Nghiên cứu địa lý phát sinh và thoái hóa
đất phục vụ phát triển cây chè khu vực Bảo
Lộc - Di Linh, tỉnh Lâm Đồng

Hoàng Thị Huyền Ngọc

Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
Luận văn Thạc sĩ ngành: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường
Mã số: 60 85 15
Người hướng dẫn: TS. NCVCC. Nguyễn Đình Kỳ
Năm bảo vệ: 2012

Abstract: Tổng quan về cơ sở lý luận nghiên cứu địa lý phát sinh và thoái hóa đất,
đánh giá đất đai. Nghiên cứu, phân tích đặc điểm địa lý phát sinh, các quá trình hình
thành và thoái hóa đất khu vực Bảo Lộc - Di Linh kết hợp khảo sát thực địa. Nghiên
cứu đặc điểm sinh thái của cây chè và đánh giá mức độ thích hợp đất đai đối với cây
chè khu vực nghiên cứu. Đề xuất các định hướng, giải pháp cho việc phát triển bền
vững đất trồng chè huyện Di Linh, Bảo Lâm, thành phố Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng.

Keywords: Địa lý phát sinh; Cây chè; Lâm Đồng; Tài nguyên môi trường; Thoái hóa
đất

Content
MỞ ĐẦU
1. TÍNH CẤP THIẾT
Nước ta một nước nông nghiệp truyền thống có thế mạnh về hàng nông sản xuất khẩu.
Từ những ngày đầu của công cuộc đổi mới, xuất khẩu nông sản đã được nhà nước quan tâm
chú trọng phát triển. Cây công nghiệp dài ngày như: cà phê, cao su, hồ tiêu, chè… đã và đang
tỏ rõ ưu thế của mình trên thị trường thế giới, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam. Cây
chè (Camellia sinensis) là một loại cây trồng mang lại nhiều lợi ích kinh tế. Cây chè (tea) đã
trở thành một trong những cây công nghiệp có giá trị xuất khẩu cao, mở ra một tương lai đầy

Di Linh, Bảo Lâm, thành phố Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng.
3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
- Phạm vi lãnh thổ: Lãnh thổ nghiên cứu được giới hạn trong vị trí địa lý và ranh giới
hành chính của thành phố Bảo Lộc, huyện Di Linh và huyện Bảo Lâm, tỉnh Lâm Đồng, gọi tắt
là Bảo Lộc - Di Linh.
- Phạm vi khoa học: Địa lý phát sinh và thoái hóa đất, đánh giá mức độ thích hợp đất
đai về mặt tự nhiên đối với cây chè.
4. KẾT QUẢ VÀ Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
a. Kết quả dự kiến
- Làm rõ các đặc trưng phát sinh và thoái hóa đất khu vực nghiên cứu;
- Đánh giá mức độ thích hợp đất đai và phân vùng thích hợp đối với cây chè khu vực
Bảo Lộc - Di Linh, tỉnh Lâm Đồng;
- Đề xuất một số giải pháp phục vụ định hướng phát triển bền vững cây chè khu vực
nghiên cứu.
b. Ý nghĩa khoa học, thực tiễn
- Ý nghĩa khoa học: Góp phần củng cố phương pháp luận trong nghiên cứu địa lý phát
sinh và thoái hóa đất, đồng thời ứng dụng đánh giá thích hợp đất đai trong định hướng phát
triển bền vững đất trồng chè.
- Ý nghĩa thực tiễn: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn trợ giúp cho các nhà quản lý
địa phương trong việc hoạch định không gian phát triển cây chè theo hướng bền vững và bảo
vệ môi trường.
5. CẤU TRÚC CỦA ĐỀ TÀI
Cấu trúc của đề tài ngoài phần mở đầu và kết luận gồm 3 chương chính:

3
- Chương 1: Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu phát sinh và thoái
hóa đất phục vụ phát triển bền vững đất trồng chè;
- Chương 2: Đặc điểm phát sinh và thoái hóa đất khu vực Bảo Lộc - Di Linh;
- Chương 3: Đánh giá thích hợp đất đai và đề xuất một số giải pháp phát triển bền
vững đất trồng chè ở Bảo Lộc - Di Linh

(triệu USD)
Giá XK bình quân
(USD/tấn)
1996
74,80
46,80
20,80
31,2
1.500
2000
87,70
63,70
55,66
69,6
1.250
2005
123,74
133,35
87,92
96,9
1.102
2006
125,57
142,50
105,12
111,6
1.062
2007
127,30
150,82

Ở Việt Nam, một số các công trình nghiên cứu đi sâu vào phân tích tính chất vật lý,
hóa học của đất trồng chè từ đó đưa ra các biện pháp cải tạo, bón phân cho đất nhằm nâng cao
chất lượng búp chè. Trong đó miền Bắc vốn là vùng chè lớn của nước ta với các tỉnh có
truyền thống sản xuất chế biến chè có tiếng như: Thái Nguyên, Yên Bái, Phú Thọ… Vì vậy có
rất nhiều các nghiên cứu về đất trồng chè tập trung ở khu vực này. Còn lại khác vùng trồng
chè khác, số lượng nghiên cứu rất hạn chế
1.2. Cơ sở khoa học nghiên cứu phát sinh, thoái hóa đất
1.2.1. Lịch sử nghiên cứu địa lý phát sinh và thoái hóa đất
“Đất (soil) là lớp mỏng trên cùng của bề mặt lớp vỏ Trái Đất (từ hàng chục centimet
đến 1,5 – 2 mét) phần lớn được phủ bởi một kiểu thảm thực vật và có thuộc tính về độ phì tự
nhiên được hình thành bởi sự phát triển trong quá trình thành tạo từ lớp vỏ phong hóa dưới
sự tác động đồng bộ và tổng hợp của không khí (khí quyển và khí trong vỏ phong hóa), khí
hậu ( Đại, Trung và Tiểu khí hậu), nước (nước mặt, nước ngầm và độ ẩm đất) và sinh vật.
Ngoài việc tạo thành từ các nguồn vật chất: rắn, lỏng và khí, thành phần sinh học giữ một vai
trò quan trọng đối với thuộc tính hữu cơ và độ phì của đất.” (A. Ph. Triosnhicôp, 1988. Bách
khoa toàn thư Địa lý, tr.239).
V.V. Docutraev(1879) - nhà thổ nhưỡng học người Nga là người đầu tiên nghiên cứu
về đất trong mối quan hệ với những quy luật phát sinh và hình thành đất cho rằng: “Đất là
một thể của tự nhiên có lịch sử riêng biệt và độc lập, được hình thành dưới tác động tương hỗ
của các nhân tố như địa chất, địa hình, khí hậu, thủy văn, chất hữu cơ động thực vật, con
người và thời gian”.
Định nghĩa đầy đủ về đất có thể biểu thị ở dạng hàm toán học, chỉ ra tính phụ thuộc
hàm số của đất và các nhân tố hình thành đất theo thời gian như sau:
Đ = f [(Đa,Đh) (Kh,Tv) (Sv,Cn)]t
Trong đó: Đ: Độ phì Đa: Đá mẹ - mẫu chất
Đh: Địa hình Kh : Khí hậu
Tv: Thủy văn Sv: Sinh vật
Đh: Địa hình Cn: Con người
t: Thời gian
Năm 2002, FAO đã đưa ra khái niệm thoái hóa đất như sau: “Thoái hóa đất là sự suy

nghiên cứu trên quan điểm địa lý tổng hợp.
- Quan điểm lịch sử: Theo quan điểm lịch sử, khi nghiên cứu và đánh giá tài nguyên
đất cần xem xét diễn biến các quá trình đã xảy ra trong quá khứ có tầm quan trọng đặc biệt.
Đất là một thể thống nhất và tổng hòa các mối quan hệ tương tác giữa con người và tự nhiên
mà hiên trạng sử dụng đất và mô hình sản xuất ở hiện tại và trong quá khứ là tấm gương phản
ánh lịch sử hình thành đất.
- Quan điểm sử dụng đất bền vững: Sử dụng đất bền vững chính là quá trình sử dụng
đất đạt được hiệu quả kinh tế cao, mặt khác giảm thiểu ảnh hưởng đến môi trường sinh thái
đất trong tương lai. Theo quan điểm này khi phát triển cây chè ở khu vực nghiên cứu cần kết
hợp đồng bộ và hiệu quả các tiềm năng, các nguồn tài nguyên, phục vụ phát triển bền vững và
góp phần bảo vệ môi trường.
1.2.3. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tổng hợp địa lý phát sinh và thoái hóa đất
* Phân tích tổng hợp dữ liệu: giúp tránh trùng lặp trong nghiên cứu, thừa kế các kết
quả nghiên cứu trước đó theo hướng nghiên cứu của đề tài.
* So sánh phẫu diện: Dấu hiệu thoái hóa đất trước hết thể hiện ở hình thái phẫu diện
đất - kết quả của quá trình thành tạo đất.
* Chỉ thị thực vật cho thoái hóa đất: Phân tích mối tương quan giữa thoái hóa với kiểu
quần xã, độ che phủ, thành phần loài để xác định mức độ thoái hóa đất

6
* Đánh giá tổng hợp thoái hóa đất dựa trên ma trận tương quan giữa thoái hoá tiềm
năng (T) và thoái hóa hiện tại (H)
- Phương pháp khảo sát điều tra tổng hợp: Đề tài tiến hành khảo sát dọc theo tuyến
giao thông trung tâm nối giữa Bảo Lâm, Bảo Lộc và Di Linh, khảo sát 03 điểm chìa khóa.
Trong đó, tiến hành mô tả và lấy mẫu trên các vùng trồng chè khác nhau của Bảo Lộc - Di
Linh, đồng thời thu thập các phẫu diện của các loại đất khác nhau.
- Phương pháp tích hợp ALES - GIS trong đánh giá đất theo FAO: Tác giả đã tích hợp
ALES - GIS để đánh giá thích hợp đất đai cho cây chè. Cấu trúc mô hình đánh giá thích hợp
trên nền ALES - GIS bao gồm ba bộ phận: Thứ nhất là nhu cầu sinh thái cây chè và bản đồ

Khu vực nghiên cứu có phía Bắc giáp các huyện Đắk Nia, Đắk R’lấp, Quảng Khê của
tỉnh Đắk Nông; phía Nam giáp huyện Tánh Linh, Hàm Thuận Bắc, Bắc Bình tỉnh Bình
Thuận. Phía Đông giáp các huyện Đa Huoai, Đạ Tẻh, Cát Tiên và phía Tây giáp huyện Lâm
Hà, Đức Trọng đều thuộc tỉnh Lâm Đồng.
2.1.2. Quan hệ địa chất, địa mạo - thổ nhưỡng
2.1.2.1. Địa chất
Trong mối quan hệ phát sinh đất, theo nguồn gốc thành tạo và thành phần cơ bản của
đá mẹ có thể chia các mẫu chất vừa mô tả trên thành các nhóm:
Nhóm 1: Các đá phiến sét và phiến sa là trầm tích của hệ tầng La Ngà có thành phần
bột sét đến bột cát.

7
Nhóm 2: Các đá mác ma axít là các đá thuộc hệ tầng Định Quán có thành phần thạch
học như: granit, granit biotit,…
Nhóm 3: Các đá macma trung tính đến axít yếu là các thành tạo núi lửa của hệ tầng
Đèo Bảo Lộc gồm các đá phun trào trung tính đến axít yếu, có màu đỏ như: andesit, ryolit,
andesitobazan…
Nhóm 4: Đá bazan bao gồm các phun trào núi lửa của hệ tầng Đại Nga, Tân Phát có
đặc điểm giàu nhôm và magiê, ít silic. Vỏ phong hóa bazan này thường chứa lớp bôxít - laterit
có giá trị lớn.
Nhóm 5: Mẫu chất phù sa và dốc tụ thuộc trầm tích Holocene và trầm tích hệ Đệ tứ
không phân chia.
2.1.2. Địa hình, địa mạo
Địa hình của Bảo Lộc - Di Linh rất phong phú và đa dạng từ dải đồng bằng đáy thung
lũng nhỏ hẹp đến các dãy đồi rìa chân núi, cao nguyên, bề mặt các cao nguyên đến hình thái
dãy núi trung bình, khối núi sót bóc mòn được chia làm 5 nhóm địa hình, 12 kiểu địa hình,
trong đó địa hình cao nguyên là hình thái đặc trưng.
- Đồng bằng đáy trũng giữa núi xâm thực - bóc mòn, bề mặt nghiêng, lượn sóng, bị
phân cắt, bị phủ bởi vật liệu aluvi, coluvi và vỏ phong hóa dày.
- Đồng bằng đáy thung lũng xâm thực - tích tụ trên bề mặt cao nguyên với bề mặt

mùa Tây Nam.
Nhiệt độ trung bình năm thấp 22,8
o
C, ôn hòa, ít biến động theo mùa, mức độ chênh
lệch giữa tháng nóng nhất và tháng lạnh nhất ở khoảng 3 - 4
o
C, biên độ dao động nhiệt giữa
ngày và đêm khá lớn.
Lượng mưa trung bình năm 2.295 mm. Mùa mưa bắt đầu từ tháng IV và kết thúc vào
tháng XI. Mùa khô ngắn bắt đầu từ tháng XI đến tháng IV năm sau. Lượng mưa phân bố
không đồng đều giữa các tháng trong năm, chủ yếu tập trung vào mùa mưa. Độ ẩm tương đối
trung bình năm ở khu vực nghiên cứu cao, đạt 85,5%.
2.1.3.2. Thủy văn
Có thể thấy, các sông suối trong khu vực nghiên cứu có lòng sông hẹp, dốc, khả năng
bồi đắp phù sa kém vì vậy chỉ xuất hiện những dải đất phù sa hẹp chạy dọc theo các triền
sông. Lượng nước khá dồi dào và chia làm hai mùa: mùa lũ chiếm trên 80% lượng nước cả
năm, mùa kiệt chỉ khoảng 15-20%, nên thường gây lũ lụt trong mùa lũ và thiếu nước trong
mùa khô. Khu vực nghiên cứu nằm trong hệ thống lưu vực của 2 sông lớn: Sông La Ngà và
sông Đồng Nai.
2.1.4. Đặc điểm thảm thực vật
Do phân bố trên các đai cao khác nhau nên hình thành nhiều kiểu thảm thực vật rừng
khác nhau, đặc biệt các khu rừng đặc dụng thể hiện khá đầy đủ những hệ sinh thái rừng tiêu
biểu của khu vực Bảo Lộc - Di Linh với 6 kiểu rừng chính là: Rừng lá rộng thường xanh,
rừng rụng lá, rừng tre nứa, rừng hỗn giao gỗ tre nứa, rừng lá kim, rừng hỗn giao lá rộng lá
kim và thảm thực vật nhân tác gồm rừng trồng, quần hệ cây trồng lâu năm, quần hệ cây trồng
hàng năm.
2.1.5. Con người và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội
Theo kết quả tổng điều tra dân số năm 2010, tổng dân số của khu vực Bảo Lộc – Di
Linh là 416.851 người, trong đó Di Linh là huyện có quy mô dân số lớn nhất với 154.786
người, thành phố Bảo Lộc có quy mô dân số lên đến 148.654 người thì dân số huyện Bảo

dụng phân bố rải rác. Đây có thể coi là “đất trống, đồi núi trọc”.
2.2.2. Hiện trạng canh tác chè
Nếu như những năm 2000 trở về trước, chè được trồng chủ yếu ở Bảo Lộc, Bảo Lâm
thì đến nay diện tích chè đã mở rộng ra các xã Lộc Thành, Lộc Tân, giảm ở Lộc Quảng, Lộc
Bắc của Bảo Lâm. Tại thành phố Bảo Lộc, chè được phát triển thêm ở Đạ M’bri, Lộc Sơn,
phường 2. Giai đoạn 2005 - 2007 diện tích chè ở Di Linh tăng nhanh, chè được mở rộng thêm
ở các xã Tân Châu, Liên Đầm, Hòa Ninh, Hòa Nam…[22].
Bảng 2.1. Diên tích trồng chè ở Bảo Lộc - Di Linh (giai đoạn 2005 - 2011)
Đơn vị: ha

2005
2006
2008
2009
2010
2011
Kế hoạch
2012
Tổng số
25.535
26.553
24.083
23.900
23.557
23.529
23.911
1. Huyện Bảo Lâm
12.341
13.478
13.188

chè mới có năng suất và chất lượng cao như: Ôlong, Kim Tuyến, Thúy Ngọc, Tứ quý xuân…
giống chè cao sản như: TB14, LD97, LDP1, LDP2
Bảng 2.2. Sản lƣợng chè búp tƣơi khu vực Bảo Lộc – Di Linh giai đoạn 2005-2011
Đơn vị: tấn

2005
2006
2008
2009
2010
2011
Kế hoạch
2012
Tổng số
161.938
170.543
178.979
171.683
204.031
209.016
212.948
1. Huyện Bảo Lâm
80.735
80.500
92.340
97.340
117.761
123.657
122.200
2. TP. Bảo Lộc

2.3. Các quá trình phát sinh và thoái hóa đất
Các quá trình phát sinh và thoái hóa đất chủ yếu là quá trình mùn hóa, khoáng hóa;
quá trình feralit hình thành đất đỏ vàng, quá trình laterit - đá ong hóa, quá trình bồi tụ hình
thành đất phù sa, quá trình glây, quá trình xói mòn rửa trôi bề mặt và quá trình nhân tác
2.4. Đặc điểm lớp phủ thổ nhưỡng
2.4.1. Hệ thống phân loại đất khu vực Bảo Lộc – Di Linh
Theo phân loại theo phát sinh học đất, hệ thống phân loại đất khu vực Bảo Lộc - Di
Linh bao gồm 10 đơn vị đất, thuộc 5 nhóm đất. Sự phân bố không gian của các đơn vị đất
được thể hiện trên bản đồ đất khu vực Bảo Lộc - Di Linh tỷ lệ 1: 50.000.
Bảng 2.3. Hệ thống phân loại đất khu vực Bảo Lộc - Di Linh tỷ lệ 1: 50.000
TT
KÝ
HIỆU
TÊN ĐẤT
TÊN THEO
FAO-UNESCO
DIỆN
TÍCH
(ha)
TỶ
LỆ
(%)
I
P
Nhóm đất phù sa
Fluvisols
7.629,24
2,30
1
Py

Đất nâu đỏ trên đá bazan
Humic Ferralsols
35.864,35
10,83
5
Fu
Đất nâu vàng trên đá bazan
Xanthic Ferralsol
82.970,53
25,06
6
Fd
Đất đỏ vàng trên đá mac ma
trung tính và axit yếu
Rhodi- Skeletic
Acrisols
14.371,05
4,34
7
Fs
Đất đỏ vàng trên đá phiến sét
Ferralic Acrisols
63.500,13
19,18
8
Fa
Đất vàng đỏ trên đá mac ma axít
Ferralic Acrisols
108.762,00
32,85

Sông suối, mặt nước
6.777
2,05
Núi đá
63
0,02

11
Tổng diện tích
331.063
100,00
Trong khu vực xã Bảo Lộc - Di Linh, nhóm đất đỏ vàng chiếm ưu thế với 92,77%
DTTN với 305.468,06 ha. Nhóm đất mùn đỏ vàng trên núi có diện tích nhỏ nhất 1.132,25
(0,42 % DTTN). Trong 10 đơn vị đất, đất vàng đỏ trên đá mác ma axít (Fa) có diện tích lớn
nhất 108.762,00 ha, tương đương 32,85% DTTN, nhỏ nhất là đất mùn vàng đỏ trên đá mác
ma axít (Ha).
2.4.2. Thoái hóa đất tiềm năng và thoái hóa đất hiện tại khu vực nghiên cứu
* Thoái hóa tiềm năng:
Nguyên nhân của thoái hóa trước tiên bắt nguồn từ cấu trúc lớp phủ thổ nhưỡng kém
bền vững như: đất núi dốc phân cắt, thành phần cơ giới của đất thô, độ bền gắn kết cấu trúc
thấp do phong hóa hóa học triệt để… Đồng thời, điều kiện phát sinh đất có nhiều cực đoan
như chế độ mưa mùa tập trung, quá trình laterit phát triển, các hiện tượng xói lở, trượt đất
Như vậy, mỗi yếu tố địa lý phát sinh đất thể hiện một khả năng dẫn đến thoái hóa được phân
cấp như sau:
Bảng 2.4. Tiêu chí đánh giá thoái hóa đất tiềm năng khu vực nghiên cứu
TT
Tiêu chí đánh giá
Mức độ
thoái hóa
Điểm

9
Cao nguyên bazan, dạng vòm phủ, chia cắt yếu. Vỏ phong hóa
dày có kết von laterit – bôxít
Yếu
1
10
Cao nguyên bóc mòn, bề mặt dạng đồi với đáy thung lũng
hẹp, sườn dốc.
Mạnh
3
11
Cao nguyên bóc mòn, bề mặt dãy đồi với đáy thung lũng rộng,
sườn thoải đỉnh bằng.
Trung bình
2
12
Khối núi sót trung bình, bóc mòn chọn lọc, sườn dốc lồi, cấu
tạo bởi granit
Mạnh

3

13
Dãy núi trung bình bị chia cắt mạnh, sườn dốc thẳng
14
Khối núi sót cao bóc mòn, cấu tạo bởi đá macma axit
III
Độ dốc
15
Độ dốc phổ biến < 3

2

12
21
Độ cao 1.000 - 1.600 m
Mạnh
3
22
Độ cao trên 1.600 m
IV
Tầng dày
23
> 100 cm
Yếu
1
24
70 - 100 cm
Trung bình
2
25
< 70 cm
Mạnh
3
VII
Kiểu sinh khí hậu

26
Khu vực có mưa nhiều đến rất nhiều và mùa khô ngắn
(IIB0a, IIA0a,IIIA1a)
Yếu

Châu - Bảo Lộc; Đinh Trang Thượng, Sơn Điền, Lộc Thành - Di Linh.
Bảng 2.5. Quy mô thoái hóa đất tiềm năng khu vực Bảo Lộc – Di Linh
Cấp thoái hóa
Bảo Lâm
Bảo Lộc
Di Linh
Tổng diện tích
các cấp thoái hóa
Tỷ lệ
T1
41.796,62
16.218,59
42.075,62
100.090,83
30,23
T2
43.843,79
1.557,35
35.704,64
81.105,77
24,50
T3
58.929,59
4.725,06
79.371,74
143.026,40
43,20
Tổng diện tích đất
144.570,00
22.501,00

- Thoái hóa đất hiện tại:
Bảng 2.6. Mức độ thoái hóa đất qua hiện trạng thảm thực vật và hiện trạng sử dụng đất
TT
Hiện trạng thảm thực vật hoặc loại hình
sử dụng đất
Mức độ
thoái hoá đất
Trên các loại
đất chủ yếu
1
Rừng cây lá rộng thường xanh
Không hoặc nhẹ
Fa, Fs
2
Rừng lá kim, rừng hỗn giao lá rộng lá kim
Không hoặc nhẹ
Ha, Fa, Fs, Ru
3
Rừng tre nứa, rừng hỗn giao gỗ tre nứa
Trung bình
Fa, Fs
4
Rừng rụng lá
Mạnh
Fa, Fs
5
Rừng trồng
Trung bình
Fu, Fk
6

Bảo Lâm
Bảo Lộc
Di Linh
Tổng diện tích
Tỷ lệ
H1
87.167,78
15.815,48
85.610,81
188.594,07
56,97
H2
33.135,96
1.084,73
42.554,71
76.775,40
23,19
H3
24.266,26
5.600,79
28.986,48
58.853,53
17,78
Tổng diện tích đất
144.570,00
22.501,00
157.152,00
324.223,00
97,93
Sông suối

- Đất thoái hóa nặng (H3): Là đất suy giảm độ phì nhiêu đến mức kiệt quệ làm biến
đổi hoàn toàn đặc tính phát sinh đất, khả năng phục hồi chúng rất khó khăn và sử dụng phải
đầu tư tốn kém. Đất thoái hóa nặng trong khu vực nghiên cứu có quy mô không nhiều. Với
58.853,53 ha, chiếm 17,78% DTTN, mức độ thoái hóa này phân bố trên bảng đồ dạng da báo
ở hầu hết các xã của Di Linh, Bảo Lâm và Bảo Lộc.
2.4.3. Tổng hợp thoái hóa đất khu vực Bảo Lộc – Di Linh
Đánh giá tổng hợp thoái hóa đất khu vực Bảo Lộc – Di Linh trên cơ sở lập ma trận
tương quan giữa thoái hoá đất tiềm năng (T) và thoái hoá đất hiện tại (H). Như vậy, thoái hoá
đất tổng hợp ở Bảo Lộc – Di Linh được phân thành các cấp sau:
- BL1: Đất thoái hoá nhẹ (được tập hợp từ các mức độ không thoái hóa đến thoái hóa
nhẹ: T1H1, T2H1, T1H2);
- BL2: Đất thoái hoá trung bình (được tập hợp từ các mức độ thoái hóa trung bình nhẹ
đến thoái hóa ít mạnh : T2H2, T1H3, T3H1);
- BL3: Đất thoái hoá mạnh (được tập hợp từ các tổ hợp thoái hóa mạnh đến rất mạnh:
T2H3, T3H2 và T3H3).
Bảng 2.8. Quy mô thoái hóa đất tổng hợp khu vực Bảo Lộc – Di Linh
Đơn vị tính: ha
Cấp thoái hóa
Bảo Lâm
Bảo Lộc
Di Linh
Tổng diện tích
Tỷ lệ (%)
BL1
51.872,31
13.032,57
43.561,09
108.465,98
32,76
BL2

146.343,00
23.256,00
161.464,00
331.063,00
100,00
Nguồn: Kết quả tính toán của đề tài
2.4.4. Một số vấn đề thoái hóa đất trồng chè
- Thoái hóa vật lý: Quá trình dẫm đạp của con người để chăm sóc, thu hoạch chè trong
thời gian dài khiến bề mặt đất trở nên chặt cứng, chai lì, khả năng thấm nước kém đi. Tỷ lệ sét
lớp đất mặt trung bình của các mẫu đất trồng chè trong khu vực nghiên cứu là 26,3 - 39,20%
và có thành phần cơ giới phổ biến là thịt trung bình, hàm lượng sét tăng dần theo chiều sâu
phẫu diện Quá trình khai thác đất canh tác chè nhiều năm đã tạo điều kiện thúc đẩy quá

15
trình rửa trôi các cấp hạt sét ở tầng đất mặt đều giảm mạnh. Các biểu hiện suy giảm về thành
phần cơ giới, kết cấu đất trong hình thái phẫu diện là những biểu hiện rõ rệt của các dấu hiệu
thoái hóa về tính chất vật lý.
- Thoái hóa hóa học: Số liệu kết quả phân tích một số mẫu đất trồng chè đại diện tại
khu vực nghiên cứu cho thấy đất có phản ứng chua đến rất chua, mặc dù đặc điểm của cây chè
là ưa chua, nhưng với độ pH thấp như trên cũng thể hiện phần nào đó mức độ suy thoái đất.
Hàm lượng mùn tầng mặt khá do được bón phân thường xuyên nhưng giảm mạnh ở những
tầng dưới, hàm lượng đạm, lân, kali tổng số tầng đất mặt khá đến giàu, kali dễ tiêu rất nghèo
đến nghèo. Tình hình sử dụng phân bón cho cây chè của nông dân trồng chè không theo các
quy trình kỹ thuật đã được ban hành; bón phân cho cây chè chủ yếu theo kinh nghiệm. Lượng
phân bón các loại hàng năm bón cho cây chè chưa hợp lý và không cân đối, không hoặc rất ít
sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh, lượng bón phân hữu cơ quá thấp, bón quá dư thừa phân vô
cơ, đặc biệt là lượng phân lân. Kỹ thuật bón phân không đảm bảo, bón rải trên mặt đất là chủ
đạo. Việc sử dụng phân bón không cân đối không những gây ảnh hưởng xấu đến đất đai, làm
kết cấu đất bị phá vỡ, giảm sút khả năng giữ nước, giữ phân, gia tăng dịch bệnh. Bón phân
không hợp lý, chất hữu cơ trong đất nghèo thường làm cho cấu trúc đất bị thoái hóa, dung

So với một số cây trồng khác, chè yêu cầu về đất không nghiêm khắc lắm. Song để
cây chè sinh trưởng tốt, năng suất cao và ổn định thì đất trồng chè phải đạt những yêu cầu sau:
nhiều mùn, chua và thoát nước. Độ pH thích hợp cho chè phát triển là 4,5 - 6,0. Đất trồng phải
có độ sâu ít nhất là 80 cm, mực nước ngầm phải dưới 1 m.
3.2. Bản đồ đơn vị đất đai khu vực Bảo Lộc – Di Linh
3.2.1. Lựa chọn và phân cấp chỉ tiêu xây dựng bản đồ đơn vị đất đai
* Phân cấp về loại đất:

16
- G1: Nhóm đất phù sa và dốc tụ
- G2: Nhóm đất đen
- G3: Nhóm đất nâu đỏ và nâu vàng trên đá bazan
- G4: Nhóm đất đỏ vàng
- G5: Nhóm đất vàng đỏ
- G6: Nhóm đất mùn vàng đỏ
* Phân cấp độ dốc:
- SL1: Đất có độ dốc dưới 3
0

- SL2: Đất có độ dốc từ 3 - 8
0
- SL3: Đất có độ dốc từ 8 - 15
0
- SL4: Đất có độ dốc trên 15
0
* Phân cấp tầng dày:
- D1: Đất có tầng dày từ 100 cm trở lên
- D2: Đất có tầng dày từ 70 - 100 cm
- D3: Đất có tầng dày dưới 70 cm
* Phân cấp thành phần cơ giới:

3.3.1. Lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá
Trên cơ sở các yêu cầu sử dụng đất trồng chè, các yếu tố thuận lợi và hạn chế đã được
đưa ra phân tích, từ đó phân cấp các yếu tố đánh giá thích hợp trồng chè.
Bảng 3.1. Phân cấp các yếu tố đánh giá thích hợp đất trồng chè
Chỉ tiêu
Mức độ thích hợp
S1
S2
S3
N
1. Loại đất
Nhóm đất trên bazan
Nhóm đất đỏ vàng
Nhóm đất mùn
vàng đỏ
Nhóm đất vàng đỏ
Nhóm đất đen
Nhóm đất phù
sa và dốc tụ
2. Độ dốc
3
o
- 8
o
, 8
o
- 15
o
< 3
o

các đơn vị đất đối với cây chè. Bậc thích hợp của đất đai cho cây chè được phân thành 4 hạng:
Rất thích hợp (S1), thích hợp trung bình (S2), ít thích hợp (S3) và không thích hợp (N).
Qua đánh giá thích hợp cho cây chè trên địa bàn huyện Bảo Lâm, huyện Di Linh, thành
phố Bảo Lộc, có thể thấy rằng đây là vùng đất rất thích hợp cho việc trồng các giống chè có
hiệu quả kinh tế cao. Tổng diện tích cấp rất thích hợp là 81.888,79 ha, chiếm 24,74 % tổng diện
tích các cấp thích hợp. Cấp thích hợp trung bình chiếm 14,76 %, tập trung ở các xã Sơn Điền,
Tân Châu, Đinh Lạc của huyện Di Linh; Lộc Phú, Lộc Lâm huyện Bảo Lâm; Lộc Châu, thành
phố Bảo Lộc. Bảng 3.2. Kết quả đánh giá thích hợp đất đai cho cây chè khu vực nghiên cứu
Đơn vị tính: ha
Cấp thích hợp
Bảo Lâm
Bảo Lộc
Di Linh
Tổng diện tích
Tỷ lệ
(%)
S1
48.587,89
14.190,47
19.110,44
81.888,79
24,74
S2
22.073,74
3.172,27
23.628,26
48.874,27

161.464,00
331.063,00
100,00
Nguồn: Kết quả tính toán của đề tài
Cấp ít thích hợp có 95.045,29 ha chiếm 28,71% tổng diện tích các cấp thích hợp, là
khu vực các xã Hòa Bắc, Liên Đầm, thị trấn Di Linh thuộc huyện Di Linh- Lộc Bắc, Lộc Bảo
huyện Bảo Lâm. Các yếu tố gây hạn chế ở cấp này chủ yếu là độ cao địa hình (< 600 m) ảnh
hưởng đến chất lượng búp chè, độ dốc (15-25
o
) và điều kiện khí hậu (mùa khô 3-4 tháng) khó
khăn đến tưới tiêu cho cây chè.
Khu vực không thích hợp trồng chè chủ yếu là vùng phía Đông và Đông Nam huyện
Di Linh do điều kiện tới hạn của khí hậu (mưa ít, mùa khô dài). Diện tích còn lại không phù
hợp khu vực phân bố nhóm đất phù sa và dốc tụ. Tổng diện tích không phù hợp để trồng chè
trong khu vực nghiên cứu là 98.477,64 ha, chiếm 29,75%.
3.4. Đề xuất một số giải pháp sử dụng bền vững đất trồng chè
3.4.1. Cơ sở xác định vùng chuyên canh chè
Lựa chọn vùng phát triển chuyên canh chè căn cứ vào các yêu cầu sau:
1. Phương án quy hoạch: Hiện nay, kế hoạch phát triển KT-XH giai đoạn 2011 - 2015
của tỉnh Lâm Đồng đã xác định đến năm 2015 quy hoạch và ổn định diện tích trồng chè trên
địa bàn tỉnh là 26.000 ha.
2. Vùng thích hợp: Trên cơ sở kết quả đánh giá thích hợp đất đai cho phép lựa chọn
các vùng chuyên canh ưu tiên theo thứ tự như sau: Vùng có các đơn vị đất đai ở mức rất thích
hợp; vùng có các đơn vị đất đai ở mức thích hợp trung bình; vùng có các đơn vị đất đai ở mức
ít thích hợp.
3. Yêu cầu về lao động và qui mô:
- Canh tác chè ở khu vực Bảo Lộc - Di Linh chủ yếu nhờ nước trời đồng thời chè sau
khi thu hái cần được đưa vào xử lý và chế biến ngay nên phát triển ở những vùng đông dân cư
và lao động, trình độ dân trí cao, biết đầu tư thâm canh, áp dụng các tiến bộ khoa học tiên
tiến. Vùng bố trí sản xuất chè yêu cầu đường giao thông thuận lợi để tiện cho công tác chỉ

xuất. Phát triển chè sẽ thu hút được một số lao động đáng kể, không những chỉ trong khâu sản
xuất nguyên liệu mà cả khâu chế biến và tiêu thụ chè.
Chè là cây không đòi hỏi đất thật tốt như cà phê, mặt khác, chè là cây thu hoạch lá,
năng suất tương đối ổn định, biến động hàng năm không lớn ngay cả những năm nhiều thiên
tai hạn hán cũng không mất trắng hoàn toàn như cây ăn quả, cà phê. Thực tế cho thấy trồng
chè có tác dụng bảo vệ đất, chống xói mòn tích cực hơn cà phê. Cây chè vẫn có thể phát triển
tốt và cho hiệu quả kinh tế khá cao trên vùng đất dốc 20 -25 độ. Vì vậy, trồng chè trên đất dốc
góp phần nâng cao hệ số che phủ cho đất.
3.4.3. Định hướng phát triển vùng trồng chè
Trên cơ sở lựa chọn xác định các vùng chuyên canh chè đã được phân tích ở trên, loại
trừ khu vực không thích hợp trồng chè mà một số loại hình sử dụng đất như: đất khu dân cư,
đất lâm nghiệp, đất trồng lúa… diện tích các vùng thích hợp với trồng chè trong khu vực
nghiên cứu như bảng. Đồng thời, đề tài cũng đề xuất diện tích mở rộng vùng chè theo 2
phương án.
Bảng 3.3. Diện tích đề xuất vùng chè ở khu vực nghiên cứu
Đơn vị tính: ha
Diện tích vùng thích hợp
Bảo Lâm
Bảo Lộc
Di Linh
Rất thích hợp
25.795,42
10.130,78
12.809,08
Thích hợp trung bình
3.201,83
2.373,90

được ưu tiên cuối cùng trong việc quy hoạch vùng chè, hoặc cải tạo dần để sử dụng trong
tương lai.
3.4.4. Một số giải pháp sử dụng bền vững đất trồng chè
Trên cơ sở phân tích thoái hóa đất trồng chè và đánh giá thích hợp đất đai cho cây chè
ở trên, cho thấy sản xuất chè có 5 mục tiêu chính cần đạt được là: sản lượng nhiều, năng suất
cao, chất lượng tốt, chè an toàn, đất trồng chè bền vững. Để đạt được mục tiêu trên, thâm canh
vườn chè hiện có, cải tạo vườn chè cũ, trồng chè mới là 3 nội dung cần tiến hành đồng thời.
3.4.3.1. Giải pháp cho các vùng trồng chè
- Vùng rất thích hợp với cây chè nên xây dựng thành vùng trọng điểm thâm canh chè,
đầu tư các giống chè chất lượng cao. Nơi có độ dốc phổ bình quân dưới 8
o
thiết kế trồng chè
thành hàng thẳng theo đường bình độ chính. Đối chiếu với các cấp thoái hóa đất để có kế
hoạch duy trì chất lượng đất trồng chè trên các khu vực thoái hóa đất yếu, cải tạo đất và ngăn
ngừa suy thoái đất trên các khu vực thoái hóa đất trung bình và thoái hóa mạnh.
- Vùng thích hợp trung bình hình thành khu vực trồng chè vệ tinh xung quanh vùng
trọng điểm. Khu vực này tập trung phát triển các giống chè cành trồng đại trà, trồng xen các
loại cây phù hợp trong các thời kỳ sinh trưởng khác nhau của chè để gia tăng hiệu quả kinh tế,
tận dụng diện tích đất canh tác.
- Vùng ít thích hợp vẫn nên duy trì một diện tích chè nhất định ở quy mô vườn trong
các hộ gia đình, xen canh với cà phê và một số loại cây khác.
Đặc biệt, đối với vùng ít thích hợp và vùng thích hợp trung bình trên thoái hóa đất tổng
hợp mạnh nên chuyển đổi cơ cấu cây trồng sang rừng sản xuất hoặc cây ăn quả để cải tạo đất
lâu dài.
- Đối với các vùng trồng chè cũ cần xác định vùng nào cần cải tạo nâng cấp, vùng nào
cần phát bỏ để luân canh cây trồng khác. Những đồi chè giống tốt nhưng già cỗi, đã khai thác
lâu năm, không đầu tư thâm canh ngay từ đầu, không nên phá bỏ nên tái đầu tư để cải tạo vì
chi phí ít mà sản lượng tăng nhanh hơn đầu tư vào các vườn chè đã có năng suất cao.
3.4.3.2. Xây dựng các mô hình trồng chè
* Cách thức bố trí các hàng trồng chè ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất và tuổi thọ của

Để xử lý sâu bệnh trên cây chè có thể sử dụng một số giải pháp sinh học như sau: Bảo
vệ và phát triển quần thể thiên địch tự nhiên có sẵn trên nương chè và tăng cường sử dụng các
chế phẩm sinh học và thảo mộc.
3.4.5. Một số kiến nghị
Chúng tôi nhận thấy cần có những công trình nghiên cứu tiếp theo về xây dựng bản đồ
hiện trạng trồng chè. Trong đó thành lập bản đồ hiện trạng trồng chè sử dụng công nghệ viễn
thám - GIS để phân loại, điều tra khảo thực địa kiểm chứng và đưa vào những vùng trồng chè
lâu đời đã bị chặt phá để khôi phục.
Từ bản đồ hiện trạng trồng chè xác định một cách chi tiết diện phân bố chè ở các khu
vực, cụ thể các giống chè hiện có từ đó làm cơ sở dự đoán sản lượng chè trong những năm
tiếp theo để có kế hoạch chế biến và cân đối thị trường tiêu thụ.
Bảo Lộc - Di Linh là một trong những vùng chè lớn, chất lượng tốt của Lâm Đồng
cũng như cả nước, hiện nay diện tích chè luôn luôn biến động do tình hình giá cả thị trường
của ngành hàng chè và một số mặt hàng nông sản cạnh tranh điển hình là cà phê. Vì vậy cần
có những điều chỉnh diện tích canh tác chè một cách kịp thời mang tính định hướng lâu dài
của Nhà nước và cấp chính quyển địa phương dựa trên các kết quả nghiên cứu gắn với thực
tiễn. Sau khi ổn định diện tích chè, tiếp tục đầu tư theo chiều sâu từ khâu canh tác đến chế
biến để nâng cao chất lượng chè thành phẩm, duy trì và phát huy thương hiệu chè Bảo Lộc -
Di Linh.

KẾT LUẬN

1. Khu vực Bảo Lộc - Di Linh với diện tích 331.063 ha, bao gồm thành phố Bảo Lộc,
2 huyện Bảo Lâm và Di Linh là trung tâm phía Nam của tỉnh Lâm Đồng, đồng thời là vùng

22
chè lớn đã phát triển lâu đời. Điều kiện tự nhiên của khu vực có những đặc trưng riêng về nền
tảng nhiệt - ẩm, mẫu chất đá mẹ và điều kiện địa hình. Sự phân hóa về nhiệt ẩm kết hợp với
đặc điểm dinh dưỡng của nền vật chất rắn và hoạt động khai thác của con người đã tạo nên
các quá trình hình thành và thoái hóa đất điển hình, từ đó đặt dấu ấn nên lớp vỏ thổ nhưỡng.

phương pháp tích hợp ALES - GIS cho thấy các cấp thích hợp của cây chè ở Bảo Lộc - Di
Linh bao gồm 4 cấp: rất thích hợp (S1) có 81.888,79 ha chiếm 24,74% DTTN, thích hợp
trung bình (S2) là 48.874,27 ha với 14,76% DTTN, ít thích hợp (S3) có 95.045,29 ha (28,71%
DTTN) , và 29,75% DTTN không thích hợp (N) - 98.477,64 ha.
5. Trên nền tảng cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu thoái hóa đất, đánh giá
thoái hóa đất, đánh giá thích hợp đất đai cho cây chè, đề tài đề xuất một số biện pháp và kiến
nghị sử dụng bền vững đất trồng chè. Trong đó, đề tài đã xác định diện tích có thể mở rộng
phục vụ phát triển vùng trồng chè, giải pháp cho các vùng trồng chè trên những khu vực có
mức độ thoái hóa đất và mức độ thích hợp khác nhau, một số mô hình trồng chè, giải pháp về
giống và phân bón.

23
6. Nghiên cứu địa lý phát sinh và thoái hóa đất là một trong những hướng nghiên cứu
tổng hợp giúp ích cho việc hoạch định không gian phát triển đặc biệt là không gian sản xuất
nông - lâm nghiệp, dự báo những tác hại, rủi ro của thoái hóa đất do tự nhiên cũng như do
nhân tác, đáp ứng nhu cầu sử dụng đất bền vững của nước ta nói chung và các địa phương nói
riêng.
7. Định hướng sự dụng tài nguyên đất không thể tách rời khỏi công tác khảo sát điều
tra thực địa, song nghiên cứu thoái hóa đất phải đánh giá theo ma trận tổng hợp trên quan
điểm hệ thống và tổng hợp hướng tới sử dụng đất bền vững đối với mỗi loại cây trồng như
chè, cà phê, cao su.
8. Thông qua tích hợp phương pháp nghiên cứu tổng hợp thoái hóa đất và đánh giá đất
đai bằng ALES - GIS để tìm ra những khu vực thích hợp trồng chè đã đóng góp cơ sở vào xây
dựng quy trình quy hoạch vùng chè không chỉ ở Lâm Đồng mà còn ở các lãnh thổ khác.