Chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô
Nhật Bản: Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Vũ Thị Lý

Trường Đại học Kinh tế
Luận văn ThS ngành: Kinh tế thế giới và quan hệ kinh tế quốc tế; Mã số: 60 31 07
Người hướng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Xuân Thiên
Năm bảo vệ: 2012

Abstract: Nghiên cứu những nhân tố tác động hình thành và nội dung của
chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản. Đánh giá những
mặt thành công và hạn chế của chiến lược này và khả năng vận dụng của
các nước đi sau. Trên cơ sở những kinh nghiệm thực tế của Nhật Bản và
thực tiễn của Việt Nam, luận văn đưa ra các kiến nghị nhằm góp phần phát
triển ngành công nghiệp ô tô Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.

Keywords: Ngành chế tạo ô tô; Chiến lược phát triển; Kinh tế thế giới;
Nhật Bản

Content
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Ngành công nghiệp ô tô là ngành rất quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã
hội của một quốc gia và là ngành công nghiệp có mức sinh lợi cao. Có thể thấy trên thế
giới, các nước lớn đều là những nước có ngành công nghiệp ô tô rất phát triển phục vụ
giao thông vận tải trong nước và nâng cao kim ngạch xuất khẩu.
Việt Nam đang bước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá, trong đó các
ngành công nghiệp còn rất non trẻ về kỹ thuật, thiếu vốn và kinh nghiệm quản lý. Trong
khi đó, các nước đi trước như Nhật Bản là nước công nghiệp với ngành công nghiệp ô tô
rất phát triển, cạnh tranh mạnh với cả các cường quốc mạnh về ô tô như Hoa Kỳ, Đức,
Pháp mặc dù xuất phát điểm phát triển ngành này của Nhật không phải là có nhiều lợi

công nghiệp ô tô Nhật Bản từ năm 2001-2020.
- “Building in America” (October/2010), Japan Automobile Manufacturers
Association Inc, JAMA, Japan. Bài viết đưa ra một bức tranh tổng thể về hoạt động sản
xuất của các công ty trong Hiệp hội sản xuất ô tô Nhật Bản tại thị trường Mỹ từ năm
1986-2009 về hoạt động sản xuất, đầu tư và xuất khẩu
- “Brochures 2010 & 2011” (2010 & 2011), JAMA, Japan. Báo cáo hằng năm của
Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản về tổng kết về ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản
về các mặt doanh thu, doanh số, thị trường…
- “Common Challenges, Common Future” (2011), JAMA, Japan. Bài báo cáo về
thực trạng sản xuất của các công ty ô tô Nhật Bản trong Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô
tại thị trường EU.
-“Energy and Environmental Challenges for Japanese Automobile industry”
(2000), tác giả: Daniel Sperling, University of Carlifonia, USA. Nghiên cứu này của tác
giả phân tích thách thức cắt giảm lượng khí thải động cơ xe do yêu cầu của khách hàng
về sản phẩm an toàn cho sức khỏe và tác động của qui định về khí thải do nguy cơ biến
đổi khí hậu môi trường ngày càng rõ rệt với việc cân bằng chi phí sản xuất của ngành
công nghiệp ô tô Nhật Bản.
- “Enviromental regulation, R&D and Technological Change”(2010), tác giả
Akira Hibiki & Toshi H Arimura & Shunsuke Managi National Institute for
Environmental Stuties, Sophia University, Tohoku University, Japan. Các tác giả phân
tích những quy định của chính phủ các nước về vấn đề môi trường, đưa ra các thách thức
và giải phát triển khai các công nghệ để giải quyết các vướng mắc liên quan đến tác động
của ngành công nghiệp ô tô đến môi trường.
- “Globalization and the Reorganization of Japan’s Auto Parts Industry”(2009),
tác giả Ulrike Schaede, - University of California, San Diego, U.S.A. Bài nghiên cứu
phân tích thực trạng và chiến lược toàn cầu hóa và tái cơ cấu ngành công nghiệp phụ trợ
của Nhật Bản từ năm 1994-2008 dưới tác động của khủng hoảng kinh tế Nhật (1991) và
suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2008.
- “Infant industry policy: A case of Japanese Automobile industry before 1945”
(February 2007), tác giả: Ken Togo, Musashi University, Tokyo, Japan. Bài viết phân

Bản để điều chỉnh chính sách và chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản
do tác động của suy thoái kinh tế thế giới năm 2008-2009.
Trên đây là một vài các nghiên cứu về ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản trong số
rất nhiều các nghiên cứu của các tác giả trên thế giới. Các nghiên cứu này tập trung vào
một một số vấn đề như: thực trạng phát triển ngành, nguyên nhân thành công của ngành
công nghiệp ô tô Nhật Bản cũng như thách thức mà ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản
phải đối mặt trong thế kỷ XXI. Tuy nhiên, các đề tài này chỉ tập trung đề cập những vấn
đề chiến lược giới hạn trong ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản. Câu hỏi đặt ra là, các
nước đi sau như Việt Nam có thể học hỏi gì từ chiến lược của Nhật Bản và vận dụng vào
thực tiễn Việt Nam từ kinh nghiệm của Nhật Bản thì chưa có công trình nghiên cứu nào
về vấn đề này. Do đó, tôi đã lựa chọn đề tài về chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô
tô của Nhật Bản để nghiên cứu với hi vọng sẽ có được những trải nghiệm nghiên cứu
thực tế để có những đề xuất giải pháp cho sự phát triển ngành công nghiệp này tại Việt
Nam.
3. Mục đích nghiên cứu của luận văn.
3.1. Mục đích nghiên cứu.
Tìm hiểu, những nhân tố tác động hình thành chiến lược và nội dung của chiến
lược phát triển ngành công nghiệp ô tô Nhật Bản. Từ đó rút ra những bài học kinh
nghiệm áp dụng vào thực tiễn của Việt Nam.
Từ những nghiên cứu về ngành công nghiệp ô tô của Nhật Bản và thực tế ở Việt
Nam, luận văn đưa ra các gợi ý giải pháp phát triển ngành công nghiệp ô tô của Việt
Nam.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Nghiên cứu những nhân tố tác động hình thành và nội dung của chiến ngành
công nghiệp ô tô Nhật Bản.
- Đánh giá những mặt thành công và hạn chế của chiến lược này và khả năng vận
dụng của các nước đi sau.
- Trên cơ sở những kinh nghiệm thực tế của Nhật Bản và thực tiễn của Việt Nam,
luận văn đưa ra các kiến nghị nhằm góp phần phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt
Nam trong bối cảnh hiện nay.

Chương 3: Một bài học kinh nghiệm của Nhật Bản đối với chiến lược phát triển công
nghiệp ô tô Việt Nam.

References
Tiếng Việt
1. Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2003), Sáng kiến chung Việt Nam – Nhật Bản nhằm cải
thiện môi trường kinh doanh, tăng cường khả năng cạnh tranh của Việt Nam, Hà
Nội.
2. Bộ Công nghiệp-Viện nghiên cứu chính sách, chiến lược công nghiệp (2007), Quy
hoạch phát triển công nghiệp ô tô đến năm 2010, tầm nhìn 2020, Hà Nội.
3. Bùi Căn (2011), Thái Lan tìm cách vượt bẫy thu nhập trung bình, Báo Lao động.
4. Đoàn Nguyễn (2008), Kinh tế Hàn Quốc, Trung tâm Văn hóa Hàn Quốc tại Việt
Nam.
5. Hisao Kanamori (1994), Thành công của Nhật Bản-Những bài học về phát triển
kinh tế, Nxb Khoa học và xã hội, Hà Nội.
6. Hải Ninh (2011), Công nghiệp ô tô không còn ưu đãi thuế?, Diễn đàn kinh tế Việt
Nam.
7. Hoa Chi (2009), Công nghiệp ô tô Trung Quốc và Ấn Độ: Hai xu hướng phát triển
mới, Báo Diễn đàn doanh nghiệp.
8. Kyshiro Ichikawa (2004), Báo cáo điều tra Xây dựng và tăng cường ngành công
nghiệp phụ trợ tại Việt nam, Cục Xúc tiến Ngoại thương Nhật Bản, Hà Nội.
9. Jeffrey K.Liker (2008), Phương thức Toyota, Nxb Tri Thức, Hà Nội.
10. Lê Thị Thu Thủy (2009), Đào tạo nghề và hướng nghiệp trong xã hội hiện đại và
nền kinh tế tri thức, Trung tâm hỗ trợ đào tạo và cung ứng nhân lực, Bộ Giáo dục
và Đào tạo.
11. Mai Hà (2011), Phá sản chiến lược nội địa hóa ô tô, Báo Thanh Niên.
12. Nguyễn Hà (2011) Phát triển ngành công nghiệp ô tô VN: Đau đẻ khó chờ sáng
trăng!, Tạp chí Diễn đàn doanh nghiệp Việt Nam.
13. Thanh Thuý (2011), Quy hoạch Ngành ô tô đến năm 2010 đã thất bại, Báo Giao
thông vận tải.

26. Japan Automobile Manufacturers Association, Inc (12 July 2010), Japanese
automakers economic contributions to America, Japan.
27. Japan Automobile Manufacturers Association Inc (October 2010), Building in
America, JAMA, Japan.
28. Lin, C. (1994), Japanese Automotive Industry: Recent Developments and Future
Comparative Outlook, the Office for the Study of Automotive Transportation, The
University of Michigan Transportation Research Institute, U.S.A.
29. Office of Transportation and Machinery U.S Department of Commerce (2011), On
the Road: U.S Automative Part Industry Annual Assessment, U.S.A.
30. Sperling, D. (2000), Energy and Environmental Challenges for Japanese
Automobile industry, University of Carlifonia, U.S.A.
31. Schaede, U. (2009) Globalization and the Reorganization of Japan’s Auto Parts
Industry - University of California, San Diego, U.S.A.
32. Togo, K. (2007), Infant industry policy: A case of Japanese Automobile industry
before 1945, Musashi University, Tokyo, Japan.
33. The Office for the Study of Automotive Transportation (1994), The U.S- Japan
Automotive Bilateral 1994 Trade Deficit, The University of Michigan
Transportation Research Institute, U.S.A.
Website:
34. www.aseansec.org
35. www.autovietnam.com
36. www.autonet.com
37. www.baodautu.vn
38. www.baomoi.com
39. www.cleanairinitiative.org
40. www.dantri.com.vn
41. www.dddn.com.vn
42. www.deloitte.com
43. www.doanhnhan360.com
44. www.eastasiaforum.org

An Lâm (2011), Bài báo dịch “Lao động nước ngoài chật vật bám trụ tại Nhật