z
Những vấn đề chung về quản lí môi
trường
CHỈÅNG I : NHỈỴNG VÁÚN ÂÃƯ CHUNG VÃƯ QUN L MÄI TRỈÅÌNG
1.1. CẠC KHẠI NIÃÛM CÅ BN VÃƯ QUN L MÄI TRỈÅÌNG .
1.1.1. ÂËNH NGHÉA VÃƯ QUN L MÄI TRỈÅÌNG :
Hiãûn nay chỉa cọ mäüt âënh nghéa thäúng nháút vãư qun l mäi trỉåìng .
Theo mäüt säú tạc gi, thût ngỉỵ vãư qun l mäi trỉåìng bao gäưm hai khêa cảnh :
qun l nh nỉåïc vãư mäi trỉåìng v qun l ca cạc doanh nghiãûp , khu vỉûc
dán cỉ vãư mäi trỉåìng . Trong âọ , khêa cảnh thỉï hai cọ mủc tiãu ch úu l
tàng cỉåìng hiãûu qu ca sn xút (hãû thäúng qun l mäi trỉåìng theo ISO
trổồỡng , phuỷc họửi vaỡ caới thióỷn mọi trổồỡng cuớa nhổợng nồi , nhổợng vuỡng õaợ bở
suy thoaùi baớo tọửn õa daỷng sinh hoỹc , tổỡng bổồùc nỏng cao chỏỳt lổồỹng mọi
trổồỡng oớ caùc khu cọng nghióỷp , õọ thở vaỡ nọng thọn goùp phỏửn phaùt trióứn kinh
tóỳ xaợ họỹi bóửn vổợng , nỏng cao chỏỳt lổồỹng õồỡi sọỳng cuớa nhỏn dỏn , tióỳn haỡnh
thừng lồỹi sổỷ nghióỷp cọng nghióỷp hoaù , hióỷn õaỷi hoaù õỏỳt nổồùc v.v Theo chố
thở 36CT/TW cuớa Bọỹ chờnh trở Ban chỏỳp haỡnh Trung ổồng aớng Cọỹng Saớn
Vióỷt nam , mọỹt sọỳ muỷc tióu cuỷ thóứ cuớa cọng taùc quaớn lyù mọi trổồỡng Vióỷt nam
laỡ :
* Khừc phuỷc vaỡ phoỡng chọỳng suy thoaùi , ọ nhióựm mọi trổồỡng phaùt sinh
trong caùc hoaỷt õọỹng sọỳng cuớa con ngổồỡi theo nguyón từc phoỡng chọỳng ọ
nhióựm õổồỹc ổu tión hồn khừc phuỷc ọ nhióựm .
Trong giai õoaỷn hióỷn nay, caùc bióỷn phaùp khừc phuỷc vaỡ phoỡng chọỳng ọ
nhióựm chuớ yóỳu laỡ :
-Thổỷc hióỷn nghióm chốnh quy õởnh cuớa luỏỷt Baớo vóỷ mọi trổồỡng , vóử õaùnh giaù
taùc õọỹng mọi trổồỡng trong vióỷc xeùt duyóỷt cỏỳp pheùp caùc quy hoaỷch , caùc dổỷ aùn
õỏửu tổ , nóỳu baùo caùo õaùnh giaù taùc õọỹng mọi trổồỡng khọng õổồỹc chỏỳp nhỏỷn thỗ
khọng cho pheùp thổỷc hióỷn caùc qui hoaỷch , caùc dổỷ aùn naỡy .
-ọỳi vồùi caùc cồ sồớ saớn xuỏỳt kinh doanh õang hoaỷt õọỹng , cn cổù vaỡo kóỳt quaớ
õaùnh giaù taùc õọỹng mọi trổồỡng , caùc bọỹ caùc ngaỡnh , caùc tốnh , caùc thaỡnh phọỳ tọứ
chổùc phỏn loaỷi caùc cồ sồớ gỏy ọ nhióựm vaỡ coù kóỳ hoaỷch xổớ lyù phuỡ hồỹp .
- Trong hoaỷt õọỹng saớn xuỏỳt kinh doanh cỏửn ổu tión aùp duỷng caùc cọng nghóỷ
saỷch , cọng nghóỷ ờt phóỳ thaới , tióu hao ờt nguyón lióỷu vaỡ nng lổồỹng bũng caùch
trang bở , õỏửu tổ caùc cọng nghóỷ mồùi , cọng nghóỷ tión tióỳn .
- Caùc khu vổỷc õọ thở , caùc khu cọng nghióỷp cỏửn phaới sồùm coù vaỡ thổỷc hióỷn tọỳt
phổồng aùn xổớ lyù chỏỳt thaới , ổu tión xổớ lyù chỏỳt thaới õọỹc haỷi , chỏỳt thaới bóỷnh
vióỷn nhổ õọỳt raùc thaới ồớ bóỷnh vióỷn oớ nhóỷt õọỹ cao , xổớ lyù nổồùc thaới bóỷnh vióỷn .
- Thổỷc hióỷn caùc kóỳ hoaỷch quọỳc gia ổùng cổùu sổỷ cọỳ dỏửu traỡn trón bióứn , kóỳ hoaỷch
khừc phuỷc hỏỷu quaớ chỏỳt õọỹc hoaù hoỹc duỡng trong chióỳn tranh .
* Hoaỡn chốnh hóỷ thọỳng vn baớn luỏỷt phaùp baớo vóỷ mọi trổồỡng , ban haỡnh caùc
chờnh saùch phaùt trióứn kinh tóỳ xaợ họỹi phaới gừn vồùi baớo vóỷ mọi trổồỡng , nghióm
- Tọn troỹng vaỡ quan tỏm õóỳn cuọỹc sọỳng cọỹng õọửng .
- Caới thióỷn vaỡ nỏng cao chỏỳt lổồỹng cuọỹc sọỳng con ngổồỡi .
- Baớo vóỷ sổùc sọỳng vaỡ tờnh õa daỷng cuớa traùi õỏỳt .
- Giổợ vổợng trong khaớ nng chởu õổỷng cuớa traùi õỏỳt .
- Thay õọứi thaùi õọỹ vaỡ haỡnh vi con ngổồỡi .
- óứ cho caùc cọỹng õọửng tổỷ quaớn lyù lỏỳy mọi trổồỡng cuớa mỗnh .
- Taỷo ra mọỹt cồ cỏỳu quọỳc gia thọỳng nhỏỳt thuỏỷn lồỹi cho vióỷc cho vióỷc phaùt trióứn
vaỡ baớo vóỷ .
- Xỏy dổỷng mọỳi lión minh toaỡn thóỳ giồùi vóử baớo vóỷ vaỡ phaùt trióứn .
- Xỏy dổỷng mọỹt xaợ họỹi bóửn vổợng .
Caùc khờa caỷnh cuớa phaùt trióứn bóửn vổợng kinh tóỳ xaợ họỹi õỏỳt nổồùc bao gọửm :
- Bóửn vổợng vóử kinh tóỳ : tng trổồớng kinh tóỳ , thu nhỏỷp , vióỷc laỡm .
- Bóửn vổợng vóử taỡi nguyón : caùc nguọửn taỡi nguyón õổồỹc baớo vóỷ tọỳt chọỳng suy thoaùi
- Bóửn vổợng vóử chỏỳt lổồỹng mọi trổồỡng : khọng taỷo ra ọ nhióựm vaỡ suy thoaùi chỏỳt lổồỹ
n
- Bóửn vổợng vóử mỷt xaợ họỹi : vn minh xaợ họỹi , cọng bũng xaợ họỹi , giaớm caùc tóỷ
naỷn xaợ họỹi
Xỏy dổỷng caùc cọng cuỷ hổợu hióỷu vóử quaớn lyù mọi trổồỡng quọỳc gia , caùc vuỡng
laợnh thọứ rióng bióỷt nhổ :
Xỏy dổỷng caùc cọng cuỷ thờch hồỹp cho tổỡng ngaỡnh , tổỡng õởa phổồng vaỡ trỗnh
õọỹ phaùt trióứn .
Hỗnh thaỡnh vaỡ thổỷc hióỷn õọửng bọỹ caùc cọng cuỷ quaớn lyù mọi trổồỡng (luỏỷt phaùp ,
kinh tóỳ , kyợ thỏỷt cọng nghóỷ , caùc chờnh saùch xaợ họỹi ,v.v.) .
1.1.3. CAẽC NGUYN TếC QUAN LYẽ MI TRặèNG CHU YU :
Tióu chờ chung cuớa cọng taùc quaớn lyù mọi trổồỡng laỡ õaớm baớo quyóửn
õổồỹc sọỳng trong mọi trổồỡng trong laỡnh , phuỷc vuỷ sổỷ phaùt trióứn bóửn vổợng cuớa
õỏỳt nổồùc , goùp phỏửn gỗn giổợ mọi trổồỡng chung cuớa loaỡi ngổồỡi trón traùi õỏỳt .
Caùc nguyón từc chuớ yóỳu cuớa cọng quaớn lyù mọi trổồỡng bao gọửm :
Phng chäúng tai biãún , suy thoại mäi trỉåìng cáưn âỉåüc ỉu tiãn hån viãûc phi
xỉí l häưi phủc mäi trỉåìng nãúu âãø xy ra ä nhiãùm .
- Phng chäúng l biãûn phạp êt täún kẹm hån xỉí l nãúu âãø xy ra ä nhiãùm
. Thê dủ : phng chäúng bỉåïu cäø bàòng biãûn phạp sỉí dủng múi iäút êt täún kẹm
hån biãûn phạp chỉỵa bãûnh bỉåïu cäø khi nọ xạy ra våïi dán cỉ .
-Ngoi ra khi cháút ä nhiãùm trn ra mäi trỉåìng chụng cọ thãø xám nháûp
vo táút c cạc thnh pháưn mäi trỉåìng v lan truưn theo cạc chùi thỉïc àn v
khäng gian xung quanh . Âãø loải trỉì khi cạc nh hỉåíng ca cháút ä nhiãùm
âäúi våïi con ngỉåìi v sinh váût cáưn phi cọ nhiãưu cäng sỉïc v tiãưn ca hån so
våïi cạc biãûn phạp phng trạnh.
Ngỉåìi gáy ä nhiãùm phi tr tiãưn - ppp ( polluter pays principle )
Âáy l ngun tàõc qun l mäi trỉåìng do cạc nỉåïc OECD âỉa ra . Ngun
tàõc âỉåüc dng lm cå såí âãø xáy dỉûng cạc qui âënh vãư thú , phê , lãû phê mäi
trỉåìng v cạc qui âënh xỉí phảt hnh chênh âäúi våïi cạc vi phảm vãư qun l
mäi trỉåìng . dỉûa trãn ngun tàõc ny , cạc nỉåïc âỉa ra cạc loải thú sút nhỉ
thú nàng lỉåüng , thú cạcbon , thú SO
2
, v.v
Song song våïi ngun tàõc trãn , täưn tải ngun tàõc ngỉåìi sỉí dủng tr
tiãưn vỉïi näüi dung l ngỉåìi no sỉí dủng cạc thnh pháưn mäi trỉåìng thç phi
tr tiãưn cho viãûc sỉí dủng v cạc tạc âäüng tiãu cỉûc âãún mäi trỉåìng do viãûc sỉí
dủng âọ gáy ra . Phê rạc thi , phê nỉåïc thi v cạc loải phê khạc l cạc vê dủ
vãư ngun tàõc ngỉåìi sỉí dủng phi tr tiãưn .
1.1.4 CẠC NÄÜI DUNG V CHỈÏC NÀNG CA QUN L NH NỈÅÏC VÃƯ
MÄI TRỈÅÌNG
Qun l mäi trỉåìng l mäüt näüi dung qun l kinh tãú x häüi ca nh
nỉåïc , khung cáúu trục cạc näüi dung qun l nh nỉåïc vãư mäi trỉåìng cọ thãø
trçnh by dỉåïi dảng så âäư hçnh 1.1
hå
üp
l
y
ï
Täø chỉïc cäng
tạc
q
un l
y
ï MT
Chiãún lỉåüc
Cå cáúu kinh tãú
x häüi
Mủc tiãu
âënh hỉåïng
låïn Taỷo lỏỷp caùc
Cồ họỹi khai
thaùc nguọửn
Lổỷc quọỳc tóỳ
Cồ chóỳ
nhỏn lổỷc
Q
uan õióứm
Quaớn l
y
ù cu
ỷ
thóứ
Thuớ thuỏ
ỷ
t
ọỹi nguợ
CB MT
Phổồng phaùp
hỗnh thổùc
nghóỷ thuỏỷt
quaớn lyù
Hỗnh 1.1 õaợ cho chuùng ta mọỹt khung cỏỳu truùc caùc nọỹi dung quaớn lyù nhaỡ nổồùc
vóử vỏỳn õóử mọi trổồỡng mong muọnỳ cuớa caùc quọỳc gia trón thóỳ giồùi . Hoaỷt õọỹng
baớo vóỷ mọi trổồỡng trong thồỡi õaỷi chuùng ta laỡ mọỹt trong nhổợng hoaỷt õọỹng
- Cỏỳp vaỡ thu họửi giỏỳy chổùng nhỏỷn õaỷt tióu chuỏứn mọi trổồỡng cho caùc cồ
sồớ kinh tóỳ xaợ họỹi .
- Giaùm saùt thanh tra , kióứm tra vióỷc chỏỳp haỡnh phaùp luỏỷt veỡ baớo vóỷ mọi
trổồỡng , giaới quyóỳt caùc khióỳu naỷi , tọỳ caùo , tranh chỏỳp vóử baớo vóỷ mọi trổồỡng ,
xổớ lyù vi phaỷm phaùp luỏỷt vóử baớo vóỷ mọi trổồỡng .
-aỡo taỷo caùc caùn bọỹ vóử khoa hoỹc vaỡ quaớn lyù mọi trổồỡng .
-Tọứ chổùc nghión cổùu , aùp duỷng tióỳn bọỹ khoa hoỹc kyợ thuỏỷt trong lộnh vổỷc
baớo vóỷ mọi trổồỡng .
- Quan hóỷ quọỳc tóỳ trong lộnh vổỷc baớo vóỷ mọi trổồỡng .
Cọng taùc quaớn lyù mọi trổồỡng coù thóứ phỏn loaỷi theo phaỷm vi vaỡ tờnh chỏỳt
quaớn lyù . Theo phaỷm vi quaớn lyù coù thóứ chia ra caùc loaỷi :
- Quaớn lyù mọi trổồỡng khu vổỷc : khu vổỷc õọ thở , nọng thọn , bióứn .v.v.
- Quaớn lyù mọi trổồỡng theo ngaỡnh kinh tóỳ nhổ cọng nghióỷp , cọng
nghióỷp , nng lổồỹng , khai thaùc khoùang saớn.
- Quaớn lyù taỡi nguyón : taỡi nguyón nổồùc , taỡi nguyón bióứn , taỡi nguyón
rổỡng , taỡi nguyón du lởch v.v.
Theo tờnh chỏỳt cuớa cọng taùc quaớn lyù coù thóứ phỏn loaỷi :
- Quaớn lyù chỏỳt lổồỹng mọi trổồỡng nhổ ban haỡnh vaỡ kióứm tra caùc tióu
chuỏứn vóử chỏỳt lổồỹng khọng khờ , nổồùc thaới , nổồùc mỷt , nổồùc ngỏửm v.v.
- Quaớn lyù kyợ thuỏỷt mọi trổồỡng : quaớn lyù hóỷ thọỳng quan trừc , giaùm õởnh
, õaùnh giaù chỏỳt lổồỹng caùc thaỡnh phỏửn mọi trổồỡng , caùc traỷm phỏn tờch vaỡ caùc
phoỡng thờ nghióỷm phỏn tờch chỏỳt lổồỹng mọi trổồỡng v v.
- Quaớn lyù kóỳ hoaỷch mọi trổồỡng : quaớn lyù vióỷc xỏy dổỷng vaỡ thổỷc thi caùc
kóỳ hoaỷch baớo vóỷ mọi trổồỡng tổỡ trung ổồng õóỳn õởa phổồng , xỏy dổỷng caùc
cọng trinh baớo vóỷ mọi trổồỡng , hỗnh thaỡnh vaỡ quaớn lyù quyợ mọi trổồỡng ồớ trung
ổồng , caùc ngaỡnh , caùc cỏỳp õởa phổồng .
Trong quaù trỗnh thổỷc hióỷn , caùc nọỹi dung quaớn lyù trón õan xen vồùi nhau
taỷo ra sổỷ thọỳng nhỏỳt vaỡ õọửng bọỹ cọng taùc baớo vóỷ mọi trổồỡng . Thờ duỷ : quaớn lyù
mọi trổồỡng õọ thở gọửm caớ quaớn lyù chỏỳt lổồỹng mọi trổồỡng , kộ thuỏỷt mọi
trổồỡng vaỡ kóỳ hoaỷch hoùa mọi trổồỡng trón õởa baỡn õọ thở .
chổồng trỗnh baớo vóỷ mọi trổồỡng vaỡo chổồng trỗnh giaùo duỷc cuớa tỏỳt caớ caùc hóỷ
thọỳng giaùo duỷc quọỳc dỏn , taỷo õióửu kióỷn cho nhỏn dỏn nhỏỷn õổồỹc caùc thọng
tin vóử mọi trổồỡng , õọỹng vión nhỏn dỏn thổỷc hióỷn nóỳp sọỳng saỷch , hồỹp vóỷ sinh
, .v.v.
2. Hoỡan chốnh hóỷ thọỳng vn baớn phaùp luỏỷt baớo vóỷ mọi trổồỡng , ban
haỡnh caùc chờnh saùch phaùt trióứn kinh tóỳ phaới gừn vồùi baớo vóỷ mọi trổồỡng ,
nghióm chốnh thi haỡnh luỏỷt mọi trổồỡng . Giaới phaùp naỡy naỡy nhũm tng cổồỡng
hióỷu lổỷc cuớa cọng taùc quaớn lyù mọi trổồỡng bũng cọng cuỷ phaùp luỏỷt .
3. Chuớ õọỹng phoỡng chọỳng ọ nhióựm vaỡ sổỷ cọỳ mọi trổồỡng , khừc phuỷc
tỗnh traỷng suy thoaùi mọi trổồỡng .
4. Khai thaùc sổớ duỷng hồỹp lyù , tióỳt kióỷm taỡi nguyón thión nhión , baớo vóỷ
õa daỷng sinh hoỹc , baớo tọửn thión nhión . Giaới phaùp nhũm khừc phuỷc suy thoaùi
taỡi nguyón taùi taỷo vaỡ caỷn kióỷt taỡi nguyón khọng taùi taỷo do vióỷc khai thaùc laợng
phờ vaỡ khọng coù tọứ chổùc hióỷn nay .
5. Tng cổồỡng vaỡ õa daỷng hoùa õaỡu tổ cho hoaỷt õọỹng baớo vóỷ mọi trổồỡng
.giaới phaùp nhũm huy õọỹng tọỳi õa moỹi nguọửn lổỷc õỏửu tổ cho cọng taùc baớo vóỷ
mọi trổồỡng tổỡ ngỏn saùch cuớa nhaỡ nổồùc , kinh phờ cuớa caùc doanh nghióỷp , caùc
tọứ chổùc caù nhỏn trong vaỡ ngoaỡi nổồùc .
6. Tng cổồỡng cọng taùc quaớn lyù nhaỡ nổồùc veỡ baớo vóỷ mọi trổồỡng tổỡ trung
ổồng õóỳn õởa phổồng . giaới phaùp õóử ra nhióỷm vuỷ cuỷ thóứ nhổ : nỏng cỏỳp cồ
quan quaớn lyù mọi trổồỡng cỏỳp trung ổồng tổỡ cuỷc thaỡnh tọứng cuỷc , tng
cổồỡngnng lổỷc quaớn lyù mọi trổồỡng ồớ õởa phổồng bũng caùch taỷo ra bión chóỳ
caùn bọỹ quaớn lyù mọi trổồỡng ồớ caùc cỏỳp quỏỷn , huyóỷn
7. ỏứy maỷnh nghión cổùu khoa hoỹc vaỡ cọng nghóỷ , õaỡo taỷo caùn bọỹ ,
chuyón gia vóử lộnh vổỷc mọi trổồỡng .Giaới phaùp õỷt ra 4 nhióỷm vuỷ : xỏy dổỷng
hóỷ thọỳng quan trừc , õaùnh giaù vaỡ dổỷ baùo mọi trổồỡng toỡan quọỳc ; hỗnh thaỡnh
hóỷ thọỳng cồ sồớ nghión cổùu vóử khoa hoỹc vaỡ cọng nghóỷ mọi trổồỡng ; tọứ chổùc
õaỡo taỷo caùn bọỹ vaỡ chuyón gia mọi trổồỡng ồớ nhióửu mổùc õọỹ vaỡ nhióửu ngaỡnh
nghóử ; hỗnh thaỡnh ngaỡnh cọng nghóỷ mọi trổồỡng phuỡ hồỹp vồùi õióửu kióỷn Vióỷt
Nam .
CHỈÅNG II. TÄØ CHỈÏC CÄNG TẠC QUN L MÄI TRỈÅÌNG
Täø chỉïc cäng tạc qun l mäi trỉåìng l mäüt nhiãûm vủ quan trng nháút
ca cäng tạc bo vãû mäi trỉåìng bao gäưm cạc mng cäng viãûc quan trng sau
âáy :
- Bäü pháûn nghiãn cỉïu âãư xút kãú hoảch , chênh sạch , cạc qui âënh lût
phạp dng cho cäng tạc bo vãû mäi trỉåìng .
- Bäü pháûn quan tràõc , giạm sạt , âạnh giạ âënh k cháút lỉåüng mäi trỉåìng
.
- Bäü pháûn thỉûc hiãûn cạc cäng tạc k thût , âo tảo cạc cạn bäü mäi
trỉåìng .
- Cạc bäü pháûn nghiãn cỉïu , giạm sạt k thût v âo tảo cho cạc âëa
phỉång åí cạc cáúp cạc ngnh .
Cạc täø chỉïc tham gia nghiãn cỉïu v qun l mäi trỉåìng thãú giåïi bao
gäưm :
- Chỉång trçnh mäi trỉåìng thãú giåïi : UNEP cọ trủ såí tải Nairäbi .
- Häüi âäưng phạt triãøn bãưn vỉỵng thãú giåïi .
- Cạc täø chỉïc qúc tãú khạc nhỉ :UNDP , UNIDO , FAO , UNESCO ,
IUCN , WWF .
- Cạc chỉång trçnh BAP , chỉång trçnh hnh âäüng âa dảng sinh hc . hãû
thäúng quan tràõc cháút lỉåüng mäi trỉåìng tan cáưu GEMS ,
- Cạc täø chỉïc ti chênh qúc tãú : IMF , WB , ADB , GEF .v.v
- Cạc täø chỉïc phi chênh ph : NGOS
Mäùi mäüt qúc gia cọ mäüt cạch riãng âãø xáy dỉûng täø chỉïc nghiãn cỉïu v
qun l mäi trỉåìng . Tỉì säú liãûu thäúng kã åí 130 nỉåïc do dỉû ạn SEMA tiãún
hnh nàm 1998 vãư hçnh thỉïc täø chỉïc bäü mạy bo vãû mäi trỉåìng , cọ thãø phán
loải cå cáúu täø chỉïc cå quan bo vãû mäi trỉåìng qúc gia lm 3 nhọm cå bn :
hoảch phạt triãøn qúc gia v phán bäø ngán sạch cho cạc nghnh . Trong bäü cọ
Vủ khoa hc cäng nghãû v mäi trỉåìng chëu trạch nhiãûm vãư cạc váún âãư mäi
trỉåìng.
Bäü Cäng nghãû v Mäi trỉåìng ( MOSTE) v Củc Mäi trỉåìng ca bäü chëu
trạch nhiãûm qun l nh nỉåïc vãư mäi trỉåìng . Chỉïc nàng ca củc mäi trỉåìng
âỉåüc qui âënh trong Lût Bo vãû mäi trỉåìng 1993 .Diãưu 4 khon 2 Nghë âënh
175/CP ngy 18/10/1994 â ghi :”Củc mäi trỉåìng cọ nhiãûm vủ giụp Bäü
trỉåíng Bäü Khoa hc , Cäng nghãû v Mäi trỉåìng thỉûc hiãûn chỉïc nàng qun l
nh nỉåïc vãư bo vãû mäi trỉåìng trong phảm vi c nỉåïc .” Täø chỉïc v hoảt
âäüng ca Củc Mäi trỉåìng âỉåüc xạc âënh trong quút âënh säú 545
QÂ/TCCB ngy 7/10/1993 ca Bäü trỉåíng Bäü MOSTE
Cạc Bäü âãưu cọ vủ Khoa hc cäng nghãû v mäi trỉåìng chëu trạch nhiãûm
näüi dung bo vãû mäi trỉåìng cạc âëa phỉång ( cáúp tènh ) cọ phng qun l
mäi trỉåìng . Nhiãưu tènh cọ trung tám mäi trỉåìng hồûc chi củc mäi trỉåìng .
Riãng thnh phäú HÄƯ CHÊ MINH cọ y ban mäi trỉåìng do ch tëch thnh
phäú l ch tëch y ban Såí Khoa hc cäng nghãû v mäi trỉåìng l y viãn
thỉåìng trỉûc .
Mäúi quan hãû giỉỵa Bäü khoa hc cäng nghãû v mäi trỉåìng våïi cạc cå
quan chỉïc nàng khạc trong cạc Bäü , cạc ngnh nỉåïc ta hiãûn nay âỉåüc trçnh
by trong cạc så âäư .
Nhỉ váûy , hçnh thỉïc täø chỉïc cå quan bo vãû mäi trỉåìng qúc gia åí mäùi
nỉåïc khạc nhau ty vo âiãưu kiãûn tỉû nhiãn , mỉïc âäü phạt triãøn kinh tãú . ÅÍ cạc
nỉåïc phạt triãøn . khi âiãưu kiãûn kinh tãú x häüi â âảt âỉåüc åí mỉïc âäü cao thç
nhiãûm vủ cå quan qun l mäi trỉåìng âi vo chiãưu sáu v täø chỉïc cå quan
qun l åí cáúp trung ỉång âỉåüc náng cáúp .ÅÍ ícạc nỉåïc âang phạt triãøn , do cọ
bi hc tỉì cạc nỉåïc phạt triãøn âi trỉåïc l ngàn ngỉìa ä nhiãùm mäi trỉåìng êt
täún kẹm hån l xỉí l ä nhiãùm , nãn váún âãư mäi trỉåìng âỉåüc quan tám thêch
âạng trong quạ trçnh phạt triãøn , täø chỉïc mäi trỉåìng âỉåüc xáy dỉûng åí mỉïc âäü
cao hån ngay tỉì âáưu . ÅÍ cạc nỉåïc kẹm phạt triãøn , nhiãûm vủ cå quan bo vãû
mäi trỉåìng åí cáúp trung ỉång åí mỉïc chäúng suy thoại mäi trỉåìng , chäúng âọi
Củc
Mäi trỉåìng
Phng
mäi trỉåìng
Vủ Khoa hc , cäng
nghãû v mäi trỉåìng
Cạc Såí
khạc
Hỗnh 2.2 . Sồ õọử tọứ chổùc cọng taùc mọi trổồỡng ồớ caùc Sồớ Khoa hoỹc , cọng nghóỷ
vaỡ mọi trổồỡng nm 1998 . Giaùm õọỳc DOSTE
Hỗnh 2.3 Tọứ chổùc cọng taùc mọi trổồỡng cuớa cuỷc mọi trổồỡng thuọỹc MOSTE
nm 1998 Thanh
tra
2.2.CÅ SÅÍ KHOA HC CA CÄNG TẠC QUN L MÄI TRỈÅÌNG
Nhỉ â nọi åí trãn , cäng tạc qun l mäi trỉåìng l mäüt näüi dung ca qun l
x häüi vãư màût mäi trỉåìng . cäng tạc qun l mäi trỉåìng phi dỉûa vo cå såí
triãút hc ca tri thỉïc x häüi , tiãưm lỉc kinh tãú , k thût v khoa hc cå bn
ca loi ngỉåìi v cå såí phạp l ca x häüi hiãûn hnh .
2.2.1. CÅ SÅÍ TRIÃÚT HC - X HÄÜI CA MÄÚI QUAN HÃÛ GIỈỴA CON
NGỈÅÌI , X HÄÜI V TỈÛ NHIÃN
Sỉû phạt triãøn mảnh m , liãn tủc ca cüc cạch mảng cäng nghiãûp , cach
mảng KHKT v cạch mảng khoa hc & cäng nghãû cng våïi quạ trçnh cäng
nghiãûp hoạ trong thãú k vỉì qua â lm biãún âäøi nhanh chọng v sáu sàõc bäü
màût ca x häüi , loi ngỉåìi v mäi trỉåìng tỉû nhiãn . Nhỉỵng biãún âäøi âọ â
thục âáøy nãưn vàn minh hiãûn âải tiãún nhanh hån báút k mäüt giai âoản lëch sỉí
no trỉåïc âáy , nhỉng cng âang bäüc läü ráút nhiãưu nhỉỵng máu thøn gay gàõt
chỉa thãø trung ho âỉåüc giỉỵa mäüt bãn l sỉû tiãún bäü ca khoa hc , k thût &
cäng nghãû våïi mäüt bãn l viãûc bạo vãû nhỉỵng âiãưu kiãûn tỉû nhiãn cáưn thiãút cho
sỉû täưn tải v phạt triãøn ca x häüi loi ngỉåìi
Thóỳ giồùi cổỷc kyỡ phổùc taỷp vaỡ õa daỷng õổồỹc cỏỳu thaỡnh tổỡ nhióửu yóỳu tọỳ ,
nhổng suy cho cuỡng coù 3 yóỳu tọỳ cồ baớn nhỏỳt laỡ : giồùi tổỷ nhión - con ngổồỡi vaỡ
xaợ họỹi loaỡi ngổồỡi .
- Ba yóỳu tọỳ trón thọỳng nhỏỳt vồùi nhau trong hóỷ thọỳng tổỷ nhión - con
ngổồỡi - xaợ họỹi vaỡ caùc daỷng khaùc nhau , traỷng thaùi khaùc nhau vồùi nhổợng õỷc
tờnh vaỡ quan hóỷ khaùc nhau cuớa caùc vỏỷt chỏỳt õang vỏỷn õọỹng .
- Thóỳ giồùi luọn vỏỷn õọỹng nhổng luọn ọứn õởnh vỗ sổỷ vỏỷn õọỹng dióựn ra
theo qui luỏỷt . Tỏỳt caớ quaù trỗnh dióựn ra trong tổỷ nhión , trong xaợ họỹi , vaỡ trong
con ngổồỡi õóửu phaới chởu sổỷ chi phọỳi cuớa mọỹt sọỳ qui luỏỷt phọứ bióỳn nhỏỳt õởnh .
Sổỷ hoaỷt õọỹng cuớa caùc qui luỏỷt õoù õaợ nọỳi thóỳ giồùi thaỡnh mọỹt chốnh thóứ thọỳng
nhỏỳt , vộnh vióựn vỏỷn õọỹng vaỡ phaùt trióứn khọng ngổỡng trong khọng gian vaỡ
theo thồỡi gian .
- Thóỳ giồùi tuy phổùc taỷp vaỡ õa daỷng nhổng laỡ mọỹt chốnh thóứ toaỡn veỷn vỗ
dổồỹc cỏỳu thaỡnh tổỡ vỏỷt chỏỳt . nhồỡ sổỷ vỏỷn õọỹng , caùc yóỳu tọỳ cuớa thóỳ giồùi nọỳi lióửn
vồùi nhau thaỡnh mọỹt hóỷ thọỳng .
Sổỷ hỗnh thaỡnh hóỷ thọỳng : tổỷ nhión - con ngổồỡi - xaợ họỹi :
Hóỷ thọỳng tổỷ nhión - con ngổồỡi - xaợ họỹi gừn lióửn vồùi quaù trỗnh tióỳn hoaù
cuớa sinh quyóứn vaỡ lởch sổớ phaùt trióứn cuớa xaợ họỹi loaỡi ngổồỡi .
Theo nghộa rọỹng , tổỷ nhión laỡ toaỡn bọỹ thóỳ giồùi vỏỷt chỏỳt tọửn taỷi khaùch quan .
Trong õoù loaỡi ngổồỡi vaỡ xaợ họỹi loaỡi ngổồỡi laỡ nhổỡng bọỹ phỏỷn khọng thóứ taùch rồỡi
. Bũng con õổồỡng khoa hoỹc , ngổồỡi ta õaợ chổùng minh õổồỹc sổỷ hỗnh thaỡnh vaỡ
phaùt trióứn cuớa giồùi tổỷ nhión , tổỡ õoù õi sỏu vaỡo baớn chỏỳt vaỡ tỗm thỏỳy sổỷ thọỳng
nhỏỳt vỏỷt chỏỳt ồớ mổùc õọỹ vi mọ vaỡ vộ mọ .
Sinh quyóứn laỡ mọỹt hóỷ thọỳng phổùc taỷp õổồỹc taỷo thaỡnh tổỡ 3 bọỹ phỏỷn cồ
baớn : tỏỷp hồỹp caùc cồ thóứ sọỳng taỷo thaỡnh lồùp voợ sọỳng cuớa traùi õỏỳt ; caùc chỏỳt taỷo
ra sổỷ sọỳng vaỡ cỏửn cho sổỷ sọỳng nhổ : nổồùc (H
2
O ) , Oxi ( O) , Caùc bon (C) , Caùc
bonic ( CO
vồùi tổỷ nhión .
- Xaợ họỹi loaỡi ngổồỡi gừn boù vồùi tổỷ nhión nhồỡ doỡng vỏỷt chỏỳt , nng lổồỹng
vaỡ thọng tin , nhồỡ sổỷ kóỳt hồỹp giổợa lao õọỹng vaỡ thión nhión . Nóửn saớn xuỏỳt xaợ
họỹi laỡ phổồng thổùc trao õọứi vỏỷt chỏỳt vaỡ nng lổồỹng õỷt thuỡ giổợa xaợ họỹi vaỡ tổỷ
nhión , thọng qua chu trỗnh sinh hoỹc .
- Thọng qua quaù trỗnh saớn xuỏỳt xaợ họỹi , con ngổồỡi õaợ tióỳn haỡnh trao õọứi
chỏỳt vồùi tổỷ nhión . Nhổ vỏỷy saớn xuỏỳtxaợ họỹi vaỡ nhu cỏửu cuớa con ngổồỡi ngaỡy
caỡng laỡm cho xaợ họỹi vaỡ con ngổồỡi khaùc bióỷt vồùi tổỷ nhión bao nhióu , thỗ mỷt
khaùc caỡng laỡm cho con ngổồỡi gừn boù vồùi tổỷ nhión bỏỳy nhióu .
- Saớn xuỏỳt xaợ họỹi khaùc vồùi trao õọứi chỏỳt tổỷ nhión ồớ caùc mỷt sau .
- Mọỹt laỡ saớn xuỏỳt xaợ họỹi coù thóứ sổớ duỷng tỏỳt caớ caùc vỏỷt chỏỳt sún coù cuớa
sinh quyóứn caớ vọ cồ vaỡ hổợu cồ tổỡ õỏỳt õaù tồùi khoaùng saớn vaỡ sinh khoùi . Hai laỡ
sổỷ trao õọứi chỏỳt cuớa saớn xuỏỳt õaỷt hióỷu quaớ kinh tóỳ vaỡ sinh thaùi rỏỳt thỏỳp do sổỷ
sổớ duỷng laợng phờ caùc nguọửn taỡi nguyón tión nhión vaỡ taỷo ra caùc chỏỳt thaới õọỹc
haỷi cho sinh vỏỷt . Do vỏỷy , xaợ họỹi cỏửn coù traùch nhióỷm vóử vỏỳn õóử gỏy ra ọ
nhióựm mọi trổồỡng .
Trong hóỷ thọỳng tổỷ nhión - con ngổồỡi - xaợ họỹi , yóỳu tọỳ con ngổồỡi giổợ
vai troỡ õỷt bióỷt quan troỹng .
-Sổỷ thọỳng nhỏỳt giổợa tổỷ nhión vaỡ xaợ họỹi nũm trong baớn tờnh cuớa con
ngổồỡi . Khi con ngổồỡi laỡ keớ trổỷc tióỳp thổỷc hióỷn sổỷ thọỳng nhỏỳt giổợa xaợ họỹi vaỡ tổỷ
nhión . Bũng quaù trỗnh trao õọới chỏỳt nhổ mọỹt õọỹng vỏỷt , con ngổồỡi gừn boù vồùi
tổỷ nhión .Bũng quaù trỗnh lao õọỹng saớn xuỏỳt ,con ngổồỡi lión kóỳt hai yóỳu tọỳ xaợ
họỹi vaỡ tổỷ nhión thaỡnh mọỹt chốnh thóứ , mọỹt hóỷ thọỳng vỏỷt chỏỳt thọỳng nhỏỳt .
- Con ngổồỡi thoaớ maợn nhổợng nhu cỏửu tổỷ nhión cuớa mỗnh thọng qua
hoaỷt õọỹng saớn xuỏỳt trong xaợ họỹi . Mỷt khaùc xaợ họỹi laỷi thổỷc hióỷn chổùc nng
õióửu chốnh õồỡi sọỳng tổỷ nhión cuớa con ngổồỡi ,xaợ họỹi caỡng phaùt trióứn thỗ vióỷc
thoaớ maợn nhổợng nhu cỏửu tổỷ nhión cuớa con ngổồỡi caỡng bở xaợ họỹi chi phọỳi vaỡ
quyóỳt õởnh (Vờ duỷ : nguọửn thổùc n , nổồùc uọỳng , chỏỳt lổồỹng mọi trổồỡng sọỳng
).
- Sổỷ thọỳng nhỏỳt giổợa xaợ họỹi vaỡ tổỷ nhión coù bóửn vổợng hay khọng khọng
nhión .
Tổỷ nhión vaỡ xaợ họỹi õóửu coù mọỹt quaù trỗnh phaùt trióứn lởch sổớ lỏu daỡi vaỡ
phổùc taỷp .Con ngổồỡi xuỏỳt hióỷn trong quaù trỗnh tióỳn hoaù lỏu daỡi cuớa tổỷ nhión
(sinh quyóứn ) Tổỡ khi xuỏỳt hióỷn con ngổồỡi vaỡ loaỡi ngổồỡi , tổỷ nhión phaới chởu caớ
caùc taùc õọỹng ngaỡy caỡng gia tng cuớa con ngổồỡi vaỡ xaợ họỹi loaỡi ngổồỡi .Ngổồỹc laỷi
, sổỷ phaùt trióứn cuớa xaợ họỹi loaỡi ngổồỡi khọng taùch rồỡi khoới tổỷ nhión vaỡ mọỳi quan
hóỷ cuớa con ngổồỡi vaỡ xaợ họỹi loaỡi ngổồỡi .
-Lởch sổớ xaợ họỹi coù tióửn õóử laỡ tổỷ nhión vaỡ laỡ sổỷ tióỳp tuỷc lởch sổớ tổỷ nhión ,
phaùt trióứn song haỡnh vồùi lởch sổớ tổỷ nhión .Tổỷ nhión vaỡ xaợ họỹi thọỳng nhỏỳt vồùi
nhau taỷo thaỡnh mọi trổồỡng sọỳng cuớa con ngổồỡi .
Tổỷ nhión vaỡ xaợ họỹi vổỡa thọỳng nhỏỳt vổỡa qui õởnh lỏựn nhau . Sổỷ qui õởnh
lỏựn
nhau bióứu hióỷn ồớ chọự tổỷ nhión chờnh laỡ cồ thóứ cuớa con ngổồỡi , taỷo ra cồ sồớ vỏỷt
chỏỳt cho sổỷ sọỳng cuớa con ngổồỡi vaỡ con ngổồỡi laỡ nóửn taớng cuớa xaợ họỹi .
Quan hóỷ giổợa con ngổồỡi vaỡ tổỷ nhión phuỷ thuọỹc vaỡo trỗnh õọỹ phaùt trióứn
cuớa
xaợ họỹi :
-Nóửn saớn xuỏỳt cuớa xaợ họỹi laỡ phổồng thổùc trao õọứi õỷc trổng giổợa xaợ họỹi
vaỡ tổỷ nhión , lao õọỹng laỡ bióứu hióỷn cho taùc õọỹng cuớa con ngổồỡi vaỡo tổỷ nhión ,
lao õọỹng saùng taỷo nón baớn thỏn con ngổồỡi , xaợ họỹi loaỡi ngổồỡi vaỡ lởch sổớ loaỡi
ngổồỡi
- Phổồng thổùc saớn xuỏỳt quyóỳt õởnh cho tờnh chỏỳt lao õọỹng cuớa con
ngổồỡi , gọửm hai mỷt : lổỷc lổồỹng saớn xuỏỳt vaỡ quan hóỷ saớn xuỏỳt thay õọứi theo
lởch sổớ . Trong õoù , lổỷc lổồỹng saớn xuỏỳt thóứ hióỷn quan hóỷ con ngổồỡi vaỡ tổỷ nhión
, coỡn quan hóỷ saớn xuỏỳt thóứ hióỷn quan hóỷ giổợa con ngổồỡi - con ngổồỡi . Tờnh
thọỳng nhỏỳt giổợa lổỷc lổồỹng saớn xuỏỳt - quan hóỷ saớn xuỏỳt cho thỏỳy quan hóỷ giổợa
con ngổồỡi - tổỷ nhión phuỷ thuọỹc vaỡo hỗnh thaùi xaợ họỹi .
Dióựn bióỳn mọỳi quan hóỷ con ngổồỡi - tổỷ nhión trong tióỳn trỗnh lởch sổớ :
minh trờ tuóỷ . Trong giai doaỷn naỡy , trờ tuóỷ õaợ trồớ thaỡnh lổỷc lổồỹng saớn xuỏỳt
trổỷc tióỳp . Muỷc tióu cuớa vn minh trờ tuóỷ laỡ phaới xỏy dổỷng mọỳi quan hóỷ haỡi
hoaỡ thổỷc sổỷ giổợa con ngổồỡi vaỡ tổỷ nhión .
Sổỷ thọỳng nhỏỳt bióỷn chổùng cuớa mọỳi quan hóỷ giổợa con ngổồỡi vồùi con ngổồỡi vaỡ
con ngổồỡi vồùi tổỷ nhión
Sổỷ tióỳn bọỹ xaợ họỹi bao gọửm sổỷ tióỳn bọỹ cuớa quan hóỷ cuớa con ngổồỡi vồùi tổỷ
nhión vaỡ quan hóỷ giổợa con ngổồỡi trong quaù trỗnh saớn xuỏỳt vaỡ taùi sinh sổùc lao
õọỹng .
- Caùc thang bỏỷc cuớa sổỷ tióỳn bọỹ xaợ họỹi laỡ caùc kióứu hỗnh thaùi kinh tóỳ - xaợ
họỹi trong quaù trỗnh lởch sổớ .
-Caùc thang bỏỷc cuớa sổỷ phaùt trióứn xaợ họỹi coù thóứ õaùnh giaù bũng mổùc õọỹ sổỷ
thọỳng nhỏỳt caùc mọỳi quan hóỷ giổợa con ngổồỡi vồùi tổỷ nhión vaỡ con ngổồỡi vồùi con
ngổồỡi
-Ba mổùc õọỹ khaùc nhau cồ baớn vóử chỏỳt cuớa xaợ họỹi loaỡi ngổồỡi thóứ hióỷn 3
mổùc õọỹ thọỳng nhỏỳt cuớa caùc mọỳi quan hóỷ : con ngổồỡi - tổỷ nhión vaỡ con ngổồỡi -
con ngổồỡi
-Mäüt sinh quøn ngun så , mäüt x häüi khäng cọ giai cáúp tảo nãn mäüt
mäi trỉåìng säúng duy nháút v ho håüp ca con ngỉåìi ngun thu .
- Mäüt sinh quøn bë tn phạ ( båíi k thût ca nhán quøn ) , mäüt x
häüi âáưy ráùy máu thùn giỉỵa con ngỉåìi v con ngỉåìi tảo ra mäi trỉåìng säúng
ca loi ngỉåìi trong nhiãưu thiãn niãn kè qua dáùn tåïi sỉû âäúi âáưu sáu sàõc giỉỵa
con ngỉåìi v tỉû nhiãn . Háûu qu ca nọ l mäi trỉåìng sinh thại bë suy thoại
nghiãm trng .
-Våïi sỉû xút hiãûn nãưn vàn minh trê tû , sỉû thäúng nháút giỉỵa quan hãû con
ngỉåìi- tỉû nhiãn v quan hãû con ngỉåìi v con ngỉåìi s âỉåüc âm bo bàòng
hoảt âäüng trê tû ca con ngỉåìi . Mäi trỉåìng tỉû nhiãn v mäi trỉåìng x häüi
s âỉåüc duy trç cán bàòng mäüt cạch håüp l .
- Nhỉ váûy , dãø bo vẻ mäi trỉåìng säúng cáưn :
- Giỉỵ hi ho quan hãû con ngỉåìi- tỉû nhiãn .
- Giỉỵ hi ho quan hãû con ngỉåìi - con ngỉåìi .
khoa hc v k thût cọ thãø säúng mäüt cạch hi ho âỉåüc gi l trê tû quøn .
Cạc gii phạp cå bn âäúi våïi váún âãư mäi trỉåìng theo cạc quan âiãøm triãút hc
Thay âäøi vãư nháûn thỉïc âãø xáy dỉûng mäüt thỉïc , quan niãûm sinh thại :
*Sỉû phạt triãøn ca tri thỉïc dáùn âãún cạc máu thøn giỉỵa con ngỉåìi våïi con
ngỉåìi v giỉỵa con ngỉåìi våïi tỉû nhiãn . Vç váûy , gii quút váún âãư máu thùn
khäng chè dỉìng lải åí låüi êch cho con ngỉåìi v x häüi m phi gàõn c låüi êch ca
tỉû nhiãn . Màût khạc , máu thỵn trãn sinh ra trong mäüt hãû thäúng phỉïc tảp . Vç
váûy , phi xáy dỉûng thỉïc sinh thại mäüt cạch täøng thãø .
* Xáy dỉûng thỉïc sinh thại âin hi phi thay âäøi ton bäü tỉ duy c
bàòng läúi tỉ duy måïi âäúi våïi táút c cạc váún âãư thüc khu vỉûc x häüi - tỉû nhiãn
.
Tiãún hnh nhỉỵng hoảt âäüng cọ thỉïc nhàòm tại sn xút tiãún âãún tại sn
xút måí räüng cháút lỉåüng mäi trỉåìng sinh thại .
* Cạc ngưn ti ngun thiãn nhiãn ( khoạng sn ) bë khai thạc v sỉí
dủng lng phê , gáy ra sỉû cản kiãût ti ngun v ä nhiãùm mäi trỉåìng .
*Âãø gii quút máu thùn giỉỵa x häüi v tỉû nhiãn phi xáy dỉûng mäüt mäúi
quan hãû hi ho giỉỵa x häüi v tỉû nhiãn , bàòng cạch âỉa nãưn sn xút ho håüp
thỉûc sỉû våïi tỉû nhiãn cọ thãm chỉïc nàng tại sn xút ngưn ti ngun thiãn
nhiãn . Củ thãø con ngỉåìi chè âỉåüc thi vo tỉû nhiãn nhỉỵng cháút m tỉû nhiãn cọ
thãø háúp thủ v xỉí l âỉåüc nhỉ nhỉỵng sinh váût khạc
* Cáưn phi tảo cạc cäng nghãû måïi , cạc cäng nghãû sảch âãø dỉa sn xút x
häüi ( con ngỉåìi ) thnh mäüt màõt xêch ca chu trçnh tỉû nhiãn -con ngỉåìi - x häüi
.
* Âãø dạnh giạ cháút lỉåüng mäi trỉåìng säúng , cáưn phi tảo ra cạc phỉång
phạp :
- Xạc âënh näưng âäü täúi âa cạc cháút âäüc hải cọ trong mäi trỉåìng theo cạc
tiãu chøn v giåïi hản cho phẹp .
Copyright: Tài liệu đại học ©