1

Nhân vật trong tiểu thuyết “Tầng đầu địa
ngục” của A.Solzhenitsyn

Nguyễn Thị Xuân Quỳnh

Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn; Khoa Văn học
Chuyên ngành: Văn học nước ngoài; Mã số: 60 22 30
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Gia Lâm
Năm bảo vệ: 2012

Abstract. Nghiên cứu những nhân vật tự do về tinh thần: nhân vật “vô thần và đức
hạnh”; nhân vật chìm đắm trong suy niệm; nhân vật phản tư về mình. Phân tích những
nhân vật kháng cự với hoàn cảnh hướng tới tự do: nhân vật tỉnh táo nhận thức về bản
chất hiện thực; nhân vật đấu tranh cho lương tâm và quyền tự do; nhân vật chủ động lựa
chọn hạnh phúc theo cách riêng. Tìm hiểu nhân vật tha hóa và khuất phục quyền lực:
nhân vật cầm quyền hèn nhát; nhân vật chấp nhận tha hóa; nhân vật tù nhân bị khuất
phục.

Keywords. Văn học nước ngoài; Tiểu thuyết; Văn học Nga

Content.
A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Năm 1970, A. Solzhenitsyn đã được Viện Hàn lâm Thụy Điển trao giải
Nobel Văn học vì những tác phẩm “mang sức mạnh đạo đức theo truyền thống của nền
văn học Nga vĩ đại”. Nghiên cứu cuộc đời và sáng tác của A. Solzhenitsyn là góp phần
khẳng định những giá trị nghệ thuật độc đáo và lớn lao mà nhà văn suốt đời theo đuổi.
Mặt khác những kiến giải về tác phẩm của nhà văn giúp người đọc thâm nhập vào lịch
sử nước Nga hiện đại để đi đến nhận thức về những nguyên nhân từng đưa xã hội đến

công bố tác phẩm Tầng đầu địa ngục, những nghiên cứu đáng chú ý về vấn đề nhân vật
trong Tầng đầu địa ngục cần kể tới như: chuyên khảo Tiểu thuyết “Tầng đầu địa ngục”
của A.I.Solzhenitsyn: thử nghiệm tường giải (1997) của E. Belopolskaya, bài báo của M.
Golubkov: “Tầng đầu địa ngục” - thử nghiệm phân tích chuyên sâu: thể loại, hệ vấn đề,
cốt truyện và kết cấu, hệ thống nhân vật, rút từ chuyên khảo Aleksandr Solzhenisyn
(1999), công trình của nhà Nga học người Phần Lan Pekka Forsstedt: Con người đối
diện cái ác: thế giới nhân vật của tiểu thuyết “Tầng đầu địa ngục” của Aleksandr
Solzhenitsyn.
Các công trình trên đã ứng dụng nhiều cách tiếp cận mới mẻ đối với việc phân
loại và định tính hệ thống nhân vật của Tầng đầu địa ngục. Tuy nhiên, việc phân loại và
kiến giải đặc trưng của từng loại hình nhân vật cần phải dựa vào một tiêu chí căn bản,
gắn liền với quan niệm nghệ thuật và thi pháp tiểu thuyết của nhà văn.
3

2.2. Tình hình nghiên cứu A. Solzhenitsyn và tiểu thuyết Tầng đầu địa ngục
ở Mỹ và phương Tây
Kể từ khi xuất hiện lần đầu tiên năm 1968 tại Mỹ, Tầng đầu địa ngục đã trở
thành tâm điểm của khá nhiều bài báo chưa kể bản thân tiểu sử nhà văn cũng trở thành
đề thu hút độc giả. Các bài viết, nghiên cứu nổi bật về tiểu thuyết Tầng đầu địa ngục
của A. Solzhenitsyn có thể nhắc đến như: The world as a prison (Thế giới như một nhà
tù) của Harrison E. Salisbury, biên tập viên tạp chí Times, A. Solzhenitsyn the Stylist của
Micheal Scammel đăng trên Tạp chí Times ngày 29/8/2008, Conscience, Lies and
suffering in A. Solzhenitsyn‟s The first circle (Lương tâm, sự dối trá và nếm trải trong
Tầng đầu địa ngục của A. Solzhenitsyn) của tác giả Hàn Quốc Un-chol Shin trên tạp chí
Văn học so sánh Canada (Canadian Comparitive Literature Magazine). Đặc biệt gần đây
nhất là Lời tựa đầu cho lần xuất bản gần đây của Tầng đầu địa ngục phiên bản tiếng
Anh gồm đầy đủ 96 chương của nhà phê bình Edward E.Ericson.
Các bài nghiên cứu đã chỉ ra mối tương quan chặt chẽ giữa xây dựng nhân vật
với việc tạo dựng cốt truyện, kết cấu và giọng điệu của toàn bộ tác phẩm từ đó gợi mở
những con đường giải mã ý nghĩa nhân văn của tác phẩm. Việc phân tích dù vậy vẫn

địa ngục của A. Solzhenitsyn – một phương diện đặc sắc trong thi pháp tiểu thuyết và
phong cách nghệ thuật nhà văn.
4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp tiếp cận: thi pháp nhân vật, tường giải học (interpretation)
- Thao tác: thống kê, phân tích, đối chiếu và so sánh
5. Đóng góp của luận văn
5.1. Hướng đến một phân tích hoàn chỉnh về phương diện xây dựng hình tượng
nhân vật dựa trên những lí giải về tư tưởng nhân đạo mới mẻ cùng cách tân nghệ thuật
của nhà văn.
5.2. Khẳng định những đổi mới trong cảm quan và bút pháp sáng tạo đã đưa A.
Solzhenitsyn trở thành “nhà văn cổ điển duy nhất của thế kỷ XX”.
5.3. Đóng góp cho việc nghiên cứu văn học Nga hiện đại đặc biệt là dòng văn
học Nga “hồi lưu” ở môi trường đại học cũng như bổ khuyết thêm những đánh giá
khách quan nhằm định hướng cách đọc tác phẩm cho độc giả.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính
của luận văn được tổ chức thành 3 chương:
Chương 1: Nhân vật tự do về tinh thần
Chương 2: Nhân vật kháng cự với hoàn cảnh hướng tới tự do
Chương 3: Nhân vật tha hóa và khuất phục trước quyền lực
5

B. NỘI DUNG
Chương 1: NHÂN VẬT TỰ DO VỀ TINH THẦN
1.1. Nhân vật “vô thần và đức hạnh”
Tầng đầu địa ngục mượn ý tưởng từ kiệt tác Thần khúc của thi hào người Ý
Dante Alighieri cho rằng đây là nơi giam giữ những tù nhân vô thần nhưng có đức hạnh.
Từ một tác phẩm cổ điển về chủ đề tôn giáo, A. Solzhenitsyn đã mở rộng đến biên độ
mới khi phản ánh số phận của những con người chân chính nhưng chịu tù đày vì không
chấp nhận sự thống trị độc đoán. Mỗi tù nhân là một trường hợp đặc biệt, một cảnh ngộ

cho mô hình đối thoại của tiểu thuyết. Từ những tranh luận, chiêm nghiệm về ý nghĩa
cuộc sống, cá tính nhân vật được bộc lộ rõ nét từ đó thể hiện một cách xuất sắc giá trị
nhân văn và tinh thần dân chủ của tiểu thuyết Tầng đầu địa ngục.
Tác giả Tầng đầu địa ngục đã phát hiện ra một thế giới tinh thần tiềm ẩn trong
bản thân mỗi cá nhân. Đó là nơi họ có thể tự do chìm đắm trong suy tư, chiêm nghiệm
để tách mình và đứng cao hơn hiện thực cuộc sống đang diễn tiến đầy phức tạp. Ảnh
hưởng lối viết truyền thống của M. Dostoevsky và L. Tolstoy, tác giả đặt nhân vật vào
những cuộc đối thoại dài về những vấn đề lớn lao. Những đoạn đối thoại giữa các nhân
vật chiếm dung lượng khá lớn trong Tầng đầu địa ngục. Đối thoại không chỉ giúp làm
nảy sinh chân lý mà qua đó tính cách người đối thoại cũng được bộc lộ.
Sự thống nhất cao độ giữa tác giả và nhân vật thể hiện ở việc chuyển dịch những
suy nghĩ đó vào cho nhân vật, đồng dạng góc nhìn của nhân vật gần với tác giả, lời nhân
vật song song và có lúc nhập trong lời trần thuật của tác giả. Những nhân vật như
Nerzhin, Rubin và Valentuya chiếm cảm tình của người đọc vì họ mang dáng dấp con
người tinh thần của chính nhà văn, một con người ngoan cường và sắc bén chứa đựng
trong văn phong vững vàng.
1.3. Nhân vật phản tư về mình
Trong Tầng đầu địa ngục, nhân vật mà A. Solzhenitsyn hướng đến không chỉ là
con người "mới" trong tính tích cực cách mạng mà là con người trong toàn bộ tâm lí
phức tạp, tất cả cái mới và cái cũ, cái tốt và cái xấu, tiến bộ và lầm lạc. Đặc biệt, giá trị
của con người được xác định như một sự tự ý thức về hiện thực và bản thân mình. Sự tự
ý thức đó biểu hiện trong những trạng thái phản tư của nhân vật về chính mình, về cuộc
sống và những khát vọng tự do chứa đựng trong ký ức và vô thức của nhân vật.
Phản tư về cuộc sống hiện tại của mình và đồng loại là một trong những chiều
hướng tất yếu của nhân vật. Trước hàng dài tù nhân mới được đưa về Marfino mỗi
ngày, Vatentuya luôn tự hỏi : "Chúng ta hiện đang sống trong thời đại gì ?". Việc đặt
tên cho các chương cũng không nằm ngoài dự định thâu tóm mọi suy ngẫm có tính phản
7

biện của nhân vật: Và anh là ai, Thời gian xin ngừng lại, Xin cho chúng tôi án tử hình,

8

Chương 2: NHÂN VẬT KHÁNG CỰ LẠI HOÀN CẢNH HƯỚNG ĐẾN TỰ
DO
2.1. Nhân vật tỉnh táo nhận thức về bản chất hiện thực
Khác Một ngày trong đời của Ivan Denisovich và Ngôi nhà của Matriona, nhân
vật của Tầng đầu địa ngục là những trí thức có lương tâm, dám đương đầu với nghịch
cảnh và biểu hiện đầu tiên là tỉnh táo nhận thức về bản chất của hiện thực.
Điều này được thể hiện trong nhận thức của các nhân vật về không-thời gian chật
hẹp và ranh giới mỏng manh giữa nhà tù và thế giới bên ngoài. Nếu Phòng số 6 trong
truyện ngắn cùng tên của nhà văn hiện thực A.Chekhov là biểu tượng cho nước Nga
trước cách mạng như một nhà tù khổng lồ thì Phòng số 7 và Phòng Âm thính là biểu
hiện cho sự tù túng trong đời sống mất tự do khi con người bị tước đi quyền sống và
sáng tạo theo sở thích, ý muốn cá nhân. Bên cạnh đó, nhân vật cũng thụ cảm sâu sắc sự
bế tắc của không gian quyền lực. Nếu thế giới của tù nhân thiếu nguồn sinh khí của tự
do thì không gian của những kẻ cầm quyền như Stalin, Yakonov, Abakumov… chìm
trong một bầu không khí yếu ớt và hèn nhát.
Không chỉ vậy, nhân vật luôn thức nhận rằng, Marfino vẫn chưa phải là điểm
dừng cuối cùng trong hành trình vô tận của mình, sau Tầng đầu địa ngục sẽ là vô số
những tầng địa ngục còn khủng khiếp hơn đang đợi chờ họ. Bởi vậy, tâm thế của nhân
vật khi sống ở Marfino, chốn thiên đường tạm bợ của họ lúc nào cũng rơi vào hoài nghi,
đề phòng và thậm chí tới mức luôn sẵn sàng đón đợi bất hạnh.
Tóm lại, nhân vật thức nhận về bản chất hiện thực trong Tầng đầu địa ngục đã
đưa đến những hiểu biết mới về hiện thực trong mọi bề ngổn ngang, đen tối. Nhận thức
hiện thực khách quan mà cụ thể là về không gian sống của chính mình sẽ giúp nhân vật
có được hiểu biết đúng đắn về ranh giới giữa tự do và tù đày, giữa lương tâm và sự giả
dối, giới hạn của quyền lực và khả năng vô hạn của tinh thần con người. Tỉnh táo nhận
thức về bản chất hiện thực vì vậy là cách nhân vật tự đấu tranh để kháng cự lại với thái
độ vô cảm và thiếu cảnh giác của con người về mầm mống của cái bất công, cái ác, góp
phần thay đổi những suy nghĩ bình lặng và thỏa hiệp của số đông.

cuộc sống theo giá trị tinh thần riêng của mình. Đặc biệt, nhân vật đã tiến một bước xa
hơn là cải tạo điều kiện sống để nó thích ứng với con người họ. Với những món bánh tự
chế, đọc sách và bàn luận cùng nhau, những nhân vật của A. Solzhenitsyn đã vượt qua
tháng ngày tại tù một cách thanh thản và lạc quan nhất.
Kết thúc tác phẩm, Nerzhin, Khobromov, Ruska, Bobynin, Potapov và rất nhiều
bạn tù khác bị đưa đến những trại tập trung trên chiếc xe Maria Đen. Câu chuyện kết
thúc ở một nhịp chuyển của sự sống, tác giả muốn người đọc tin rằng: "những cánh
10

rừng ở Sibir chờ đón họ, miền Omyakon lạnh nhất trái đất và những mỏ đồng ở
Dzhezkazan chờ đón họ, ở đó họ sẽ đói, sẽ chết nhưng trái tim họ yên ổn".
2.3. Nhân vật chủ động lựa chọn hạnh phúc theo cách riêng
Khi thức nhận được tình cảnh tù đày vô vọng của mình, hạnh phúc mà nhân vật
lựa chọn chính là sự yên ổn của tâm hồn và lương tâm trong sáng chứ không phải một
tình yêu hèn nhát và gây tổn thương cho người khác. Trong tiểu thuyết Tầng đầu địa
ngục, ứng xử lựa chọn với khát vọng tình yêu bản thể và tinh thần của nhân vật tù nhân
vì thế được xem là vật mẫu cho một cuộc thử nghiệm về nhân sinh.
Trong câu chuyện tình yêu với Simocka người đọc sẽ nhận ra sự cương nghị,
khảng khái ở con người Nerzhin là một đặc tính không hề biến đổi:"Nếu vợ tôi không
chung thủy với tôi? Cũng không sao. Không có gì thay đổi. Tôi sẽ chết vô ích ở Bắc cực.
Nhưng khi nào ta chết, ta được biết chắc rằng ta không phải là một thằng đểu, ta còn là
một con người, đó là một điều làm ta hài lòng. Ta chỉ cần có thế mà thôi…". Vượt lên
trên sự hẹp hòi của những giây phút yếu đuối nhân vật đã tìm ra hướng giải thoát cho
cuộc đời mình. Cách nhân vật lựa chọn để có thể vượt qua hoàn cảnh sống khắc nghiệt
là chấp nhận mọi đắng cay và khổ cực miễn sao được là con người chân chính, không
phạm phải tín điều của lương tâm. Óc xét đoán giúp họ nhận thức rõ về quyền của cá
nhân được “sống hạnh phúc theo ý họ, hơn là bắt họ sống hạnh phúc theo ý những
người xung quanh”.
Thay vì chấp nhận thỏa thuận chế tạo máy điện thoại để được tự do trở về với
người thân, cả Nerzhin và Gerasimovich đều tỉnh táo nhận ra bản chất không thay đổi

thần những kẻ thao túng.
Không phải ngẫu nhiên trong suốt hơn bảy trăm trang tiểu thuyết, mỗi khi nhắc
đến Stalin tác giả luôn dành cho nhân vật khá nhiều tên gọi khác nhau: Vị chúa tể, Lãnh
tụ tối cao, Vị thiên tài của những thiên tài, Đại thống chế, Vị chiến lược gia tài ba vô
song của muôn đời và muôn dân tộc, Lãnh tụ anh minh, Người hướng dẫn khoa học của
thế giới cộng sản, Vị bất tử, Vị chủ nhân của nửa trái đất… Bản thân những tên gọi đã
mang tính định danh cho những ước muốn ngông cuồng của nhân vật. Bản thân con
người Stalin là một sản phẩm của sự dối lừa từ những lời tung hê và xu nịnh. Để cuối
cùng nhân vật cũng cảm thấy bất lực với chính hệ thống quyền lực do mình tạo ra vì đã
không thể khống chế được tinh thần con người.
Với bút pháp đặc tả chân dung đan xen với phẩm bình ẩn ý, ngoa dụ và bóng gió
tác giả đã chạm đến hình tượng Stalin dưới góc nhìn độc đáo. Nhân vật là sự hiện thực
hóa cho khả năng suy thoái nhân tính và bị khuất phục bởi quyền lực. Trong hệ thống
kết cấu của tiểu thuyết Tầng đầu địa ngục, nhân vật còn có vai trò "chất thử" để phản
chiếu phẩm chất tâm hồn của những tù nhân khao khát tự do.
12

3.2. Nhân vật chấp nhận tha hóa
Tầng đầu địa ngục không chỉ là thế giới của những tù nhân bị tước đoạt tự do mà
còn là nơi những kẻ đứng đầu quyền lực với những bi kịch tất yếu trên hành trình tự tha
hóa.
Abakumov cùng Tam đầu chế gian dối (Yakonov, Oskolupov, Sevtyanov) là
điển hình thuyết phục nhất cho sự tha hóa đến kiệt cùng của dối trá đối với lương tâm
và sự thật chân chính. Lừa dối lãnh tụ để rồi Abakumov trút mọi trách nhiệm lên tam
đầu chế của Marfino bằng giọng đe dọa: "Đừng nói dối! Tôi không thích nghe nói dối!".
Tuy nhiên, bằng thủ đoạn dối lừa quen thuộc để bảo toàn sinh mạng của mình,
Sevstyanov, Oskolupov lẫn Yakonov đều phải lặp lại sự dối lừa trơ trẽn để có thể tự giải
cứu mình. Dối trá dường như đã ăn sâu vào mạch máu của hệ thống phân quyền, làm
tha hóa bộ máy và những con người thực thi nó. Qua hệ thống nhân vật đứng đầu hệ
thống kiểm soát ở Marfino, nhà văn đã tái hiện đặc sắc gương mặt điển hình của con

họ đã đồng lõa cho cái ác được sinh sôi, nảy nở trong lòng xã hội.
Một gương mặt khác tiêu biểu hơn cho chân dung khuất phục hèn nhát ở Marfino
đó là Maumurin. Trước kia y vốn giữ chức Giám đốc Sở Liên lạc đặc biệt nhưng đã bị
trục xuất khỏi hệ thống quyền lực. Tuy không bị đồng nghiệp tìm cách đẩy đi lưu đày
nhưng chấp nhận cuộc sống tù nhân ở Marfino và vĩnh viễn không thể ngoi lên vị thế cũ
được nữa. Và nỗi khổ sở của Maumurin "mặt nạ sắt" thuộc về tinh thần: "Thế giới
những người tự do hắt hủi, chê bỏ y và y không thể gia nhập thế giới của những người
bị tù đày". Tuy nhiên, Mamurin nhận thức được rằng tự do của y nếu giành lại được sẽ
kéo thêm rất nhiều con người khác vào vòng kìm kẹp, mất tự do. Chấp thuận và lao đầu
vào nghiên cứu chế tạo dàn máy điện thoại nghe trộm đồng nghĩa với việc y đã dứt bỏ
đạo đức và nhân tính của một con người.
Nhân vật khuất phục quyền lực là hình ảnh chung cho một bộ phận đám đông
còn khá ảo tưởng về hiện thực. Ở họ không có óc xét đoán sắc sảo như những con người
dũng cảm dám đương đầu với nghịch cảnh. Tầng đầu địa ngục của nhà văn A.
Solzhenitsyn cảnh báo cho con người nguy cơ tha hóa và khuất phục quyền lực có thể
diễn ra bất cứ mọi nơi và nằm trong chính trái tim của mỗi người.
Tiểu kết chương 3: Nhân vật tha hóa và khuất phục quyền lực là kiểu nhân vật
đối lập hoàn toàn về bản chất so với nhân vật tự do về tinh thần và nhân vật kháng cự
với hoàn cảnh hướng tới tự do. Lập trường của tác giả tuy tỏ ra phê phán và không đồng
thuận với hành xử và thái độ của nhân vật song ngòi bút của ông không vì thể thiếu
khách quan và sâu sắc khi khắc họa những số phận xuôi dòng, cơ hội. Tinh thần nhân
đạo và nhân văn của tiểu thuyết A. Solzhenitsyn lay động đến tận trái tim, thức tỉnh
14

những nguồn xúc cảm lớn lao và thanh lọc bao điều đen tối khiến con người đến gần
với nhau hơn.
KẾT LUẬN
1. Với cảm quan mới về hình tượng con người trong văn học, A. Solzhenitsyn đã
đưa đến cho Tầng đầu địa ngục một góc nhìn khác về hiện thực trên quá trình diễn tiến
không ngừng của nó. Đó là quan niệm về con người đạo đức, lương tâm với việc bảo


TIẾNG VIỆT
1. Phan Hằng Anh (2008), Nhà văn Nga A. Solzhenitsyn lạc thời mọi lúc, Báo An
ninh thế giới cuối tuần ngày 25/08/2008
2. Thụy Anh (2009), A. Solzhenitsyn, người yêu nước Nga một cách cực đoan,

3. Đào Tuấn Ảnh (2011), Lời tựa tác phẩm Một ngày của Ivan Denisovich, Nxb
Văn học, Hà Nội
4. Dante Alighieri (2005), Thần khúc, phần Địa ngục (Nguyễn Văn Hoàn dịch),
Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
5. Bakhtin M. (2003), Lý luận và thi pháp tiểu thuyết (Phạm Vĩnh Cư dịch), Nxb
Hội nhà văn, Hà Nội
6. Hà Minh Đức (chủ biên) (2003), Lý luận văn học, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
7. Foucault M. (1954-1975), “Thế nào là tác giả - Những bài nói và viết”, tập 1
(Nguyễn Phương Ngọc dịch),
8. Galeano Eduardo (2010), “Nhà văn và chính trị” (Phan Quỳnh Trâm dịch),

9. Goldberg Amos (2006), “Chấn thương, tự sự và hai hình thức của cái chết” (Hải
Ngọc dịch),
10. Nguyễn Hải Hà (1995), Nhìn lại văn học Nga thế kỷ XX, Tạp chí Văn học, số 3
11. Nam Hoàng (tổng hợp) (2008), “Alexander A. Solzhenitsyn: Tâm hồn và lương
tâm nước Nga”,
12. Đỗ Đức Hiểu (chủ biên), Nguyễn Huệ Chi, Phùng Văn Tửu, Trần Hữu Tá
(2004), Từ điển văn học (Bộ mới), Nxb Thế giới, Hà Nội
13. Đoàn Tử Huyến, Nguyễn Thúy Hằng (2007), Các nhà văn Nga đạt giải Nobel,
Nxb Lao Động – Trung tâm văn hóa ngôn ngữ Đông Tây, Hà Nội
14. Karpinski Wojciech, “Khi kẻ lưu đày là nhà văn: cuộc đối thoại về khổ đau và
hoan lạc”,
15. Kundera, M. (1998), Nghệ thuật tiểu thuyết (Nguyên Ngọc dịch), Nxb Đà Nẵng,
Đà Nẵng

vụ A. Solzhenitsyn) - Dưới ánh sáng Đại hội IV của Đảng, Nxb Tác phẩm mới,
Hà Nội
32. Hoàng Ngọc-Tuấn (2007), Cuộc trở về của dòng văn học Nga lưu vong,

17

33. Phạm Văn Tuấn, “Đại văn hào Solzhentsyn”,
34. Trần Tử (1971), Alexandre Soljenitsyne: Tác phẩm – Con người và Cuộc đời,
Tủ sách Nhân loại mới, Sài Gòn
35. Tvardovsky A. (1962), “Lời tựa đầu tác phẩm Một ngày của Ivan Denisovich”
(Thạch Chương và Trần Lương Ngọc dịch từ tiếng Anh), o

TIẾNG ANH
36. Dunlop John B., Haugh Richard S. and Nicholson M. edited (1973), A.
Solzhenitsyn in Exile: Critical Essays and Documentary Materials, Hoover
Institution, Stanford University
37. Edward E. Ericson, Daniel J. Mahoney (2006), The A. Solzhenitsyn Reader: New
and Essential Writings, 1947-2005, ISB Books Publisher.
38. Ganske Charles (2007), “A. Solzhenitsyn on Modern Russia and the West”,

39. Harrison E. Salisbury (1968), “The World As A Prison”,
ks
40. Hunter Ian (2005), “A. Solzhenitsyn: the last prophet”, Catholic Insight,

41. Inchausti Robert (1984), “A. Solzhenitsyn: Postmodern Moralist“, The Christian
Century,
42. James, Anthony (1993), “The ikon and the latrine bucket: the world of
Aleksandr A. Solzhenitsyn”,
43. Joseph Pearce (2011), A. Solzhenitsyn: A soul in exile, Inatius Press
44. Leavis Q. D. (1985), A. Solzhenitsyn, the Creative Artist and the Totaltarian

58. Thomas, D. M. (1998), Alexander A. Solzhenitsyn: A Century in His Life, St.
Martin's Press, New York, UK
59. Trevin Wax (2010), “A. Solzhenitsyn’s Masterpiece Uncensored”,

60. Un-chol Shin, Conscience, Lies and suffering in A. Solzhenitsyn’s The first
Circle - Volume Winter, Canadian Review of Comparative Literature, Canada.
61. William H. Thornton (1999), A postmodern A. Solzhenitsyn, Comparative
Literature and Culture 1.3, Purdue University, USA
19

TIẾNG NGA
62. “Aleksandr Isaevich A. Solzhenitsyn – Nhà văn Nga vĩ đại” (tiếng Nga),

63. M. Golubkov (1999), “V kruge pervom” – opyt monograficheskogo analiza:
zhanr, problematika, syuzhet i kompozitsiya, sistema personazhei”,

64. Pekka Forsstedt (2001), “Chelovek pered litsom zla: mir geroev romana
Aleksandra Solzhenitsyna V kruge pervom”, University of Jyväskylä,