Trường Đại Học Bách Khoa Hà Nội
Khoa Điện Tử Viễn Thông
====o0o====
Báo cáo bài tập lớn
Đề tài: Mạch đèn tín hiệu và mạch đèn nháy đa hài
dùng Transistor
Giảng viên hướng dẫn: Phùng Kiều Hà
Sinh viên thực hiện: Phạm Ngọc Giao
Lưu Quang Hưng
Lớp:Điện tử 8 – K51
Hà Nội 6 - 2009
I. Đặt vấn đề.
Như chúng ta đã biết “tín hiệu” là thông số của một quá
trình,sự thay đổi của tín hiệu theo thời gian tạo ra tin tức
hữu ích. Trên quan điểm kĩ thuật người ta phân chia làm 2
loại tín hiệu:tín hiệu tương tự và tín hiệu số. Tín hiệu
tương tự là tín hiệu thay đổi liên tục theo thời gian và có
thể nhận mọi giá trị trong khoảng biến thiên của nó.
Ngược lại tín hiệu số là tín hiệu đã được rời rạc hóa về mặt
thời gian và lượng tử hóa về mặt biên độ. Tín hiệu có thể
được khuyếch đại,điều chế,truyền đạt.v.v
Để gia công tín hiệu người ta dùng 2 loại mạch cơ bản là
mạch tương tự và mạch số. Trong những năm gần đây kỹ
thuật số phát triển rất mạnh mẽ và đóng vai trò rất quan
trọng trong việc gia công tín hiệu nhưng nó không thể thay
thế hoàn toàn mạch điện tương tự được. Thực tế có nhiều
thuật toán mà chúng ta không thể dùng mạch số được hoặc
dùng mạch số không kinh tế bằng mạch tương tự hoặc
trong mạch số có nhưng thành phần mạch tương tự. Do đó
trong báo cáo này chúng em xin đề cập đến 2 mạch điện
tương tự đơn giản nhưng có nhiều ứng dụng trong thực tế

ʈ
3
ʈ
u
ra2
Ʈ
2
←
ʈ
1
ʈ
2
ʈ
3
ʈ
U
ra1
và U
ra2
là điện áp ra ở chân Colecter của 2 Transistor.
Nguyên tắc hoạt động của mạch là dựa vào sự biến đổi trạng thái
liên tục của xung vuông ở đầu ra để tạo sự chớp tắt liên tục cho 2
Led. Khi mạch hoạt động tồn tại 2 trạng thái cân bằng,mỗi trạng
thái cân bằng chỉ tồn tại trong một thời gian nhất định rồi tự động
lật sang trạng thái kia và ngược lại. Do đó mạch này còn có tên là
mạch đa hài tự dao động.
Đặc điểm của mạch này là chu kỳ xung ra phụ thuộc vào chu kỳ
của điện áp đồng bộ,còn độ rộng xung ra phụ thuộc vào các thông
số R,C của mạch.
Nguyên lý hoạt động: việc hình thành xung vuông ở cửa ra được

điện thế trên cực bazơ của Q2 thay đổi.
Lúc ʈ = ʈ
1
U
B1
≈ 0.6V Q1 mở, xảy ra quá trình chuyển trạng thái
lần thứ 1,do mạch là hồi tiếp dương làm cho mạch lật đến trạng
thái Q1 mở,Q2 khóa.
Trong khoảng thời gian Ʈ
2
= ʈ
2
- ʈ
1
trạng

thái trên được giữ
nguyên, tụ C2(đã được nạp từ trước ʈ
1
) bắt đầu phóng điện theo
đường +C2→Q1→D1→R2→ -C2 và C1 bắt đầu quá trình nạp
tương tự như đã nêu trên cho tới thời điểm ʈ = ʈ
2
thì U
B2
≈ 0.6V làm
cho Q2 mở và xảy ra đột biến lần 2 chuyển mạch về trạng thái ban
đầu Q1 khóa, Q2 mở.
Độ rộng xung Ʈ
1

2
=0.47s ; Chu kì xung Ʈ = Ʈ
1
+Ʈ
2
= 0.94s
Biên độ xung ra U
ra1
= U
ra2
= 3V.
4.Ứng dụng của mạch trên :
Mạch trên được ứng dụng trong thiết kế dàn đèn nháy để trang
trí, mạch đèn báo hiệu sự cố hoặc khẩn cấp trong các xe cứu hỏa,
cấp cứu, xe 113 hoặc đèn phát tín hiệu SOS.
Ngoài ra mạch còn được dùng để tạo xung vuông trong các mạch
khác với tần số <= 1000Hz với độ chính xác tương đối.
Mạch nguyên lý trong IC tạo dao động 555.
5.Nhận xét,kết luận.
Chúng ta có thể điều chỉnh độ rộng xung(hay thời gian nhấp
nháy) bằng cách thay đổi các thông số R1,R2,C1,C2. Nếu các
thông số trên không giống nhau ta sẽ có đa hài không đối xứng,khi
đó thời gian nháy của các đèn sẽ khác nhau.
Nếu ta thay C1 hoặc C2 bằng điện trở và không có hồi tiếp
dương và đầu vào chân B của các transistor là tín hiệu xoay chiều
ta sẽ được mạch đa hài đợi với tần số nháy sẽ phụ thuộc vào tần số
của nguồn tín hiệu xpoay chiều.
Với mạch trên chúng ta có thể tạo ra một mạch tạo xung vuông
với tần số <= 1000Hz, còn với tần số cao trên 10kHz thì không sử
dụng,vì sẽ làm xấu các thông số của xung vuông do ảnh hưởng có

vuông như mạch đèn nháy đa hài ở trên. Nhưng do R
C1
≠ R
c2
; R
B1
≠
R
B2
nên mạch trên là mạch đa hài tự dao động không đối xứng,
biến trở VR có tác dụng thay đổi thời gian phóng nạp của tụ C1 từ
đó làm thay đổi độ rộng của xung vuông => làm thay đổi chu kì
xung vuông ở đầu ra => thay đổi tần số của xung vuông. Tín hiệu
ở đầu ra của Emiter Q2 được đưa qua Q3 để khuyếch đại dòng cho
đèn led. Để điều chỉnh tần số chớp tắt của đèn led ta điều chỉnh
biến trở VR.
3.Tính toán các thông số của mạch và chọn các linh kiện.
Do Q1 và Q2 được mắc theo mạch đa hài tự dao động nên,các
Transistor làm việc ở chế độ khuyếch đại điện áp nên Q1 = Q2
=C828. Tín hiệu ở đầu ra Emiter của Q2 là tín hiệu dòng điện dùng
để thay đổi độ sáng của Led nên Q3 dùng là H1061 để khuyếch đại
dòng điện.
Điện trở R
E2
có chức năng ổn định dòng ra; tụ C1, C2 có chức
năng phóng nạp để thay đổi điện áp trên cực bazơ của Q1 và Q2 từ
đó thay đổi chu kì xung vuông; biến trở VR dùng để thay đổi tần
số của xung vuông dẫn đến thay đổi sự chớp tắt của các led theo
công thức sau :
T = Ʈ1 + Ʈ2 = 0,7(C2.R

Transistor, nhất là H1061 rất dễ bị hỏng vì nhiệt.Vì khi H1061
hoặc VR bị hỏng sẽ ảnh hưởng đến việc điều chỉnh tần số chớp tắt
của đèn.
Cần chú ý tới các hệ số khuyếch đại của BJT,điện áp làm
việc.Mạch cũng làm việc ở chế đọ khuyếch đại tín hiệu nhỏ(chế độ
A).
IV.Tài liệu tham khảo.
• Kĩ thuật điện tử Đỗ Xuân Thụ, NXBGD 2004.
• Nguyên lý căn bản và ứng dụng mạch điện tử Đỗ
Thanh Hải, NXB Thống Kê.
• Điện tử căn bản Nguyễn Đình Bảo, NXB KHKT
2008.
• http://www.discovercircuits.com/list.htm
• http://www.electronics-lab.com/
• http://www.epanorama.net/links/basics.html
• http://www.redcircuits.com/