A.ĐẶT VẤN ĐỀ
Trước hết cần khẳng định nước ta lựa chọn phát triển kinh tế thị
trường(KTTT) là tất yếu, là sự lựa chọn đúng đắn, nó khồng chỉ tồn tạI
khách quan mà còn cần thiết cho công cuộc xây dựng xã hội chu nghĩa
(XHCN).
Nhưng không như các nước tư bản chủ nghĩa(TBCN), với nước ta
việc phát triển KTTT có những đặc trưng riêng biệt:vừa đòi hỏi phát triển
kinh tế, vừa phải giữ vững định hướng XHCN.
KTTT tuy có nhiều ưu điểm, nhưng không phải tuyệt đối, nó còn có
những khuyết tật mà nếu ta cứ để cho nó tự do phát triển thì đến một lúc nào
đó nền kinh tế sẽ rơi vào tình trạng rất nguy hiểm và có thể phải trả giá đắt.
Vì vậy, Đảng ta đã xác định phát triển KTTT là đúng đắn, nhưng phải
có sự điều chỉnh sao cho phù hợp với tình hình đất nước cũng như định
hướng của nước ta.
Với vốn hiểu biết còn hạn chế, em mong rằng thông qua đề tài này
tìm hiểu thêm về nền kinh tế nước ta cũng như đường lối chính sách của
Đảng qua một số nội dung sau:
Phát triển KTTT định hướng XHCN là tất yếu khách quan.
Những đặc trưng cơ bản của KTTT định hướng XHCN ở nước ta.
Thực trạng và những giải pháp cơ bản để phát triển KTTT định hướng
XHCN ở Việt Nam.

1
B . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.

I- LÝ LUẬN VỀ KTTT ĐỊNH HƯỚNG XHCN.
1. Khái niệm về KTTT.
a. Quan niệm về KTTT.
Kinh tế thị trường nói chung là những hình thức phát triển cao của
kinh tế hàng hoá, một hình thức mà ở đó hầu hết các quan hệ kinh tế trên
diễn ra trên thị trường, chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế vốn có của

sản xuất còn ở trình độ phát triển rất thấp nó đã trở nên không phù hợp, sự
bất cập này đã dẫn đến hậu quả làm cho nền kinh tế lâm vào khung hoảng.
Chúng ta đã có quan niệm sai lầm là đã cho rằng kinh tế hàng hoá(
mà KTTT là hinh thức phát triển cao của nó) là sản phẩm riêng có của
CNTB và đã phủ nhận nó. Nhưng trong thực tế không phải như vậy, mô
hình kinh tế thị trường không thuộc về một chế độ xã hội nào, nó đã và sẽ
còn tồn tại trong nhiều giai đoạn khác nhau như một phương thức để tiến tới
một nền kinh tế phát triển hơn.
Do đó, để thực hiện được mục tiêu tốt đẹp là tiến đến một xã hội
mới tốt đẹp hơn, trước hết chúng ta phải phát triển kinh tế mà phương thức
để thực hiện điều đó không nằm ngoài việc phát triển KTTT định hướng
XHCN .
Đại hội lần thứ VI của Đảng được đánh dấu như một cái mốc quan
trọng trong việc chuyển đổi cơ chế. Trên cơ sở phê phán một cách nghiêm
khắc cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp mà nguồn gốc từ kinh tế hiện vật và
những hậu quả của nó, nhất quán chuyển sang nền kinh tế hàng hoá nhiều
thành phần, cũng từ đó tạo ra những tiền đề cần thiết để chuyển sang KTTT.
Thực tiễn những năm đổi mới đã chỉ ra rằng việc chuyển sang mô
hình kinh tế hàng hoá là hoàn toàn đúng đắn.
2. KTTT không những tồn tại khách quan mà còn cần thiết cho
công cuộc xây dựng CNXH.
Thực tế vẫn phải tồn tại KTTT vì nó còn cơ sở khách quan cho sự
tồn tại, đó là:

3
Sự phân công lao động xã hội không mất đi, sự chuyên môn hoá
ngày càng sâu, sự phân công lao động trông nước còn gắn liền với sự hợp
tác phân công quốc tế. Các quan hệ kinh tế và những sự trao đổi hoạt động
lao động trong xã hội phải dựa trên thước đo giá trị và chỉ được thực hiện tốt
nhất bằng quan hệ hàng hoá- tiền tệ.

mang tính định hướng xã hội chủ nghĩa, vừa kế thừa những thành tựu của
loài người, vừa gắn liền với đặc điểm và mục tiêu chính trị là sự kết hợp
giữa tăng trưởng kinh tế và tiến bộ xã hội
Và thực tế , qua những năm đầu thực hiện đổi mới cung đã cho kết
quả khả quan bước đầu: đời sống kinh tế- xã hội của đất nước đã có sự thay
đổi rõ rệt, sản xuất trong nước phát triển, đời sống, vật chất, văn hoá, tinh
thần có sự cải thiện rõ rệt… điều đó cho thấy kinh tế thị trường không
những không đối lập với CNXH mà nó còn là phương thức để thực hiện các
mục tiêu của CNXH.
III. NHỮNG ĐẶC TRƯNG CƠ BẢN CỦA KTTT ĐỊNH HƯỠNG XHCN Ở VIỆT
NAM.
1. KTTT định hướng XHCN là một mô hình kinh tế tổng quát
trong thời kỳ quá độ ở nước ta, là sự kết hợp giữa cái chung và cái đặc
thù.
Vì các nước khác nhau thì có trình độ kinh tế, kết cấu xã hội, phong
tục tập quán khác nhau, nên việc áp dụng mô hình KTTT cũng có sự khác
nhau, ngoài những đặc điểm chung, cái phổ biến, còn có những đặc điểm
riêng biệt. Nước ta cũng không nằm ngoài quy luật đó.
a. Cái chung, phổ biến của mô hình KTTT định hướng XHCN.
Nói đến KTTT là nói đến một nền kinh tế chịu sự tác động của các
quy luật kinh tế khách quan như: quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật
cạnh tranh.
Cơ chế vận hành nền kinh tế là cơ chế thị trường .

5
Có nhiều hình thức sở hữu khác nhau dẫn đến nền kinh tế tồn tại
nhiều thành phần. Trong đó kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng trong việc
làm phong phú thị trường.
Trong nền kinh tế thị trường, sự can thiệp của nhà nước là một điều
kiện rất quan trọng, quyết định một phần đến sự thành công hay thất bại

nhà nước giữ vai trò chủ đạo.
2. Các đặc trưng cơ bản của nền KTTT định hướng XHCN ở
nước ta.
a. Đặc trưng về mục tiêu phát triển kinh tế thị trường.
Đặc trưng này được thể hiện ở chỗ: xây dựng và phát triển lực lượng
sản xuất, xây dựng cơ sở vật chất cho CNXH. Thiết lập và hoàn thiện quan
hệ sản xuất XHCN. Nghĩa là chúng ta không chỉ quan tâm phát triển kinh tế
đơn thuần mà còn phải chú trọng đến các vấn đề xã hội, thực hiện đồng thời
mục tiêu tăng trưởng kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội. Làm cho dân
giàu nước mạnh với thực hiên dân chủ và công bằng xã hội.
b. Đặc trưng về chế độ sở hữu.
Nói đến kinh tế thị trường là nói đến một nền kinh tế với sự đa
dạng về các hình thức sở hữu: sở hữu tư nhân, sở hữu tư nhân, sở hữu tập
thể, sở hữu nhà nước… Vì vậy, đa dạng hoá sở hữu là vấn đề tất yếu và do
đó tồn tại nhiều thành phần kinh tế khác nhau.
Tuy nhiên, khác với nền kinh tế thị trường TBCN dựa trên sở hữu
tư nhân về tư liệu sản xuất, thì trong nền kinh tế thị trường XHCN dựa trên
chế độ sở hữu xã hội về tư liệu sản xuất. Từ sự đa dạng về các hình thức sở
hữu dẫn đến đa dạng các thành phần kinh tế, các thành phần kinh tế này vừa
cạnh tranh vừa hợp tác với nhau.
c. Đặc trưng về quan hệ phân phối.
Chính sự đa dạng về các hình thức sở hữu dẫn đến tồn tại nhiều
hình thức phân phối. Không như nền KTTT TBCN lấy phân phối theo tư
liệu sản xuất và theo vốn là chủ yếu, trong nền KTTT định hướng XHCN
chủ yếu thực hiện phân phối theo lao động, ngoài ra còn có nhiều hình thức

7
phân phối khác như: phân phối theo nguồn lực đóng góp, phân phối ngoài
thù lao lao động thông qua các quỹ phúc lợi xã hội và tập thể.
Nhà nước phải có chính sách điều tiết sao cho phù hợp để đảm bảo

IV. THỰC TRẠNG NỀN KINH TẾ NƯỚC TA QUA NHỮNG NĂM ĐỔI MỚI.
1. Một số thành tựu đạt được.
Từ những nhận định đúng đắn về KTTT định hướng XHCN Đảng và
nhà nước ta đã có những bước đi đúng đắn, đề ra những chính sách phù hợp,
chúng ta đã đạt được những thành tựu bước đầu, là bằng chứng xác thực
nhất cho sự lựa chọn đúng đắn của Đảng và Nhà nước ta, có tác dụng khích
lệ to lớn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước trong tình hinh thế
giới đang diễn biến phức tạp.
Kinh tế tăng trưởng khá, văn hoá xã hội có nhiều tiến bộ, đời sống
nhân dân đang từng bước được cải thiện, tình hình chính trị- xã hội cơ bản
ổn định, hệ thống chính trị được củng cố, quan hệ đối ngoại không ngừng
được mở rộng, hội nhập kinh tế quốc tế được tiến hành chủ động và đạt
được nhiều kết quả khả quan.
Cụ thể, thông qua việc thực hiện các chiến lược 10 năm(1991- 2000)
chúng ta đã đạt được những thành tựu quan trọng:
Đất nước đã thoát ra khỏi khủng hoảng kinh tế- xã hội, tổng sản phẩm
tăng 2,07 lần, tích luỹ nội bộ của nền kinh tế đã đạt 27% GDP, nền kinh tế
từ tình trạng hàng hoá khan hiếm, nay sản xuất đã đáp ứng được các nhu cầu
thiết yếu của nhân dân và nền kinh tế, tăng xuất khẩu và có dự trữ, kết cấu
hạ tầng kinh tế- xã hội phát triển nhanh, có sự chuyển dịch về cơ cấu nền
kinh tế: tỷ trọng nông nghiệp giảm( từ 38,7% xuống còn 24,3% GDP) công
nghiệp, xây dựng tăng (từ 22,7 % đến 36,6 % GDP), dịch vụ cũng tăng (từ
38,6 % lên 39,1%).
Quan hệ sản xuất đang từng bước phù hợp với trình độ phát triển của
lực lượng sản xuất, nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đang
dần hình thành. Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước đang ngày càng phát
huy vai trò chủ đạo nền kinh tế của mình.

9
Quan hệ đối ngoại cũng ngày càng mở rộng góp phần không nhỏ vào

khó khăn cản trở sự phát triển của các chủ thể kinh tế, chưa thực sự bình
đẳng và yên tâm đầu tư kinh doanh.
Những yếu kém kể trên một phần là do nhiều nguyên nhân, trước hết
là do điều kiện khách quan: nước ta chịu hậu quả nặng nề của nhiều năm có
chiến tranh trước đó làm cho nền kinh tế bị tàn phá nặng nề mà không chỉ
trong một thời gian ngắn có thể khôi phục được. Tuy nhiên nguyên nhan
chinh là do những hậu quả của cơ chế cũ để lại, mà khuyết điểm lớn thuộc
về công tác lãnh đạo, chỉ đạo điều hành.
VI. MỤC TIÊU PHẤN ĐẤU VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP CƠ BẢN ĐỂ PHÁT TRIỂN
KTTT ĐỊNH HƯỚNG XHCN.
1. Mục tiêu phấn đấu lâu dài và trước mắt của Đảng và Nhà nước
ta.
Mục tiêu chung của cả thời kỳ quá độ ở nước ta đó là”độc lập dân tộc
gắn liền với chủ nghĩa xã hội, dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân
chủ, văn minh.
Đó là mục tiêu lâu dài, còn trước mắt, mục tiêu phấn đấu của nước ta
đến năm 2005 là hình thành một bước KTTT định hướng XHCN.
Còn trong chiến lược phát triển kinh tế- xã hội 10 năm 2001-2010 thì
mục tiêu phấn đấu là đưa nước ta thoát khỏi tình trạng kém phát triển, nâng
cao đời sống vật chất tinh thần của nhân dân tạo nền tảng để đến năm 2020
KTTThình thành về cơ bản
2. Những giải pháp cơ bản để phát triển KTTT định hướng
XHCN.
a. Thực hiện nhất quán chính sách kinh tế nhiều thành phần.
Sử dụng cơ cấu kinh tế nhiều thành phần để khai thác mọi tiềm năng
về vốn, khoa học kĩ thuật, lao động… một mặt khuyến khích các thành phần
kinh tế phát triển, một mặt tạo ra sức mạnh tổng hợp cùng hướng tới thực
hiện mục tiêu chung của đất nước.

11

12
d. Thực hiện đa dạng hoá các loại hình sở hữu.
Đa dạng hoá các loại hình sở hữu, tạo ra sự cách biệt nhất định về
kinh tế, đây điều kiện cơ sở cho kinh tế thị trường phát triển.
e. Xây dựng xây dựng và phát triển các yếu tố thị trường.
Bên cạnh tiếp tục phát triển mạnh thị trường hàng hoá và dịch vụ cần
thúc đẩy sự ra đời của các loại thị trường mới như: thị trường vốn, thị trường
lao động, thị trường bất động sản, thị trường chứng khoán,…để khai thác
hiệu quả mọi tiềm năng. Để thực hiện được điều đó, trước hết phải cần tôn
trọng quyền tự chủ sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, bảo đảm sự cạnh
tranh bình đẳng giữa các thành phần kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hoá,
hiện đại hoá để tăng năng suất lao động, hạ giá thành, tăng sức cạnh tranh
cho sản phẩm.
f. Đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế và các nhà kinh doanh
giỏi, phù hợp với yêu cầu của KTTT định hướng XHCN.
Con người bao giờ cũng là lực lượng sản xuất cơ bản nhất của xã hội.
Vì vậy chúng ta cần đẩy mạnh việc đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế,
kinh doanh sao cho phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế trong từng giai
đoạn phát triển. Cần có chế độ bồi dưỡng, đãi ngộ đúng đắn đội ngũ cán bộ
nhằm nâng cao trình độ nghiệp vụ, khả năng quản lý, kinh doanh của họ.
g. Giữ vững ổn định chính trị hoàn thiện hệ thống pháp luật, tiến
tới xoá bỏ hoàn toàn cơ chế quản lý cũ.
Có ổn định về chính trị thì mới phát triển về kinh tế được, vì chỉ có
như vậy các doanh nghiệp mới yên tâm đầu tư. và với nước ta hiện nay, ổn
định chính trị cũng chính là giữ vững định hướng XHCN và vai trò lãnh đạo
của đảng, tăng cường hiệu lực và hiệu quả quản lý của nhà nước, phát huy
vai trò làm chủ của nhân dân.
h. Thực hiện chính sách đối ngoại có lợi cho phát triển kinh tế
hàng hoá.


mà còn đòi hỏi luôn có sự nhận định đúng đắn tình hình trong từng giai
đoạn, từng thời kỳ để có những thay đổi kịp thời, để tránh những gặp phải
những sai lầm và từng bước đưa nền kinh tế nước ta hội nhập nền kinh tế
khu vực và trên thế giới. 15
D. DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Giáo trình kinh tế chính trị Mac- Lenin.
NXB chính trị quốc gia. Năm 2002
2. Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX.
NXB chính trị quốc gia. Hà Nội- 2001.
3.PTS. Nguyễn Cúc. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
4. PGS . PTS Phan Thanh Phố. Những vấn đề cơ bản về kinh tế và
đổi mới kinh tế ở Việt Nam.
5. TS. Nguyễn Tấn Hùng. Kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ
nghĩa: mâu thuẫn và phương hướng giải quyết.
Nghiên cứu và lí luận số 8- 2000
6. GS. TS Hoàng Đạt. tìm hiểu và xác định đặc trưng của nền kinh tế
thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam. Tạp chí kinh tế và phát
triển.
7. Dương Bá Phương- Nguyễn Minh Khải. Kinh tế thị trường và định
hướng XHCN.
Nghiên cứu- trao đổi số 18( 9/ 1998)
8. GS. TS. Mai Ngọc Cường. Hiểu thế nào là kinh tế thị trường định
hướng XHCN?
Tạp chí kinh tế và phát triển . số 71(5/2003).
9. Vương Thị Bích Thuỷ. Tính tất yếu của công cuộc đổi mới theo
định hướng XHCN ở Việt Nam.