Tìm hiểu về mô hình của các Hãng kiểm
toán quốc tế và lợi ích của các Hãng
thành viên
Phan Lê Thành Long- Phó Giám đốc
Công ty Kiểm toán quốc gia Việt Nam (NAG)
(Thành viên Hãng Integra International)

heo thông báo từ Hội Kiểm toán viên hành nghề Việt Nam (VACPA), hiện tại có
hơn 20 công ty kiểm toán của Việt Nam là thành viên của các hãng kiểm toán
quốc tế. Thành viên của các hãng kiểm toán quốc tế tại Việt Nam có thể có những
lợi thế nhất định trong việc cung cấp dịch vụ khách hàng với danh tiếng cũng như
trợ giúp kỹ thuật của các hãng quốc tế. Bài viết này cung cấp một số thông tin liên
quan đến cấu trúc của các hãng kiểm toán quốc tế cũng như lợi ích của các hãng
thành viên với mong muốn đưa ra cái nhìn tổng quát về các hãng kiểm toán quốc
tế.
1. Mô hình của các hãng kiểm toán quốc tế
Năm 2002, sau sự kiện Enron, với sự sụp đổ của Arthur Andersen, một trong năm
hãng kiểm toán lớn nhất thế giới vào thời điểm đó (Big5), Mô hình “một-hãng”
(One-firm concept) đã cho thấy hạn chế lớn trong cơ cấu quản trị. Khái niệm Mô
hình “một-hãng” là nguyên tắc hoạt động theo đó các văn phòng khác nhau của
một hãng toàn cầu theo đuổi các giá trị, các chuẩn mực, các quy chế hoạt động
như nhau, thống nhất không phân biệt quốc gia hay lãnh thổ. Dưới Mô hình này,
Arthur Andersen là một thể thống nhất, hoạt động của Arthur Andersen tại Mỹ
cũng có ảnh hưởng lớn đến Arthur Andersen tại các quốc gia khác, trong đó có
Việt Nam. Kết quả là sự kiện Enron đã khiến cho Arthur Andersen tại Mỹ sụp đổ,
kéo theo sự sụp đổ toàn cầu của một hãng kiểm toán với hơn 80.000 nhân viên
chuyên nghiệp [1]. Từ thời điểm đó, Big5 đã trở thành Big4 như hiện nay.
Rút kinh nghiệm từ bài học của Arthur Andersen, các hãng kiểm toán quốc tế hoạt
động toàn cầu, trong đó bao gồm cả Big4, đã chuyển đổi Mô hình hoạt động của
mình. Khi soát xét báo cáo hoạt động của các hãng kiểm toán quốc tế do Tạp chí
Kế toán Quốc tế (International Accounting Bulletin) phát hành, tác giả bài viết

đạt theo chuẩn của Hãng quốc tế, phát triển và giữ uy tín của hãng. Các hãng thành
viên cũng có sự gắn kết chặt chẽ với nhau và được sự hỗ trợ đáng kể từ hãng quốc
tế thông qua các chương trình đào tạo chung thường nhiên, hội nghị toàn cầu hay
hội nghị vùng, cũng như thông qua việc trao đổi nhân viên giữa các hãng. Thông
thường các hãng thành viên vẫn giữ nguyên tên cũ của mình và quảng bá hình ảnh
với tư cách là thành viên của hãng quốc tế. Tuy nhiên, cũng có một số hãng như
MGI khuyến khích các hãng thành viên gắn tên MGI với tên hiện tại của hãng
thành viên. [4]
Lợi thế của Mô hình này là hãng thành viên vẫn hoạt động độc lập và ít chịu sự
ảnh hưởng từ rủi ro hay sự sụp đổ của các hãng thành viên khác, cho dù uy tín ít
nhiều cũng bị ảnh hưởng. Hãng thành viên vẫn được sử dụng logo và hình ảnh của
hãng quốc tế khi quảng bá hình ảnh của mình với tư cách là thành viên chính thức,
và cung cấp dịch vụ toàn cầu thông qua các hãng thành viên khác.
Mô hình Hiệp hội có thể phân chia thành hai loại. Thứ nhất, hãng quốc tế dưới
dạng hiệp hội do một hãng kiểm toán lớn đứng ra thành lập. Ví dụ Moore
Stephens International là do hãng Moore Stephens tại London, Anh đứng ra thành
lập; Integra International là do hai hãng kiểm toán lớn thành lập tại Canada. Thứ
hai, hãng quốc tế là các Hiệp hội thuần tuý như IGAF Worldwide, IAPA. Bản thân
tên của các hãng này cũng nói lên điều đó. IGAF viết tắt của cụm từ “International
Group of Accounting Firms”, có nghĩa là “Nhóm quốc tế của các công ty kế toán,
kiểm toán”. IAPA viết tắt của cụm từ “International Association of Practising
Accountants”, có nghĩa là “Hiệp hội quốc tế của các kế toán viên hành nghề”. [4]
(3) Mô hình Liên kết (Alliances, Organisations)
Mô hình Liên kết ít thấy hơn trong các hãng kiểm toán quốc tế. Vì thực chất Mô
hình này là sự liên kết của rất nhiều loại hình các công ty hoạt động trong các lĩnh
vực khác nhau như kiểm toán, tư vấn kế toán, tư vấn luật, tư vấn sở hữu trí tuệ, tư
vấn kinh doanh,… Đại diện cho Mô hình này có thể kể đến Geneva Group
International hay Alliot Group. Trong Mô hình này, mối liên hệ giữa các hãng
thành viên yếu hơn so với Mô hình công ty mạng lưới và Mô hình hiệp hội do các
hãng thành viên hoạt động trong rất nhiều lĩnh vực khác nhau, không chỉ kế toán


(3) Hãng đại diện liên lạc (Correspondent firm)
Hãng đại diện liên lạc là cấp độ thấp nhất khi tham gia vào các hãng kiểm toán
quốc tế. Ta có thể lấy quy chế về hãng đại diện liên lạc của Russell Bedford
International (RBI), một hãng hoạt động theo Mô hình Công ty Mạng lưới, để hiểu
rõ hơn về cấp độ hãng đại diện liên lạc [6].
Khi nhận được đơn xin gia nhập của một hãng kiểm toán, sau thủ tục đánh giá
nhận thấy hãng này chưa đủ điều kiện để công nhận là hãng thành viên, RBI có thể
bổ nhiệm hãng trở thành hãng đại diện liên lạc. Có nghĩa là trong trường hợp một
khách hàng muốn liên hệ với RBI tại khu vực lãnh thổ đó thì có thể liên lạc qua
hãng đại diện liên lạc được bổ nhiệm.
Hãng đại diện liên lạc này không có quyền lợi như các hãng thành viên chính thức,
không có quyền biểu quyết khi tham gia đại hội của RBI. Hãng đại diện liên lạc
cũng không có quyền sử dụng logo hoặc hình ảnh của RBI trong các hoạt động
quảng bá của mình. Trong trường hợp RBI nhận được một đơn xin gia nhập đủ
điều kiện của một hãng khác có cùng vùng hoạt động thì quyền đại diện của hãng
đại diện liên lạc cũng bị xoá bỏ. Tuy nhiên, mức phí thường niên của hãng đại
diện liên lạc phải nộp cho RBI cũng rất thấp so với phí của thành viên chính thức.
Kết luận: Các thông tin trong bài viết này thu thập được qua quá trình nghiên
cứu các hãng kiểm toán quốc tế nhằm mục đích xin gia nhập của tác giả. Hi
vọng các thông tin trên có thể cung cấp cho người đọc cái nhìn tổng quan về
Mô hình hoạt động của các hãng kiểm toán quốc tế. Từ đó, người sử dụng các
thông tin này như các công ty kiểm toán nội địa, khách hàng kiểm toán, các
ứng viên tìm việc cũng như các cơ quan quản lý có thể có đánh giá đúng đắn
trong các quyết định có liên quan

PHỤ LỤC
Bảng sau đây so sánh ba Mô hình trong một số tiêu chí quan trọng.

Tiêu chí Công ty

[1]: Theo nghiên cứu của Niece J.M and Gregory M.T (2005), “The Demise of
Arthur Andersen's One-Firm Concept: A Case Study in Corporate Governance”,
Business and Society Review, Vol. 109, pp. 183-207, June 2004
[2]: Theo Báo cáo 30 Công ty mạng lưới và Hiệp hội của Tạp chí Kế toán Quốc tế
(International Accounting Bulletin)
[3]: Chuẩn mực Kiểm toán quốc tế số 220 “Kiểm soát chất lượng hoạt động kiểm
toán báo cáo tài chính”
[4]: Websites của các hãng kiểm toán quốc tế như Moore Stephens, Integra,
Kreston, MGI, IGAF, IAPA, AGN
[5]: Website của Praxity

http://www.praxity.com/directory/Pages/home.aspx
[6]: Tài liệu Quy chế của Russel Bedford International