chia thânh tûâng
loẩi (vđ d: sên khêëu, ca nhẩc, thú, xậ lån). Nùỉm bùỉt àûúåc
tònh hưëng vâ cấch thûác giao tiïëp rêët cêìn thiïët àïí phên tđch
toân bưå thưng àiïåp.
Sûå ra àúâi vâ phất triïín ca cấc phûúng tiïån thưng tin múái
àậ kêm theo nhûäng chuín biïën ca àúâi sưëng xậ hưåi.
Têë
t cẫ cấc biïån phấp tu tûâ c hay múái àïìu àûúåc sûã dng àïí
hoẩt àưång giao tiïëp trúã nïn hêëp dêỵn vâ thuët phc. Cấc dẩng
giao tiïëp múái nây àậ phẫn ấnh vâ tẩo nïn têìm quan trổng ca
cấc hònh thûác giao tiïëp vâ hùèn nhiïn àậ bùỉt chng phẫi chiïìu

thoẩi ca nhûäng ngûúâi phất ngưn, ngûúâi ta cố àõnh miïu tẫ
hânh vi ngưn ngûä. Vò vêåy cê
ìn phẫi thiïët lêåp mưåt l thuët vïì
tđnh cưë . Àố chđnh lâ cấi mâ ngûä dng hổc (mưn hổc nghiïn
cûáu ngưn ngûä trong sûå tấc àưång qua lẩi vúái bưëi cẫnh giao tiïëp)
àang cưë gùỉng vûún túái.
Vïì giao tiïëp bùçng chûä viïët, nố cng sûã dng nhiïìu phûúng
phấp khấc nhau trong khi thïí hiïån (chûä viïët hoa, chûä ma
âu
sùỉc, tranh, ẫnh) tẩo nïn mưåt thưng àiïåp àùåc biïåt phûác tẩp.
 Cêu àưång tûâ vâ cêu khưng àưång tûâ
Trong thưng tin quẫng cấo, sûå tấc àưång qua lẩi ca dẩng
cêu “àưång tûâ” vâ “khưng àưång tûâ” rêët tinh tïë.
Quẫng cấo lâ mưåt dẩng truìn thưng àẩi chng nhùçm mc
àđch thuët phc. Bùçng cấch sûã dng cấ
c phûúng tiïån thưng tin
àẩi chng, thưng tin quẫng cấo tòm hònh ẫnh túái àưëi tûúång lâ
têåp thïí (toân bưå xậ hưåi hóåc mưåt bưå phêån nhỗ). Mc tiïu ca
quẫng cấo lâ khïu ngúåi (kđch àưång) hóåc chđ đt cng chín bõ
mưåt sûå phẫn hưìi úã phđa àưëi tûúång mâ nố nhùçm túái (phiïëu mua
hóåc phiïëu bêìu, thay àưíi cấ
ch àưëi xûã hóåc àún giẫn hún lâ thay
àưíi thấi àưå).
Ngûúâi quẫng cấo, khưng cố bêët cûá quìn gò àưëi vúái àưëi
tûúång quẫng cấo, sûã dng nhiïìu cấch khoa trûúng thuët phc
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 6
http://ebooks.vdcmedia.com
dûúái nhiïìu hònh thûác khấc nhau. Vêåy thò, ngûúâi quẫng cấo cố
thïí tòm cấch thuët phc àưëi tûúång quẫng cấo (bùçng mưåt bâi
diïỵn vùn húåp l) hóåc lâm cho àưëi tûúång xc àưång (bùçng mưåt

lâ bâi nây lẩi àûúåc phất biïíu tûâ mưåt bâi quẫng cấo cưng minh.
Quẫng ca
áo chó lâ mưåt trong nhûäng ëu tưë ca chiïën lûúåc bấn
nối chung vâ àùåc biïåt lâ maketing bao gưìm viïåc xấc àõnh àưëi
tûúång, giấ cẫ vâ núi bấn hâng.
 Mưåt vâi hïå thưëng tđn hiïåu hổc
Àưëi vúái ngânh tđn hiïåu hổc, nhûäng tûúng tấc giûäa cấc hïå
thưëng tđn hiïåu lâ mưåt lơnh vûåc nghiïn cûáu àang trong thú
âi k
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 7
http://ebooks.vdcmedia.com
phất triïín mẩnh. Quẫ vêåy, giao tiïëp àẩi chng giúâ àêy lâ giao
tiïëp qua cấc phûúng tiïån thưng tin àẩi chng.
Theo F. de Saussure thiïn hûúáng ca tđn hiïåu hổc lâ
“nghiïn cûáu àúâi sưëng tđn hiïåu nùçm trong àúâi sưëng xậ hưåi”.
Àõnh àïì nây cho rùçng ngưn ngûä tûå nhiïn khưng phẫi lâ cưng
c giao tiïëp duy nhêët ca con ngûúâi: mưåt mưn hổc múái cố
nhiïåm v miïu ta
ã bùçng cấch gưåp lẩi vâ àưìng nhêët cấc cấch nối
khấc nhau cố àưång tûâ hóåc khưng àưång tûâ, nhûäng cấch nối nây
rêåp khn theo hònh ẫnh thïí hiïån (sûå miïu tẫ), ấp àùåt vâ kđch
thđch tû duy vïì nhûäng lơnh vûåc múái cố thïí quan sất àûúåc mâ
chng ta phẫi biïët. Ngây nay, cố thïí mưåt phêìn quan têm c
a
cấc nhâ nghiïn cûáu vïì tđn hiïåu hổc gùỉn vúái võ trđ to lúán ca
“khưng gian ngûä nghơa” thưng qua cấc cấch nối, cấc cấch nối
nây àïì cêåp àïën ngưn ngûä úã têët cẫ mổi mùåt: truìn hònh, àiïån
ẫnh, truån tranh, kiïën trc, êm nhẩc.
Trong thúâi k àêìu, dûúái sûå thc àêíy phûúng phấp hổc ca
thuët cêëu trc ngưn ngû

dõch) cng mưåt lc nối ra sú àưì ca viï
åc thïí hiïån (nghïå thåt
tẩo hònh, ngûä àiïåu, nhõp àiïåu) vâ ca nưåi dung (cố nghơa bống
hay khưng) xấc àõnh cấc hònh thûác giûäa hai àưëi tûúång vúái nhau
cho dïỵ àổc, dïỵ nhòn vâ dïỵ nghe. Quan àiïím nây àûúåc trònh bây
mưåt cấch àùåc biïåt úã phấp búãi cấc cưng trònh ca A.J. Greimas.
Ngûúâi ta khưng thïí tin tûúãng vâo hiïåu quẫ xậ hưåi ca ca
ác
bâi diïỵn vùn trong lơnh vûåc ngûä hổc hóåc lâ nghïå thåt mâ
khưng cên nhùỉc àún võ tưíng húåp ca cấc cấch nối khấc nhau
thưng qua àố thûåc hiïån àûúåc truìn thưëng àưìng nhêët bùçng
nhiïìu phûúng tiïån.
 Nhûäng ngưn ngûä trïn thïë giúái
Cố rêët đt qëc gia thûåc sûå thìn ngûä: chùèng hẩn nhû 2
nûúác Triïìu Tiïn, Bưì Àa
âo Nha hay Ailen. Nối chung, nhiïìu tiïëng
nối cng tưìn tẩi trong mưåt mưåt nûúác: tiïëng Anh trong 80 nûúác
(trong àố 45 nûúác sûã dng lâ ngưn ngûä chđnh) Tiïëng Phấp trong
50 nûúác (trong àố 32 nûúác lâ nûúác chđnh) hóåc côn cố tiïëng
Xuahïli àûúåc sûã dng khoẫng trong 10 nûúác.
Thûåc ra, 5 thûá tiïëng àûúåc sûã dng nhiïìu nhêët àậ chiïëm
gêìn nûãa dên sưë
thïë giúái, d cho cố àïën 6000 ngưn ngûä hay
phûúng ngûä (nhûng chó cố 185 tiïëng úã Chêu Êu). Bưå Kinh tên
ûúác vâ Kinh cûåu ûúác (hóåc mưåt vâi trđch àoẩn) àûúåc dõch sang
hún 1000 thûá tiïëng vâ rêët phong ph.
Têët cẫ cấc dûä liïåu thưëng kï liïn quan àïën nhûäng ngûúâi sûã
dng ngưn ngûä thò gêìn giưëng nhau búãi rêët nhiïìu l do: viïåc ghi
chếp khố khùn, cấc cêu ho
ãi khố hiïíu, nhûäng quan ngẩi vïì mùåt

Manga). Nhûäng låt tûúng ûáng àûúåc thiïët lêåp cho phếp suy ra
tđnh cên àưëi trong sûå phất triïín: pater- father-pedar; mater-
mother- madar, frater- brother-baradar (tiïëng Latinh- tiïëng
Anh- tiïëng Ba Tû). Trïn cú súã mêë
t dêìn theo thúâi gian sûå giưëng
nhau vïì tûâ ngûä giûäa cấc ngưn ngûä, ngûúâi ta cng àậ cố àõnh
êën àõnh ngây cho thúâi k phên chia. Vò vêåy, giûäa tiïëp Phấp vâ
tiïëng Têy Ban Nha cố sûå giưëng nhau giûäa “main” vâ “mano”, “
doigt” vâ dedo, nhûng khưng phẫi lâ “tïte” vâ “cabeza”,
“ïpaule” vâ “homo” d rùçng cấc tûâ gưëc cố mưåt nghơa khấc nhau
(tiïëng Têy Ban Nha “testa”, lâ mưåt cưng viïåc cao quy
á, tiïëp
Phấp “chef”).
Mûác àưå hiïíu biïët vâ miïu tẫ ngưn ngûä rêët khấc nhau.
Tiïëng êën-êu sûã dng kiïíu mêỵu lêëy tûâ sûå phong ph ca tû
liïåu trong khưng gian vâ thúâi gian. Trong cấc tònh trẩng đt
thån lúåi, cấc giẫ thiïët àûúåc trònh bây nhû viïåc nhốm tiïëng
Basque vâ ngưn ngûä vng Cấpca hay tiïëng Nhêåt Bẫn vúái tiïëng
vu
âng Altai. Mưåt lơnh vûåc lúán vïì nghiïn cûáu (àûúåc múã ra) àang
bỗ ngỗ.
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 10
http://ebooks.vdcmedia.com
Ngưn ngûä hổc loẩi hònh phẫi kïí àïën têåp tđnh cấc ëu tưë
ngưn ngûä. Mùåc d mưỵi ngưn ngûä cố thïí sûã dng cấc tiïìn tưë khấc
nhau, nhûng ngûúâi ta phên loẩi ngưn ngûä theo àùåc trûng ca
vâi ngưn ngûä. Cấc viïåc vïì ngûä êm, vêìn låt, c phấp tûâ vûång
àấng phẫi nhúá nhûng nhûäng vđ d nïu ra àêy chó nối vïì hònh
thấ
i kïët húåp àïí minh hoẩ cấc kiïíu lúán.

danh tûâ xët hiïån úã tiïëng Anbani, tiïëng Roumani, tiïëng
Bungari vâ tiïëng Mac-xï-do-nia. Hiïån tûúång nây àưi khi àûúåc l
giẫi búãi cấc têìng nïìn (la
â cấc ngưn ngûä cưí àûúåc sûã dng úã àõa
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 11
http://ebooks.vdcmedia.com
phûúng) vâ thûúâng lâ búãi nhûäng tiïëp xc ngưn ngûä, àiïìu àố têët
phẫi cố nhûäng pha trưån vïì dên cû trïn thúâi gian dâi vâ trong
àiïìu kiïån thån lúåi vúái ngûúâi sûã dng song ngûä.
 Chûä viïët
Cêìn phẫi phên biïåt giûäa kiïíu chûä viïët vâ hïå thưëng chûä
viïët. Tiïëng Phấp, Nga hay tiïëng Hilẩp àïì
u cố cng kiïíu sùỉp thûá
tûå chûä cấi (ngun êm vâ ph êm) nhûng cố ba kiïíu cấch viïët
khấc nhau d lâ gêìn giưëng nhau (m, M,).
Tiïëng A Rêåp phên biïåt ph êm, bấn ph êm vúái cấc
ngun êm ngùỉn thûúâng lâ khưng àûúåc chếp thânh chûä vâ
àûúåc ngûúâi àổc tấi tẩo lẩi,vđ d: cấch viïët tùỉt M.lle úã tiïëng
Pha
áp àổc lâ “ Mademoiselle” vâ bldg trong tiïëng Anh àûúåc àổc
lâ “building”. Tiïëng “hindi” àûúåc viïët theo tûâng êm tiïët vđ d
nhû: i-ma-gi-nế. Tiïëng Trung Qëc thò àûúåc viïët mưåt cấch tưíng
thïí úã mûác àưå lâ mưåt tûâ àưåc lêåp, hay lâ “hònh võ”, bùçng mưåt
chûä” ghi trong ư vng.
Khi chuín mưåt ngưn ngûä nối sang dẩng viïët ngûúâi ta cố
thïí ûu tiïn cho mưåt trong 2 cêëu thânh c
a k hiïåu ngưn ngûä:
biïíu hiïån êm thanh (cấi biïíu àẩt) hay thưng tin vïì ngûä nghơa
(cấi àûúåc biïíu àẩt). Cấc hïå thưëng ngûä nghơa cố thïí biïíu thõ mưåt
giai àoẩn hay mưåt thưng àiïåp hoân hẫo hóåc mưåt ëu ưë tûâ vûång

(chûä Nagari) chûä kiri vâ chûä A Rêåp (hâng trùm triïåu ngûúâi).
Nhûäng chûä viïët nây tûâ chûä Trung Qëc àïìu cố cng ngìn gưëc
sêu sa. Ca
ác chûä viïët khấc hóåc pha trưån tûâ chûä nây sang chûä
khấc (vđ d chûä “kana” ca Nhêåt) hóåc biïën thïí hóåc lâ liïn
quan àïën sưë dên àang giẫm dêìn.
 Cấc kiïíu chûä viïët.
Cấc chûä viïët cố xu hûúáng thđch ûáng vúái nhûäng àùåc àiïím
riïng ca ngưn ngûä mâ chng thïí hiïån. Chûä viïët phất triï
ín
chêåm hún nối.
Giûäa kiïíu chûä viïët vâ cêëu trc ngưn ngûä sûã dng kiïíu chûä
viïët êëy thûúâng cố mưåt mưëi liïn hïå tûå nhiïn mùåc cho nhûäng àẫo
lưån ca lõch sûã. Chûä cấi Trung Qëc lâ mưåt khưëi thưëng nhêët vïì
ngûä nghơa vâ ngûä êm, giẫi thđch rộ tûâ võ ca ngưn ngûä. Viïåc
kïë
t húåp giûäa cấc chûä cấi tẩo nïn sûå phong ph ca ngưn ngûä,
tûâ àố xët hiïån cấc nhốm tûâ hai thânh tưë (chùèng hẩn: miïång +
tai = sûå nối xêëu). Trong tiïëng Xïmđt - thûá tiïëng cố gưëc ph êm
tûâ vûång vâ cố cấc dẩng thûác ngun êm theo chûác nùng ngûä
phấp, chûä viïët viïët theo sûå phên biïåt nây ûu tiïn hún cho cấc
ph êm. Nhûäng chûä viïët cố ngûä phấp phong ph thò khố viïët
hún, vúái mưåt bẫng chûä cấi hay mưåt cën sấch hổc vêìn nhû
tiïëng Nga, tiïëng Thưí Nhơ K, tiïëng Xuahïli, tiïëng Eskimo vâ
tiïëng Kana Nhêåt Bẫn. Nghơa ca chûä viïët ài tûâ trấi sang phẫi
trûâ chûä viïët ca ngûúâi Do Thấi A Rêåp vâ tûâ cao xëng thêëp
àưë
i vúái tiïëng Trung Qëc, Mưng Cưí, Nhêåt Bẫn.
Chûä viïët La tinh àûúåc sùỉp xïëp theo hûúáng chûä cấi trong
quy tùỉc riïng ca nố, nhûng sûå tûúng ûáng giûäa chûä cấi vâ êm

Àưng khấc (tiïëng Têy Tẩng, tiïëng Thấi, tiïëng mưn Khme).
Chûä viïët Trung Qëc hònh thânh trïn nhûäng k tûå riïng,
trong àố cêëu thânh ca nố cố thïí lâ mưåt ëu tưë àõnh rộ vïì ngûä
nghơa (chûä tûúång hònh /// = “sưng”), lâ nhên tưë phên loẩi ngûä
nghơa, hay lâ sấch chó dêỵn ngûä êm. Sûå tẩo thânh cố thïí tưí
ng
thïí (mùåt trúâi “rò” + mùåt trùng “ye”= ấnh sấng “ming” hóåc chi
tiïët (lûãa “ho” theo cấch viïët hay lâ cấch phất êm àïìu nùçm
trong chûä “diïm”. Sấch chó dêỵn ngûä êm hûúáng vïì viïåc phất êm
cấc chûä: chûä “mưì hưi” bao hâm ëu tưë “nûúác” vâ chûä “bẫo vïå”,
(àûúåc phất êm lâ “gận”) chûä nây êm thõ viïåc phất êm chûä
“ha
än” trong tưíng thïí. Ngun tưë urani àûúåc phất êm trong
tiïëng Anh búãi chûä àêìu lâ /you/ cng àậ àûúåc dung nẩp vâo
tiïëng Trung Qëc. Chûä nây àûúåc tẩo ra bùçng cấch kïët húåp
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 14
http://ebooks.vdcmedia.com
giûäa ëu tưë ngûä nghơa “ja” kim loẩi vâ thânh phêìn ngûä êm
“you”.
Chûä Nhêåt Bẫn thïí hiïån mưëi liïn quan chùåt chệ giûäa loẩi
hònh ngưn ngûä vâ viïåc thïí hiïån bùçng chûä viïët. Tûâ vûång tiïëng
Nhêåt ch ëu àûúåc vay mûúån tûâ tiïëng Trung Qëc, nhûng vïì
ngûä phấp, nố sûã dng hïå thưëng phấ
t êm ca chûä “kana”. Sûå
chïnh lïåch giûäa nối vâ viïët cố thïí biïën àưíi àấng kïí tûâ vûång
vay mûúån tiïëng Anh “ought” (ưt) hay tûâ tiïëng Phấp “haie” (ï)
sang tiïëng Têy Ban Nha “estupulbas” têët cẫ àïìu àûúåc phất
êm. Rêët nhiïìu sûå cẫi cấch mën lâm giẫm nhûäng khoẫng cấch
nây (trong tiïëng Anh “through” àûúåc viïët “thru”).
 Chûä viïët vâ xậ hư

La tinh àang thûåc hiïån quấ trònh La mậ hốa hoân tôan. Vâo
thïë k XIX, àậ cố nhûäng cưë gùỉng vïì viïåc sao chếp ngun ba
ãn,
vđ d nhû nhûäng cën sấch hổc vêìn ca ngûúâi Evan àưëi vúái sûå
sấng tẩo ca Canada vâ ca ngûúâi ÊËn Àưå Sequoya àưëi vúái
tiïëng “cherokee”.
Cng mưåt ngưn ngûä cố thïí àûúåc viïët bùçng nhiïìu hïå thưëng
chûä viïët vò lđ do chđnh trõ lõch sûã. Vđ d tiïëng “hindi” vâ “undu”
hay tiïëng Cuadixtan àûúåc viïët bùçng chûä ẫrêåp, La tinh hay Kini
la
â tu theo tûâng vng. úã Thưí nhơ K, quấ trònh tiïën triïín ngưn
ngûä ca vng Kamal Ataturk mang lẩi kïët quẫ thay thïë chûä
viïët A rêåp bùçng hïå thưëng chûä La tinh vâo nùm 1982. úã Trung
Qëc, bïn cẩnh viïåc sûã dng chûä viïët cố ngìn gưëc Trung Qëc,
tiïëng Zhuang (lâ tiïëng Thấi) sûã dng chûä viïët Latinh vâo nùm
1957 vâ mûúån mư
åt sưë k hiïåu Kiûn àïí ghi chếp giổng àiïåu. Tûâ
1958, tiïëng Quan Thoẩi (tiïëng phưí thưng Trung Qëc àậ La mậ
hoấ, phiïn chûä Hấn sang chûä latinh bưí trúå cho viïåc sao chếp àưëi
vúái nhûäng ngûúâi khưng dng chûä Trung Qëc vâ lâ trung gian
cố lúåi cho viïåc xûã l cấc vùn bẫn.
 Cấc trô chúi bùçng chûä viïët.
Cấc chûä
viïët tay trong thúâi gian qua, cho phếp thûåc hiïån
cấc kiïåt tấc vïì sấch viïët. K thåt hiïån àẩi khưng thïí lam qụn
àûúåc sûå qu giấ nây.
Nïëu chûä viïët lâ phûúng tiïån cưë àõnh lúâi nối thò chûä viïët
cng cố thïí lâ dõp lâm vui mùỉt. Vò vêåy cấc bẫn chûä viïët tưët xët
hiïån cng cố mưå
t võ trđ quan trổng trong nïìn vùn minh.

tiïëng Anh rêët giâu, khoẫng 500.000 mc tûâ so vúái 150.000 mc
tûâ tiïëng Pha
áp hiïån àẩi. Tiïëng Anh tûå do hoân toân vïì cấch sûã
dng. Nố lâ sûå kïët húåp giûäa tiïëng Àûác vâ tiïëng Latinh, vđ d:
freedom, liberty, thónh thoẫng vúái mưåt sùỉc thấi nhû ox (con bô
trïn àưìng cỗ) vâ beef (thõt bô trïn bân). Tiïëng Anh cố nhûäng
chûác nùng rêët linh hoẩt cho phếp tẩo ra nhûäng cêëu trc khấc
nhau, vđ d: to read a book (àổc mưåt c
ën sấch) vâ to book a
room (àùåt phông); c phấp vâ chia àưång tûâ rêët àún giẫn.
Nhûäng àùåc trûng nây lâm cho tiïëng Anh trúã thânh ngưn
ngûä thưng dng. Tiïëng Anh mûúån cấc ngưn ngûä “lấng giïìng”
nhûäng gò mâ nố khưng cố nhû wurst vâ elite chùèng hẩn, thđch
sûå trònh bây ngùỉn ngổn ca tûâ ghếp: vđ d: horse- race (ngûåa
àua), vâ race-horse (àua ngûåa) vâ dng àïë
n nhûäng àưång tûâ
ghếp mâ hêåu tûâ ca nố quët àõnh nghơa: vđ d: to walk up (ài
lïn) to walk down (ài xëng), tđnh tûâ vâ àưång danh tûâ c thïí
hoấ ngưn ngûä nây búãi sûå àưëi lêåp àưëi vúái tiïëng Phấp.
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 17
http://ebooks.vdcmedia.com
 Khưng gian Anh ngûä.
Trong 5 thïë k, tûâ mưåt vâi triïåu ngûúâi àïën 300 triïåu ngûúâi
vúái tiïëng Anh, hổ sûã dng tiïëng anh nhû ngưn ngûä bẫn xûá trïn
têët cẫ cấc àẩi lc vúái nhûäng quy àõnh khấc nhau.
Àùåc tđnh ca tiïëng Anh chûáng minh sûå thânh cưng ca
nûúác Anh trïn con àûúâng múã rưång thåc àõa. Nïëu vâo nhûäng
àêët nûúác mâ tiï
ëng Anh àûúåc dng chđnh thûác thò sưë ngûúâi nối
thûá tiïëng nây phẫi xêëp xó hâng t.

ngûúâi Anh, ngûúâi Ïcưt, ngûúâi Galoa vâ ngûúâi Ailen vêỵn rêët
hiïíu nhau.
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 18
http://ebooks.vdcmedia.com
ÚÃ M, ngưn ngûä nây lâm tùng xu hûúáng ly têm. Cố 3 giai
àoẩn: k ngun thåc àõa, vêỵn côn tiïëng Anh, rưìi àïën giai
àoẩn tùng trûúãng vúái sûå nhêåp cû ca ngûúâi Ailen vâ ngûúâi Àûác
vâ sau chiïën tranh li khai lâ giai àoẩn hiïån àẩi, àûúåc àấnh
dêëu bùçng lân sống nhêåp cû ca ngûúâi khưng thåc cưång àưìng
Anh ngûä. Bïn cẩnh nhûäng sûå kiïå
n lõch sûã nây lâ têìm cúä ca
lc àõa, ngûúâi ta biïët sûå phất êm khấc nhau giûäa Booklyn
“New England” vâ “Deep South” núi mâ cấch nối kếo dâi tẩo
nïn àiïåu chêåm rậi bïn cẩnh ngưn ngûä ca ngûúâi da àen. Tiïëng
M mêët ài trổng êm ca ngưn ngûä gưëc. Hollywood àậ tẩo nïn
giổng àiïåu riïng. Êm thanh trúã nïn ngùỉn lẩi vâ ngun êm àưi
thò ëu ài trong êm mi, viïåc phất êm ph êm “t” trú
ã thânh
cêm biïën thânh “d” trong khi êm “r” lẩi tẩo nïn àùåc àiïím riïng
ca tiïëng M. Vưën tûâ vûång giâu lïn nhúâ cấc lúáp tûâ ngoẩi lai:
tiïëng ÊËn Àưå (powwou- cåc bân cậi vư đch), tiïëng Phấp
(portage), tiïëng Hâ Lan (cookie). Ngây nay, nhûäng ngûúâi nối
tiïëng Anh côn phẫi chõu sûå xêm nhêåp ca tiïëng Têy Ban Nha.
Vò khưng gò cố thïí chó ra àûúåc quy chïë chđnh ca tiïëng Anh
nïn 17 nûú
ác àậ ban bưë cấc àẩo låt àïí sûãa àưëi dûúái sûå xêm
nhêåp ca phong trâo “ Anh M”. Viïåc nối 2 thûá tiïëng bùỉt àêìu
tûâ bưå låt nùm 1968 lâm cho 17 % dên sưë phẫi chõu àûång vâ
àïën nùm 1970 hổ àậ àûa u sấch àôi hỗi àûúåc sûã dng mưåt
ngưn ngûä khấc vúái tiïëng Anh. Trûúác sûå rïåu rậ ca

trong vng Phấp ngûä. Ngûúâi ta phẫi giûä lẩi mưåt khoẫng úã
Nam Phi núi mâ bïn cẩnh nhûäng ngûúâi da àen, ngûúâi da trùỉng
àûúåc tẩo thânh tûâ nhûäng ngûúâi chêu Phi cố ngìn gưëc Ha
â Lan
vâ tûâ ngûúò Anh chđnh gưëc ln theo dội vïì vêën àïì “cấch phất
êm phất sinh”.
Tiïëng Anh xët hiïån úã vng Caribï tûâ nùm 1623, ngûúâi
Caribï thûúâng xun àưíi ch cho nïn ngưn ngûä thûúâng phẫi
chõu nhûäng tấc àưång ca nố vâ nhûäng tấc àưång êëy trúã nïn phûác
tẩp khi cố thïm ngûúâi nư lïå àïën vâ ẫnh hûúãng ca M.
 Tiï
ëng Anh - ngưn ngûä qëc tïë.
Tđnh qëc tïë ca tiïëng Anh phẫn ấnh sûác mẩnh kinh tïë-
chđnh trõ ca Anh vâ M.
ÚÃ phêìn lúán cấc nûúác trïn thïë giúái, trễ em hổc tiïëng Anh
noi theo 83% thanh thiïëu niïn Phấp khi bûúác vâo trûúâng
trung hổc. Thûá ngưn ngûä nây àưëi vúái hổ dûúâng nhû mưåt con ất
ch bâi cho tûúng lai nghïì nghiïåp ca hổ. Tûúng lai nghïì

nghiïåp êëy theo xu hûúáng hiïån nay sệ gùỉn vúái nhûäng quan hïå
vúái nûúác ngoâi.
Tiïëng Anh àûúåc sûã dng trong têët cẫ cấc thïí chïë qëc tïë
nhû Liïn Húåp Qëc, Unesco, Cưång àưìng kinh tïë chêu Êu
(E.E.C), tưí chûác húåp tấc vâ phất triïín kinh tïë chêu Êu, Hiïåp
ûúác chung vïì thụë quan vâ mêåu dõch (GATT) Mưåt sưë thûá
tiïëng khấ
c cng àûúåc chêëp nhêån tu tûâng cú quan vúái nhûäng
ûu àậi tûúng tûå. Cưång àưìng kinh tïë chêu Êu, theo nhûäng ngûúâi
dêm pha, cố nguy cú trúã nïn hưỵn loẩn khi tiïëp nhêån 9 thûá
tiïëng vò sûå bònh àùèng. Tiïëng Anh vêỵn lâ thûá tiïëng nưíi trưåi

ngûä anh trong tiïëng Phấp”.
Ngay nay khưng ngûúâi nâo hỗi vïì cấ
ch sûã dng tûâ OK, hit
parade hay lâ tûâ roc music. Phông nhên sûå ca hậng hâng
khưng dên dng nối vïì “no show” hay “surbooking” khưng cêìn
phẫi àùỉn ào. Mưåt vâi tûâ chuín tûâ tiïëng nây sang tiïëng khấc
phẫi chõu sûå thay àưíi mưåt cấch tûå nhiïn vđ d nhû “fuel” vâ
“gasoil” trúã thânh “fioul” vâ “gazole” trong tiïëng Phấp. Tuy
nhiïn vêën àïì nghiïm trổng hún chưỵ thay àưíi vïì chđnh tẫ lâ
viïå
c chêëp nhêån mưåt ngûä àiïåu múái. Ngưn ngûä lâ sûå phẫn ấnh
àưìng nhêët sêu sùỉc àưëi vúái mưåt dên tưåc vâ ấp àùåt ngưn ngûä nây
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 21
http://ebooks.vdcmedia.com
vâo cấc ngưn ngûä khấc cố nguy cú hònh thânh loẩi chûä nghơa
àa qëc gia vïì vùn hoấ mâ ngây nay cấc dên tưåc thiïíu sưë úã M
àïìu súå: vư hònh chung ngûúâi ta cố thïí chuín tûâ quan niïåm nố
lâ cưng c hoâ nhêåp thânh quan niïåm lâ cưng c phc tng.
Lâm nhû thïë, tiïëng Anh thiïët lêåp lïn nhûäng th tc hóåc
nhûä
ng chín mûåc mâ cëi cng lâ ấp àùåt cho ngûúâi tham gia
giao tiïëp nhûäng thûá ngưn ngûä khấc.
Cấc cú quan chđnh ca tiïëng Anh (Anh-Anh cng nhû Anh-
M) nhû “British Council”, “United States Information
Agency”, U ban Fulbright, Hưåi thẫo Salzbourg ca M, hoân
thânh nhiïåm v bùçng cấch lâm cho viïåc tiïëp cêån ngưn ngûä trúã
nïn dïỵ dâng. D.A.A.D hay “Deutscher Akademischer
Austauschdienst” cng nhû Alliance francaise (Trung têm ngưn
ngûä vâ vùn minh Phấp) àống vai trô tûúng tûå nhau àưëi vú
ái

nhúâ vâo chđnh sấch múã cûãa mâ nố ấp dng àưëi vúái cấc nûúác
chêu M, tûâ Hoa K àïën vng Àêët lûãa (Terre de Feu). Thûåc ra
cấ
c nûúác thåc cưång àưìng ngûúâi nối tiïëng Têy Ban Nha phẫi
àêëu tranh rêët khố khùn chưëng lẩi tiïëng Anh vò vai trô tiïìm êín
ca mònh trong cấc lơnh vûåc khoa hổc k thåt vâ hổ phẫi dõch
nhiïìu sang tûâ tiïëng Anh sang thûá tiïëng ca hổ.
Nhûng sûå phong ph àa dẩng ca nïìn vùn minh cấc nûúác
nối tiïëng Têy Ban Nha, bao gưìm cẫ ngûúâi ÊËn Àưå, ngûúâ
i lai vâ
cẫ ngûúâi dên nhêåp cû khiïën cho tiïëng Têy Ban Nha cố àûúåc
mưåt võ trđ cao trong cấc lơnh vûåc vùn hổc vâ nghïå thåt (tiïíu
thuët vâ thú ca Têy Ban Nha vâ chêu M La tinh).
 Tònh trẩng ngưn ngûä úã Têy Ban Nha.
Tiïëng Castillan, kễ chiïën thùỉng trïn phûúng diïån chđnh
trõ trong nhûäng cåc chiïën thúâi Trung àẩi, chûáng kiïën sûå tấi
sinh tđnh àưëi àõch vúái nhûäng thûá tiïëng lấng giïìng trong bưëi
ca
ãnh cấc cưång àưìng tûå trõ ra àúâi tûâ hiïën phấp nùm 1978.
Bấn àẫo Têy Ban Nha — Bưì Àâo Nha àûúåc chia lâm 3 vng
ngưn ngûä tûúng ûáng vúái sûå tiïën triïín theo hûúáng Bùỉc - Nam
trong cưng cåc tấi chinh phc lậnh thưí tûâ ngûúâi A rêåp búãi cấc
vûúng qëc theo àẩo Cú àưëc vâo thúâi Trung cưí: úã giûäa lâ tiïëng
Castillan, phđa Àưng lâ tiïëng “aragon” (vêỵn côn mư
åt sưë dêëu vïët
úã thung lng Pyrếnếe) vâ phđa têy lâ tiïëng Lïon (phûúng ngûä
vêỵn côn àang àûúåc sûã dng), úã trung têm thânh phưë Madrid,
núi hưåi t ca cấc dên tưåc khấc nhau vâ úã miïìn nam xûá
Andalouse, khu vûåc rưång lúán àùåc trûng búãi cấc cấch phất êm
khấc nhau vâ tûâ vûång thò khấc vúái tûâ ca vng côn la

Têy Ban Nha lâ àïì tâi cho nhiïìu cåc tranh cậi gay gùỉt trûúác
Qëc hưåi nùm 1978. Tûâ “castillan” ph húåp vúái hònh thấi
chđnh trõ ca àêët nûúác úã thïë k XV vâ tûâ “espagnol” lâ theo
cấi nhòn thưëng nhêët tưíng thïí sau nây. Mưåt lúâi giẫi thđch khấ
vng vïì khi nối rù
çng “castillan” lâ tiïëng Têy Ban Nha chđnh
thûác ca qëc gia.
Têët cẫ cấc ngưn ngûä àõa phûúng ca Têy Ban Nha àậ àûúåc
kiïím duåt chùåt chệ trong thúâi k “Franquise” (chïë àưå Francư)
nhûng thïí chïë 1978 àậ cưng nhêån chûä viïët chđnh thûác ca hổ
trong cưång àưìng tûå trõ sûã dng thûá tiïëng nây.
 Tiïëng Catalan.
Nùm 1982, úã Catalogne nưíi lïn chiïën dõch vïì “chín mûåc”
thưng qua bấ
o chđ, phất thanh, àiïån ẫnh vúái triïín vổng lâ
tiïëng Catalogne cng tưìn tẩi vúái tiïëng Têy Ban Nha
(Espagnol). Cấc thûåc àún úã nhâ hâng àậ phẫi dng 4 thûá tiïëng
(Trung Qëc, Anh, Castillan, vâ Catalan). Bưå låt vïì chín
hốa ngưn ngûä nùm 1983 nghiïng vïì truìn thưëng lêu àúâi ca
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 24
http://ebooks.vdcmedia.com
tiïëng Catalan trong sët nhûäng thïë k qua. La “Gếneralitat”
àậ tiïën hânh cng cưë ngưn ngûä nây trong viïåc giẫng dẩy bùçng
cấch coi nố lâ ngưn ngûä bùỉt båc. Ngay cẫ úã cấc trûúâng àẩi
hổc, sệ khố khùn nïëu nhû sinh viïn khưng phẫi lâ ngûúâi nối
tiïëng Catalan. Nhûäng con sưë thưëng kï chõu ẫnh hûúãng ca
niïìm àam mï thûác hïå ngưn ngûä
nây. Ngûúâi ta cố thïí nối
rùçng tûâ 6-7 triïåu ngûúâi nối hóåc hiïíu àûúåc tiïëng Catalan dûúái
cấc dẩng sau: tiïëng Catalan miïìn àưng (trong àố cố

Nha nhûng lẩi ẫnh hûúãng lúán úã tiïëng “casitillan”.
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 25
http://ebooks.vdcmedia.com
 Tiïëng “basque”.
Tiïëng “basque” tẩo nïn mưåt ngưn ngûä riïng biïåt ca hai
bïn sûúân dậy ni Pyrếnees, vng àêët nây trûúác àêy rêët rưång
(nhû àõa danh Gascogne). Låt chín hoấ viïåc sûã dng tiïëng
euskara ûúác àõnh tûâ 1982. Låt nây quy àõnh ngưn ngûä nây
àûúåc sûã dng chđnh thûác úã ba tónh xûá Basque. Mưn àõa danh
hổc àûúåc sûã dng song ngûä. (San Sebastian vâ Donostia). Viïåc
giẫng dẩy tiïë
ng basque lâ bùỉt båc. Trïn vư tuën, kïnh E.T.B
phất toân bưå chûúng trònh bùçng tiïëng basque. Låt nây quan
têm àïën viïåc gòn giûä cấc phûúng ngûä khấc nhau nhûng cng
phẫi thêåt cưë gùỉng àïí àûa ra mưåt chín mûåc chûä viïët chung
khưng thïí thoẫ mận àûúåc thûác ngưn ngûä ca têët cẫ cưång
àưìng ngûúâi nối tiïëng basque. Nùm 1986 mưåt sùỉc lïånh nhùçm
xa
ác àõnh nhûäng àôi hỗi vïì mùåt ngưn ngûä mâ nhûäng cưng viïåc
u cêìu vâ t lïå ngûúâi nối tiïëng basque trong vng. Vùn bẫn
nây cng xấc àõnh 3 tónh: ấlava: tûâ 0-20% (khoẫng 2000 ngûúâi)
Vizcaya (Biscaye): 20-40% (200.000 ngûúâi) Gruipuzcoa: tûâ 40-
60% (30.000 ngûúâi) vâ côn cố 5000 ngûúâi úã vng Navare va
gêìn 100000 ngûúâi úã xûá súã Basque ca Phấp. Vò vêåy, nùm 1980
chó 5% giấo viïn biïët tiïëng Basque àïën nùm 1986 thò cố
àïën
30%. Ngây nay ngûúâi ta rêët cưë gùỉng trong viïåc phư trûúng
tiïëng Basque (xoấ m chûä, bâi hất, cấc hưåi thẫo khoa hổc bùçng
nhiïìu thûá tiïëng).
 Tiïëng “Asturien”.

qua cấc tónh lễ; nhûäng dông nhêåp cû àậ lâm cho mưåt vâi vng
quấ tẫi (nhû Rio de la Plata). Àiïìu àố dêỵn àïën mưåt nïìn vùn
hoấ chùỉp vấ. Trïn bẫn àưì, ngûúâi ta phên biïåt 4 vng lúán, mưëi
vng cố thïí chia ra dïỵ dâng tu theo nhûä
ng tiïu chín cho
trûúác.
Nïìn tẫng Anh àiïng đt tấc àưång àïën ngưn ngûä ngoâi tûâ
vûång gùỉn vúái thûåc tïë àõa phûúng vâ sưë tûâ vay mûúån nây àûúåc
cấc ngưn ngûä chêu Êu giûä lẩi: vđ d: tomate, cacao, cachuete,
chocolat (cấc tûâ bùỉt ngìn tûâ “nahuatl” vigogne, alpaga, cordor,
coca (bùỉt ngìn tûâ tiïëng quechua) canot, cacique, savane,
hamac (tûâ tiïëng arawak) pirogue colibri, caiman (tûâ tiïëng
Caribï). Àưi khi cấc tûâ bùỉt ngìn tûâ cấc bấn àa
ão cng àûúåc giûä
lẩi úã chêu M nhûng cố thay àưíi vïì nghơa: saco àïí chó ấo veston
(nhû úã Canaries) vereda “àûúâng” àïí chó vóa hê. Nhûäng ngûúâi
nhêåp cû nhêët cûá nhêët tûâ Rio de la Plata (1,5 triïåu ngûúâi trong 1
thïë k) àậ lâm nưíi bêåt ngưn ngûä bùçng trổng êm vâ lâm giâu tûâ
ngûä bònh dên. Vò vêåy, mưỵi vng cố nhûäng hiïån tûúång àùåc th
riïng, nhû sûå ẫnh hûúãng ca tiïëng Anh úã Mïhico ngûúâi ta nối
“rentar un cano” tûâ “rent a car” côn úã Têy Ban Nha ngûúâi ta nối
lâ: alguilar un coche.
Ngoâi tûâ ngûä, ngûúâi ta ch ngûä êm, nhiïìu cấch phất êm
khưng giưëng vúái tiïëng Têy Ban Nha úã phđa àưng bấn àẫo (“ll”
àûúåc phất êm lâ “y”, khưng cố ph êm cêm khe rùng nhû úã
G−¬ng mỈt thÕ giíi hiƯn ®¹i 27
http://ebooks.vdcmedia.com
tiïëng Anh “thin”), bùçng àưång tûâ ngưi thûá 2 sưë nhiïìu àưëi vúái cấch
àưëi xûã thên thiïån úã sưë đt (vos antas xët phất tûâ cantais) hay lâ
sûå phất triïín khưng thïí dûå kiïën ca nhûäng tûâ giẫm nhể ngay

Ban Nha tùng tûâ 100 àïën 211 tûâ nùm 1978 àïën nùm 1988. T lïå
quẫng cấo bùçng tiïëng Têy Ban Nha cng tùng àấng kïí vâ àêy
lâ ngưn ngûä àûúåc u cêìu nhiïì
u nhêët trong giẫng dẩy ca cẫ
nûúác (trûâ tiïëng Phấp úã Louisinane vâ tiïëng Nhêåt úã Hawai).
ÚÃ Philippine, tiïëng Têy Ban Nha khưng côn lâ ngưn ngûä
chđnh thûác kïí tûâ Hiïën phấp nùm 1986, khưng bùỉt båc trong
giẫng dẩy. Chó cấc sinh viïn låt phẫi biïët nố àïí cố thïí nghiïn