Biên niên lịch sử Thế giới - Thế Kỷ thứ V

Attila(khoảng 406 - 453), vua Hung Nô từ năm 434, là thủ lĩnh đế
chế cổ nằm từ bắc biển Caspian đến sông Danube. Chỉ huy các
cuộc hành binh có cả người Vandales, Ostrogoth, Gepider và
Franc tham gia đã đánh bại đế quốc Đông La Mã (443, 447 - 48),
Gaule (451) và bị thất bại trong trận chiến đấu ở cánh đồng
Catalaunique ở đông bắc Pháp, buộc phải về Hungari củng cố lực
lượng và năm 452, lại đánh sang Bắc Italia. Sau cuộc gặp với
Giáo Hoàn Leo I ông đã bỏ ý định đánh phá thành Rome và rút lui.
Dưới thời Attila, liên minh các bộ lạc Hung Nô đạt tới giai đoạn
cực thịnh, sau khi Attila chết (453) liên minh này đã tan rã.

420 - 589: TQ trong thời kỳ Nam - Bắc Triều. Ở miền Nam TQ
các triều đại Tống, Tề, Lương, Trần thay thế nhau thống trị và đều
lấy đất Kiến Nghiệp làm kinh đô. Miền Bắc TQ đặt dưới sự thống
trị của triều Bắc Ngụy, rồi đến Bắc Tề, Bắc Chu. Đáng chú ý nhất
trong thời kỳ này là việc Bắc Nguy ban hành chế độ quân điền
(chia ruộng đất cho dân cày cấy) và chế độ tam trưởng để khống
chế nông dân. Việc thi hành chế độ quân điền và tam trưởng có lợi
cho vịêc phát triển sản xuất. Đất hoang được khai phá nhiều, kỹ
thụât sản xuất được nâng cao, nhất là các phương pháp cầy bừa,
bón phân, chọn giống, nuôi gia súc. Theo đà phát triển của công
nghiệp, thủ công nghiệp cũng phát triển.

429: Người Vandal, một trong những bộ tộc người Germania ở
Châu Âu, đã đến và xây dựng một quốc gia của họ ở Bắc Phi, lấy
Carthage làm thủ đô vào năm 439.

445 - 453: Attila. thủ lĩnh của người Hung Nô, đóng đô ở miền
Trung du sông Đanuýp (Hungari ngày nay). Năm 451, liên quân

Ninh Hạ Hồi, tín đồ Islam cũng được nghỉ lễ ngày này. Người Ả
Rập cổ đại cũng có ghi lại một số sự kiện lịch sử, tính năm theo
một vài kỷ nguyên xưa. Nhưng tại Mecca công việc này bị lơ là nên
người ta chỉ nhớ là thánh Muhammad sinh vào năm "Con Voi".
Năm ấy thống đốc vùng Yemen của xứ Abyssinia là Abraha vào
chiếm Mecca, trong đoàn quân có con voi chiến rất to, nên người
ta gọi nôm na là năm Con Voi. Ông nội của thánh Muhammad lúc
bấy giờ là người quản lý đền Al Haram đứng ra điều đình với
thống đốc Abraha và thuyết được Abraha rút quân về. Năm Con
Voi theo các sử gia ngày nay là năm 569, 570 hoặc 571. Số đông
coi là năm 570. Thánh Muhammad là con đầu lòng của đức ông
Abd-Allah (cũng thường viết là Abdullah) và đức bà Aminah

550: Nước Funan(ở Campuchia) đổi là Chenla(Chân Lạp). Tới thế
kỷ VIII, lại chia ra Lục Chân Lạp (ở phía Bắc) và Thủy Chân Lạp
(ở phía Nam). Đầu thế kỷ IX Thủy Chân Lạp, thống nhất nước
Chân Lạp về một mối.

570: Năm sinh của Mohammed (570 - 632), người sáng lập đạo
Islam (đạo Hồi).

590: Triều đại nhà Tùy được thiết lập ở TQ, xây đắp lại trường
thành để phòng thủ đất nước, xây dựng hệ thống vận tải đường
thủy. Triều đại này sụp đổ năm 618.

598 - 614: Thời kỳ nhà Tùy (TQ) tiến hành nhiều cuộc chiến tranh
xâm lược Cao Câu Ly (Triều Tiên) vào những năm 598, 611, 613
và 614, nhưng đều bị thất bại; xâm lược nước Vạn Xuân (Việt
Nam) vào năm 603; tấn công Lâm Ấp (Chiêm Thành) vào năm 605
nhưng không chiếm được, đánh nước Đột Dục Hồn, một nước nhỏ

618: Triều nhà Đường (618 - 906) được thiết lập, mở ra thời kỳ
hoàng kim của chế độ phong kiến TQ với chế độ quân điền, hoàn
chỉnh hệ thống hành chính và những bước tiến đáng kể về thiên
văn học, tóan học, những công trình sử học và sự phát triển tới
đỉnh cao của thi ca, nghệ thuật, hội họa.

622: Mohammed cùng các giáo đồ rời bỏ Mecca đến Medina, đánh
dấu sự bắt đầu của kỷ nguyên Hồi Giáo.

630: Người Hồi Giáo chinh phục Mecca, Mecca trở thành trung
tâm tín ngưỡng của đạo Hồi.

633: Người Ả Rập Hồi Giáo bắt đầu tiến hành những cuộc chiến
tranh xâm lược. Đến năm 651 Ả Rập đã lần lượt chinh phục Syria
(636), Palestine ( 638), Ai Cập (642) và Ba Tư ( 651), đặt cơ sở
cho sự hình thành một đế quốc Ả Rập Hồi giáo to lớn và hùng
mạnh.

646: Với sự cường thịnh của mình, nhà Đường(TQ) đã tiến hành
nhiều cuộc chíên tranh xâm lược ra bên ngoài. Ở Phía Bắc, nhà
Đường tiến công và chiếm Đột Quyết và thiết lập ở đây một cơ
quan cai trị gọi là An Bắc Đô Hộ Phủ ( năm 646). Ở phía Tây nhà
Đường thôn tính Đột Dục Hồn (năm 635) và nước Cao Xương (
năm 640) rồi thiết lập An Tây Đô Hộ Phủ. Ở Phía Đông Bắc, nhà
Đường nhiều lần tiến đánh các nước Cao Câu Ly, Bách Tế và Tân
La (Triều Tiên) và thành lập ở đây An Đông Đô Hộ Phủ. Trải qua
gần 40 năm, nhà Đường đã thôn tính được nhiều nước xung quanh
lập thành một đế quốc rộng lớn vào lọai bậc nhất thế giới đương
thời.


712 - 755: TQ ở thời kỳ phát triển cường thịnh thời vua Đường
Huyền Tông. Đường Huyền Tông thi hành nhiều chính sách như:
Chỉnh đốn bộ máy chính quyền trung ương và địa phương; phát
triển sản xuất và tiết kiệm, nâng đỡ học thuật đặc biệt là văn học
nghệ thuật… Nhờ đó, Trung Quốc đã đạt được sự phát triển rát
phồn thịnh cả về kinh tế, xã hội, chính trị và văn hóa, gọi là "Nền
thịnh trị thời Khai Nguyên - Thiên Bảo" (Hai niên hiệu của Huyền
Tông)

750: Triều đại Abbaside thay thế triều đại Omeyyade thống trị đế
quốc Ả Rập Hồi giáo, lấy Bagdad làm kinh đô (năm 762). Dưới
thời trị vì của Al Rashid, Bagdad là thành phố rất quan trọng của
người Hồi giáo. Thời đại vinh quang này được phản ánh trong tác
phẩm văn học nổi tiếng: Nghìn lẻ một đêm. Triều đại Abbaside
chấm dứt năm 1258.

756: Vua Pépin lé Bref của nước Franc đem một phần đất đai
chiếm được ở miền Trung bán đảo Italia tặng Giáo Hoàng. Từ đó
xuất hiện Giáo quốc - là lãnh địa của Giáo Hoàng, với 2 thành phố
quan trọng nhất là Roma và Ravenna.

768 - 814: Charlemagne trên ngai vua nước Franc. Ông tiến hành
nhiều cuộc chiến tranh chinh phục và trở thành Hoàng đế lớn nhất
Châu Âu, cai trị một lãnh thổ rộng lớn bao gồm hầu hết đất đai của
đế quốc Tây La Mã trước kia. Charlemagne mở trường học tại
hoàng cung để giúp vào việc duy trì kiến thức cổ điển và kiến thức
về đạo Cơ Đốc.

794 - 1192: Thời kỳ Heian của Nhật Bản, tầng lớp võ sĩ (Samurai)
hình thành, người Nhật bắt đầu mở mang văn hóa và xây dựng

Pháp; vương quốc Đông Franc, định quốc hiệu là Đức và vương
quốc Italia

858: Photius trở thành Tổng Giám Mục ở Constantinople. Dưới
thời ông bắt đầu có sự chia rẽ trong đạo Cơ Đốc giữa phương
Đông và phương Tây.

874: Phong trào khởi nghĩa nông dân Trung Quốc dưới thời
Đường bùng nổ ở Sơn Đông. Năm 878, nghĩa quân do Hoàng Sào
lãnh đạo, tiến hành cuộc viễn chinh xuống phía Nam, chiếm được
kinh đô Trường An. Năm 881, Hoàng Sào tự xưng làm Hoàng Đế,
đặt tên nước là Đại Tề. Tuy nhiên đến năm 884, khởi nghĩa nông
dân bị giai cấp thống trị đương thời đè bẹp. Hoàng Sào phải tự tử.

882: Đại công tước Oleg vốn cai trị vùng Novgorod chiếm thành
Kiev bắt các vương công khác làm chư hầu. Các đất đai của Oleg
hợp lại gọi là Russie, lấy Kiev làm thủ đô.

889: Bắt đầu thời kỳ Angkor của nền văn minh Khmer, quốc gia
của người Khmer đuợc củng cố về chính trị, mở rộng về lãnh thổ
và có một nền văn hóa rực rỡ. Từ thế kỷ X đến XIII, hai công trình
kiến trúc vĩ đại là Angkor - Thom và Angkor - Wat được xây dựng
và trở thành một trong những trung tâm tôn giáo lớn nhất trên thế
giới. Thời kỳ Angkor suy sụp sau năm 1434.