Tình trạng nôn và buồn nôn: Nguyên nhân thường
gặp và phương thức điều trị

Nôn và buồn nôn là một tình trạng rất thường gặp trong thực hành lâm sàng.
Buồn nôn là một cảm giác khó chịu, nhưng không đau. Mục đích của bài viết này là
nhằm mô tả và đánh giá những nguyên nhân của tình trạng nôn và buồn nôn đồng thời
đưa ra một số chọn lựa trong điều trị để các bác sĩ có thể tham khảo trong quá trình
chẩn đoán và điều trị.
I. Một số nguyên nhân chủ yếu của tình trạng nôn và buồn nôn thường gặp
- Nguyên nhân do thuốc (hóa trị liệu ung thư, gây mê, kháng sinh …)
- Nhiễm độc (hóa chất công nghiệp, độc tố trong thức ăn, bia rượu)
- Nguyên nhân nhiễm trùng (vi trùng, virus, ký sinh trùng, vi nấm)
- Nguyên nhân tiêu hóa, tiết niệu (viêm dạ dày tá tràng, hẹp môn vị, ung thư
đường tiêu hóa, viêm ruột, viêm túi mật cấp, viêm tụy cấp, viêm ruột thừa cấp, cơn
đau quặn thận…)
- Nguyên nhân từ hệ thần kinh trung ương (migrain, rối loạn tiền đình, say tàu
xe, chấn thương sọ não, u não, viêm não, viêm màng não, não úng thủy…)
- Nguyên nhân nội tiết, sản phụ khoa (đái tháo đường, suy giáp, suy thượng
thận, thai nghén…)
- Nguyên nhân tâm thần (ăn vô độ, biếng ăn tâm thần).
Trong số các nguyên nhân trên thì nguyên nhân do thuốc, tác dụng phụ của hóa
trị liệu đã đươc biết từ lâu. Nguyên nhân nhiễm trùng nhiễm độc thường tự giới hạn
bao gồm viêm dạ dày ruột cấp do virus hoặc do vi trùng và các độc tố của chúng. Các
rối loạn dạ dày ruột thường có nguyên nhân từ quá trình viêm nhiễm như: viêm ruột
thừa cấp, viêm túi mật cấp, viêm tụy cấp, cũng có thể do tắc nghẽn hoặc rối loạn vận
động của ống tiêu hóa. Các nguyên nhân về thần kinh và tâm thần bao gồm tăng áp lực
nội sọ, migren, hoặc các stress về tâm lý và thể chất. Có thai là một nguyên nhân về
nội tiết hàng đầu gây nôn và buồn nôn, do đó cần kiểm tra tình trạng thai nghén ở tất
cả phụ nữ trong tuổi sinh sản

II. Quy trình đánh giá tình trạng nôn và buồn nôn

manometry).

3. Điều trị theo kinh nghiệm nếu không xác định được nguyên nhân.
- Các thuốc có thể hiệu quả bao gồm các nhóm phenothiazines (vd,
prochlorperazine), nhóm làm tăng sự vận động (vd, metoclopramide), và nhóm đối
kháng serotonin (vd, ondansetron).
- Các nghiên cứu về tính hiệu quả của các thuốc chống nôn và buồn nôn còn ít,
vì vậy việc áp dụng một loại thuốc nào đó để điều trị nên hướng đến mỗi bịnh nhân và
trường hợp cụ thể.
Về phương diện điều trị, mục tiêu đầu tiên là đánh giá thận trọng và điều chỉnh
lại các rối loạn nước - điện giải. Có thể cho bệnh nhân ăn chế độ ăn lỏng và ít chất béo.
Điều trị đặc hiệu nếu tìm thấy nguyên nhân, tuy nhiên cần điều trị triệu chứng khi
nguyên nhân chưa được xác định. Bước đầu có thể thử dùng một dẫn chất của
phenothiazine, prochlorperazine chẳng hạn.
III. Các thuốc có thẻ dùng khi đã xác định nguyên nhân tình trạng nôn và
buồn nôn
- Ondansetron/dexamethasone đối với các trường hợp nôn và buồn nôn cấp do
hóa trị liệu, metoclopramide/dexamethasone cho các trường hợp mãn
- Chống trầm cảm 3 vòng cho hội chứng nôn theo chu kỳ ở người lớn
- Điều trị hỗ trợ bằng thuốc hoặc bằng máy tạo nhịp co bóp ở chứng liệt dạ dày
- Droperidol/dexamethasone hoặc ondansetron trong ca nôn và buồn nôn sau
phẫu thuật.
- Trong thai kỳ, prochlorperazine, chlorpromazine, metoclopramide, và
methylprednisolone có thể dùng nếu nôn ói nhiều. Meclizine, promethazine, bù nước
điện giải, thiamine dùng khi thai hành buổi sáng
IV. Kết luận
Thuốc điều trị, nhiễm độc, nhiễm trùng, rối loạn tiêu hóa, tổn thương thần kinh
trung ương, nguyên nhân tâm thần là những nguyên nhân thường gặp gây nôn và buồn
nôn.
Hiệp Hội Tiêu Hóa Hoa Kỳ đưa ra 3 bước tiếp cận một trường hợp nôn và buồn