Nhân tố tự bạch trong cấu trúc tiểu thuyết
Thao thức của Aleksandr Kron

Nguyễn Thị Hạnh

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
Luận văn Thạc sĩ ngành: Văn học nước ngoài; Mã số: 60 22 30
Người hướng dẫn: PGS.TS. Phạm Gia Lâm
Năm bảo vệ: 2010

Abstract: Chương 1: Cơ sở của nhân tố tự bạch, tìm hiểu: nhân tố tự bạch trong tiểu
thuyết và cơ sở của nhân tố tự bạch trong Thao thức của A. Kron. Chương 2: Đặc
điểm và hình thức thể hiện nhân tố tự bạch trong Thao thức, đó là: Người kể chuyện ở
ngôi thứ nhất và điểm nhìn trần thuật bên trong; sự lặp lại trong thời gian và sự mở
rộng không gian; giọng điệu chủ quan, suy tư. Chương 3: Nhân tố tự bạch với việc thể
hiện quan điểm triết – mỹ của A.Kron, nghiên cứu cụ thể về vị trí người trí thức trong
thời đại mới; tự bạch về tình yêu, tình bạn; triết lý về cuộc sống và hạnh phúc.

Keywords: Nghiên cứu văn học; Văn học Nga; Tiểu thuyết

Content
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Văn xuôi Nga–xô viết những năm 60-80 của thế kỷ XX phát triển nở rộ với dòng văn
xuôi viết về chiến tranh, văn xuôi viết về đời sống làng quê và văn xuôi viết về “đời thường
của con người đương thời” [19, tr. 109]. Nằm trong mảng đề tài thứ ba, cuốn tiểu thuyết Thao
thức của Aleksandr Kron có vị trí vững chắc, bên cạnh tác phẩm của các nhà văn Yu.Trifonov,
A.Bitov, A.Rybakov,… góp phần làm phong phú thêm những khám phá nghệ thuật mới trong
việc nhận thức con người nói chung và hình thức trần thuật nói riêng. Nhân tố tự bạch như là
một đặc điểm trong nghệ thuật trần thuật của tiểu thuyết Thao thức, đồng thời cũng là đặc
điểm chung trong xu hướng phong cách trâm lý - triết lý của văn xuôi Nga-xô viết giai đoạn

Aleksandr Kron (với Thao thức) đã nối mạch mảng đề tài lớn về người trí thức trong văn học
Nga. Việc tìm hiểu cuốn tiểu thuyết Thao thức sẽ giúp chúng ta có một hình dung cụ thể hơn
về hình tượng người trí thức trong xã hội mới. 2. Lịch sử vấn đề
Thao thức lần đầu in trên tạp chí Thế giới các số 4-6 năm 1977 của Nga và ngay từ cuối
năm đó, khi chưa được in thành sách, cuốn tiểu thuyết đã gây nên dư luận sôi nổi, cả khen lẫn
chê. Thao thức được in thành sách tại Nhà xuất bản Văn học Quốc gia Moskva năm 1980.
Cuốn tiểu thuyết được dịch giả Hoàng Hữu Phê chuyển ngữ và xuất bản ở Việt Nam năm
1983.

3
Từ khi Thao thức xuất hiện ở Việt Nam, hầu như chưa có công trình nghiên cứu hoàn
chỉnh về tác phẩm, đáng kể nhất vẫn là bài viết giới thiệu của nhà nghiên cứu Vương Trí Nhàn
với nhan đề Những lý do chính đáng để thao thức in ở các trang đầu của tập một bộ tiểu
thuyết. Vương Trí Nhàn đã giới thiệu sơ lược về cuộc đời, sự nghiệp sáng tác của Aleksandr
Kron. Ông đưa ra lời tổng kết mang tính chất định giá cho tác phẩm: “Thao thức là một tác
phẩm giúp ta hiểu bề sâu con người xô viết, cuốn tiểu thuyết mang nặng chất suy nghĩ này thật
kỳ lạ, thú vị và đây là một hình thức tiểu thuyết hiện đại, hơn nữa, một hình thức có triển vọng
nhất.” [10, tr. 9].
Tuy nhiên bài viết chỉ dừng lại ở vai trò của một lời ngỏ nhằm giới thiệu cuốn sách đến
với độc giả Việt Nam. Hơn nữa, bài viết chỉ giới thiệu cuốn tiểu thuyết như: tóm tắt nội dung,
tóm tắt quá trình tiếp cận độc giả của cuốn tiểu thuyết… Bởi vậy, có thể nói với bản luận văn
của chúng tôi, tiểu thuyết Thao thức của Aleksandr Kron lần đầu tiên trở thành đối tượng
nghiên cứu một cách chi tiết và hệ thống ở Việt Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn chính là nhân tố tự bạch - một yếu tố chi phối đến
toàn bộ các yếu tố cấu trúc trong tác phẩm như người kể chuyện, giọng điệu, không – thời
gian. Luận văn sẽ đi sâu tìm hiểu cơ sở, đặc điểm, chức năng và hình thức biểu hiện nhân tố tự

2. Bakhtin, Mikhain Mikhailôvich (2003), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Nxb Hội
nhà văn, Hà Nội
3. Lê Nguyên Cẩn (2006), Tác giả, tác phẩm văn học nước ngoài trong nhà trường -
Phêđor Mikhailôvich Đôxtôiepxki, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội
4. Đôxtôiepxki, Phêđor (1982), Tội ác và trừng phạt, Tập 1 (Cao Xuân Hạo dịch), Nxb
Văn học, Hà Nội
5. Đôxtôiepxki, Phêđor (1983), Tội ác và trừng phạt, Tập 2 (Cao Xuân Hạo dịch), Nxb
Văn học, Hà Nội
6. Đặng Anh Đào (2001), Đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết phương Tây hiện đại, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
7. Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (2000), Từ điển thuật ngữ văn học,
Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
8. Nguyễn Thái Hòa (2000), Những vấn đề thi pháp của truyện, Nxb Giáo dục, Hà Nội
9. Jahn, Manfred (2005), Trần thuật học – Nhập môn lý thuyết trần thuật (Nguyễn Thị
Như Trang dịch, Phạm Gia Lâm hiệu đính), Phòng Tư liệu Khoa Văn học, Đại học
KHXH&NV, ĐHQGHN, Hà Nội
10. Kron, Aleksandr (1983), Thao thức, tập 1 và tập 2 (Hoàng Hữu Phê dịch), Nxb
Tác phẩm mới, TP. Hồ Chí Minh
11. Mêlêtinxky, E.M (2004), Thi pháp của huyền thoại (Song Mộc và Trần Nho Thìn
dịch), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
12. Trần Đình Sử (2000), Giáo trình Dẫn luận thi pháp học, Nxb Giáo dục, Hà Nội
13. Trần Đình Sử (2004), Tự sự học – Một số vấn đề lý luận và lịch sử, Phần 1, Nxb
Đại học Sư phạm, Hà Nội

5
14. Trần Đình Sử (2008), Tự sự học – Một số vấn đề lý luận và lịch sử, Phần 2, Nxb
Đại học Sư phạm, Hà Nội
15. Phùng Văn Tửu (2000), Tiểu thuyết Pháp hiện đại – Những tìm tòi và đổi mới, Nxb
Khoa học Xã hội, Hà Nội
16. Nhiều tác giả (1986), Tính cách Nga, Nxb Cầu Vồng, Moskva, Nga