Nghiên cdng sinh hc cc
 n Quc gia Hoàng Liên, tnh Lào Cai

Trn Tin Thc i hc Khoa hc T nhiên
Luchuyên ngành: ng vt hc; Mã s: 60 42 10
ng dn: PGS. TS. Nguynh
o v: 2012 Abstract: Trình bày tình hình nghiên cc trên th gii và  Vit Nam;
tình hình nghiên cc  n Quc gia Hoàng Liên; mt s m t
nhiên cn Quc gia Hoàng Liên, tnh thành phn loài ca côn
c ti mt s sui cn Quc gia Hoàng Liên, tnh Lào Cai. Nghiên cu
mt s m ca quc ti khu vc nghiên c, phân
b, các ch s ng.

Keywords: ng vt hc; ng sinh hc; c; n quc gia Hoàng
Liên Content
1. 1. Tính cp thit c tài
Côn trùng  c gi vai trò quan trng trong h c ngt và có mt hu ht trong các
thy vc nc bit rt ph bin  các h thng sông, sui thuc vùng trung du, núi cao. So
vi nhiu nhóm sinh vt khác, c có nhic tính ni tr ng loài, s
ng cá th lc bit chúng là nhng mt xích không th thiu trong chui th
Vì vy chúng tham gia tích cc trong vai trò cân bng mi quan h ng  h sinh thái
thy vc. u nhy cm vi các bii cc.

c: Phù du (Ephemeroptera), Chun chun (Odonata), Cánh lông (Tricoptera), Cánh úp
(Plecoptera), Cánh na (Hemiptera), Cánh cng (Coleoptera), Hai cánh (Diptera), Cánh rng
(Megaloptera), Cánh vy (Lepidoptera).
* Nghiên cứu về bộ Phù du (Ephemeroptera)
B Phù du là côn trùng có cánh c i nguyên thy, tht
trong nhng t tiên ca côn trùng. Các loài thuc b c mô t t rt sm. Công trình
nghiên cu tiên v phân loi hc Phù du là ca nhà t nhiên hc ni ting Lineaus (1758).
A.E. Eaton có th  ca phân loi hc v Phù du. i Phù du
n các bc phân loi ging (group, series, section), tr  cho phân loi hc hin
i [28]. Nghiên cu v Phù du thc s phát trin mnh m vào th k n hình là các công
trình nghiên cu ca Ulmer, Navás, Lestage, Needham và cng s [11c
hin n l xây dng cây phát sinh loài ca Phù du và h thng phân lon h.
Mt s  n t công trình c
sung nhng dn liu mi và chia Phù du thành hai phân b Panota và Schistonota. Tip sau công
trình nghiên cu mang  c ngot này h thng phân lo    c hoàn
chnh bi các nghiên cu ca Kluge (1989, 1995, 1998, 2004), Mc Cafferty (1991, 1997) và
nhiu nhà nghiên cu v n nay trên toàn th gic
mô t thuc 42 h ng ca b Phù du. Các nghiên cu v c bit là phân
loi hc vn, vn còn nhic mô t, nht là  các khu vc nhii
[18].
Ngoài các công trình nghiên cu v m phân loi ca Phù du, nhiu nhà khoa hc còn quan
tâm nghiên cn các khía c
thái hng vt. G cn kh  dng Phù du
là sinh vt ch th chc vì nhiu loài thuc b Phù du rt nhy cm vi s
bi i c   t s công trình ca Landa và Soldan (1991), Bufagni (1997)
[44].
* Nghiên cứu về bộ Chuồn chuồn (Odonata)
Chun chun thut ngay t n thiu trùng sc cho
   ng thành. B Chun chu c chia thành 3 phân b là: phân b
Anisozygoptera, phân b Zygoptera (Chun chun kim) và phân b Anisoptera (Chun chun

B Cánh cng là b ln nht trong ging vt. Hin nay, s loài thuc b côn trùng này vào
khon 350.000 loài và khong 10.000 thuc [39]. Theo các
kt qu nghiên cu nhóm sng nht  khu h sui vùng nhit
i. Hin nay, các công trình nghiên cu v b Cánh cng tp trung vào phân loi hc, sinh thái
hc, tin hóa. Wu và cng s nh  Trung Quc có 601 loài, Sato (nh loi
c 311 loài  Nht Bnh  Úc có kho
phân loc 1.143 loài  khu vc Bc M thuc b Cánh cng [39].
* Nghiên cứu về bộ Hai cánh (Diptera)
Các nghiên cu v b c rt nhiu các nhà khoa hc công bc bit là các công
trình nghiên cu ca Alexander (1931), Mayer (1934), Zwich & Hortle (1989) [38i vi khu
vng hp mt danh l v
thành phn loài ca b Hai cánh  min  - nh loi ti h và ging hin
nay ch yu thc hinh loc xây dng bi Harris (1990) [39].
* Nghiên cứu về bộ Cánh nửa (Hemiptera)
Hin nay, trên th gi    c trên 4.000 loài thuc b Cánh na sng  c
c châu Á có s ng loài chic bit có rt nhiu
gic hu, thm chí có c nhng phân h c hu  khu vc này (Andersen, 1982; Spence &
Andersen, 1994) [40]. B Cánh na bao gm 3 phân b: Gerromorpha, Nepomorpha và
Leptopodomorpha. Phân b Gerromorpha gm hu ht nh côn trùng sng trên b mt
cc. Trong phân b này, có hai h ln là Velliidae (trên th gii có khong 850 loài) và h
Gerridae (khong 700 loài) (Chen và cng s, 2005).
* Nghiên cứu về bộ Cánh vảy (Lepidoptera)
Trong b Cánh vy ch có mt s loài thuc h Pyralidae, Pyraustidae và Crambidae sng 
c.  châu Á, các nghiên cu v Lepidoptera ch yu là v phân loi h 
nghiên cu ca Rose & Pajni (1987), Habeck & Solis (1994) và Munroe (1995) [38]. Trong các
nghiên cu này, các tác gi nh loi c th ti loài.

* Nghiên cứu về bộ Phù du (Ephemeroptera)



* Nghiên cứu về bộ Chuồn chuồn (Odonata)
B Chun chun  Vic nghiên cu lu tiên vào nhu thp niên 90 ca
th k i thi Pháp thuc bi mt s nhà nghiên ci Pháp. Nguyn Xuân Quýnh và
cng s (2001), khi xây dnh long vng c ngt
ng gp  Vinh loi ti h ca b Chun chun [7]. Nguy
Vnh và cng s (2001), trong nghiên cu khu h c  n Qu
c 26 loài thuc 12 h ca b Chun chun  khu vc này.
* Nghiên cứu về bộ Cánh úp (Plecoptera)
 Vit Nam, nhng nghiên cu v b c quan tâm nghiên cu trong thi gian gn
. Cao Th nh loi ti loài Cánh úp  Vit Nam. Công
 khoa hc cho các nghiên cu v b Cánh úp  c ta [24]. Nguynh và
cng s (2001), khi nghiên cu v c  n Qunh
loi các loài thuc b Cánh úp. Kt qu cho thy s loài Cánh úp  n Quo là
12 loài thuc 3 h [12].
* Nghiên cứu về bộ Cánh lông (Trichoptera)
 Vit Nam, b c nghiên cu t rt sm. Nhng tài liu v c
xut bn bi các nhà phân loi h n t  c châu Âu. May (1995-1998) và Malicky
(1994, 1995, 1998), mô t các loài thuc các h khác nhau t các mu vc  mt s
vùng ca Vit Nam. Nguynh và cng s nh loc 23 loài thuc 16 h
ca b Cánh lông  n Quo khi nghiên cu v c ti khu
vc này [2]. c Huy (2005) mô t m hình dng, cu to ngoài ca các loài Cánh
lông  Vit Nam dn u trùng [7].
* Nghiên cứu về các bộ Cánh cứng, bộ Hai cánh, bộ Cánh nửa, bộ Cánh vảy và bộ Cánh rộng
 c ta, các công trình nghiên cu v b Cánh cng (Coleoptera), Hai cánh (Diptera), b
Cánh vy (Lepidoptera) và b Cánh rng (Megaloptera) còn tn mn. Các nghiên cng
không tp trung vào mt b c th i các công trình nghiên cu v khu h
c nói chung nnh (2001) nghiên cu  n Quo
[42]; Cao Th Kim Thu, Nguynh và Yeon Jae Bae (2008) nghiên cu  n Quc gia
Bch Mã [26], Nguyn Xuân Quýnh và cng s nh long vt không
c ngng gp  Vit Nam [7]. Trc (2008), mô t  và









 , 








   c. Nguy  u tra
thành phn loài Phù du  mt s sui ti Sapa, tc 53 loài thuc 31
ging và 11 hng thc 10 loài ghi nhn mi cho khu h côn trùng ca Vit
Nam [13]. Ngoài ra còn phi k n nhng nghiên cu khác ca: Nguy 
nghiên cu v thành phn loài Phù du ti sung Hoa, Sapa; Jung S.W et al. (2006) nghiên
cu v c  mt s sui khu vc Sapa; Nhâm Th u
v ng thành phn loài ca 3 b c ti sung Hoa, Sapa; Phm Th Thúy
Hng (2010), nghiên cu thành phn loài, phân b cùa Phù du ti mt s sui thun Quc
gia Hoàng Liên.

1.4.1. 



 , 










Uyên,  . 



 VQ

 51.803 ha. 







 29.848 ha, 






 [10].
1.4.3. 










H -  , amphibolit, filit, 

,








  ( , 1999).  ,  , 




 , 



, 


,  [10].
1.4.4. 




  , 






















 100 - 135 Kcal/cm
2
/. 









 13 - 21°C, 






Tây,  . 


-3°C. 
















 7 (454,3mm)  8 (453,8mm) (




, 2008) [10].
1.4.5. 














Phanxipan,  , 



 .
- 











 : 










 , 

* Phương pháp phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm:
Phân loi mu vt: mu vc phân lonh loc công b trong và ngoài
c.
2.3.3. 
Các ch s ng sinh hc s d tài là: ch s Shannon - Weiner (ch
s  s Margalef (ch s d). Ngoài ra còn s dng ch s  (DI) và ch s 
ng Jacca - Sorensen (K).

S liu thu thc x lý qua bng bi  th biu din s ng và bing s
ng. Các s lic x lý bng phn mm Microsoft office exel 2007 và phn mm Primer
6.
- 

c khi thu mu, chúng tôi tinh mt s ch s thy lý, hóa hc cc ti các
u tra bng máy WQC - 22A, TOA, Japan. Kt qu cho thy: cm thu mc ký
hiu t n S16 v cao gim dm S1 cao nht (1901m S16 thp nht
(734m so vi mc bi rng ca mc ch bng khong 51 - 82 rng ca sui.
N ng t 10, 34  15,76   ng
gim d cao ca sung t 7,16  9,66, pH thp nht  S3 vi giá tr là
7,16 và cao nht  S10 vi giá tr là 9,66. Kt qu còn cho thy, khi càng lên cao nhi c
càng gim rõ rt. y, nhi cc t l nghch v cao ca sui, bi khi các sui
 cao gim dn thì nhi cc l

Kt qu phân tích mu vc ti khu vc nghiên cc 186 loài ca 145
ging thuc 56 h ca 9 b c. S c ti khu vc nghiên cu gia
các b khác nhau rõ rt. Trong 9 b c, b Phù du c s ng loài
nhiu nht vi 57 loài (30,6%), tip theo là b Cánh lông c 36 loài (19,4%), b Chun
chun và b Cánh cng c 20 loài (10,8%), b Cánh na vi 18 loài (9,7%), b Hai
cánh có 17 loài (9,1%), b Cánh úp vi 16 loài (8,6%), cui cùng là b Cánh rng và b Cánh
vy u ch thu c duy nht 1 loài (0,5%).


 
             
Leuctridae có 2 loài, tPeltoperlopsis sp.






trong 
Gyrinidae (2 loài)

Qua quá trình                
Protohermes sp. 

3.2
Kt qu nghiên cu cho thy: b Hai cánh  khu vc nghiên cu có 17 loài thuc 17 ging ca 6
h Tipulidae chi vi 8 loài và gp  ht c m kho sát.
Các loài chi và có phân b rng ca b Hai cánh phi k n: Simulium sp., Hexatoma
sp., Chironomus sp. có mt  nhi m thu m c l    Dasyhelea sp.,
Limnophila sp., Atrichops sp., Bezzia sp., Culicoides sp. và Dasyhelea sp. li có phân b rt hp.

 có s ng h ln nht và s ng th 2 ti khu vc nghiên cu. Kt qu
nh lo    c 36 loài thuc 27 ging ca 12 h thuc b Cánh lông. H
Hydropsychidae có s lng loài nhiu nht vi 17 loài. Tip sau là ba h: Psychomyiidae,
 các h khác ca b c ti
khu vc nghiên cu ch có mn hai loài. Loài Ceratopsyche sp. 1 là loài chi vi
phân b rng nht.
3.2.9. 

Có s n lt là các b: Cánh cng, Chun chun, Cánh na, Cánh rng và
Cánh vy.
 có th th khác nhau v m c, chúng tôi tin hành so sánh mt
 ca các b c ca các m kho sát. Kt qu cho thy: m S11 - 
cá th c trên mt din tích 0,25m
2
ln nht vi 22,6 ± 13,9 cá th/0,25m
2
.
ng th m S13 - i 17,3 ± 12,1 cá th/0,25m
2
m còn li có m cá th
B Phù du vn là b chi rt ln vi m cá th cao nht  tt c
m thu mu. Nhìn chung, m trung bình s cá th c trên mt
din tích 0,25m
2
 m cao trên 1800m xung m  
cao 1000 - i gim xung  i 1000m.


- Wei các 
Kt qu phân tích cho thy,  
  
0,05. 
5,22 ± 0,39. C- 3,59 ± 0,17.
 


Ti mm nghiên cu, chúng tôi la chc ch thu mu. Kt qu
nghiên cu cho thy,  tt c m nghiên cu s ng loài  c chu l

4. 
 - 
 

trung bình là 0,46 ± 0,05.
5. S ng loài và s ng cá th cc  c chy luôn luôn li
ng.

 ngh
1. Trong nghiên cu này nhi  c tên khoa hc c th.
Chính vì vy cn có các nghiên cu v phân loi hi vi các b ca côn trùng
c.
2. Do thi gian còn hn hp nên nghiên cu mi ch u tra v thành phn loài m ca
quc  mt s m thuc h thng sui. Do vy cn m rng phm vi nghiên
c c s liu hoàn ch ng sinh hc cc  n Quc gia
Hoàng Liên, tnh Lào Cai.

References
Tài liu ting Vit
1.  MNghiên cứu Đa dạng sinh học khu hệ Odonata khu vực Mã Đà, Cát
Tiên - Tỉnh Đồng Nai, Luc s Sinh hi hc Khoa hc t nhiên -
i hc Quc gia Hà Ni.
2. Nguyu, Nghiên cứu đa dạng sinh học côn trùng nước ở Vườn Quốc gia Tam Đảo,
tỉnh Vĩnh Phúc, Luc s Sinh hi hc Khoa hc T nhiên - i
hc Quc gia Hà Ni.
3. Phm Th Thúy Hng (2010), Nghiên cứu thành phần loài, phân bố của Phù du (
Ephemeroptera, Insecta) tại một số suối thuộc Vườn Quốc gia Hoàng Liên , tỉnh Lào Cai,
Lui hc Khoa hc T i hc Quc gia Hà
Ni.
4. Nhâm Th Nghiên cứu đa dạng thành phần loài của 3 bộ côn trùng nước:

Báo cáo khoa học Hội nghị toàn quốc nghiên cứu cơ bản trong Khoa học sự sống,
Nhà xut bn Khoa hc và K thut, tr. 351 - 352.
16. Nguyt qu u nghiên cu thành phn loài Phù du (Insecta:
Ephemeroptera) t n Quc gia Bi Doup - Núi Bà, tng, Những vấn đề
nghiên cứu cơ bản trong Khoa học sự sống, Nhà xut bn Khoa hc và K thut, tr. 210 -
212.
17. Nguyn loài và phân b  cao ca b Phù du (Insecta:
Ephemeroptera) tn Quc gia Bch Mã, Tha Thiên - HuBáo cáo khoa học Hội
nghị Côn trùng học toàn quốc lần thứ 6, Nhà xut bn Nông nghip Hà Ni, tr. 399 -
406.

Tài liu ting Anh
18. Barber - James H.M., Jean - 
      Freshwater animal diversity
assessment, Hydrobiologia, 595, pp. 339  350.
19. Barber-James H.M. (2010), Systematics, Morphology, Phylogeny and Historical
Biogeography of the Mayfly family Prosopistomatidae (Ephemeroptera: Insecta) of the
World, Ph.D Thesis. Rhodes University, South Africa.
20.           
Reichenbachia Mus, Tierkunde Dresden, pp. 261 - 272.
21   Epeorus und Iron) aus Vietnam
(Ephemeroptera, Heptageniidae) In: Landa V., Soldán and Tonner M. (Eds). Proc. 4
th

   Czechoslovak Acad. Sci., Cséke Budejovice,
Czechoslovakia.
22       Asionurus n. gen., eine Gattung der Heptageniidae aus
Vietnam (Ephemeroptera)Reichenbachia Mus. Tierkunde Dresden, 23, pp. 154 - 159.
23Trichogenia gen. n., eine neue Gattung der Eintagsfliegens
     Reichenbachia Mus, Tierkunde

35. Lanna 
The raffles bulletin of zoology, 49
(1), pp. 121 - 127.
36          era of Singapore species
The raffles bulletin of zoology, 52 (1), pp. 97 - 145.
37. McCafferty W. P. (1983), Aquatic Entomology, Jones and Bartteth publishers, Boston -
London.
38. Merritt R. W. and Cummins K. W. (1996), An Introduction to the Aquatic Insects of North
America, Kendall/Hunt Publishing company, Iowa.
39. Morse J. C., Yang L. and Tian L. (1994), Aquatic Insects of the China useful for monitoring
water quantily, Hobai University Press, Nanjing.
40. Narumon S., Boonsatien (2004), Identification of Freshwater Invertebrates of the Mekong
river and Tributaries, Faculty of Science, Appllied Taxonomic Research Center Khon
Kean University, Khon Kean, Thailand.
41. Neddham J. G., Traver J. R. & Hsu Y. C. (1935), The Biology of Mayflies. Comstock Publ.
Co., Ithaca, New York.
42
         , Korean Society of
Aquatic Entomology Korea, pp. 123 - 133.
43. Nguyen V.V. and Bae Y.J. (2003). "Biodiversity of Mayflies (Ephemeroptera) from Viet
Nam". Korean - Japan Join Conference on Applied Entomology and Zoology, Korean,
pp. 105 - 106.
44. Nguyen V.V. (2003), Systematies of the Ephemeroptera (Insecta) of Vietnam, Thesis for the
degree of Doctor of science, Department of Biology, The Graduate School of Seoul

45             Epeorus
(Ephemeroptera: Heptageniid) fKorean Journal of Entomology, 7(1), pp.
19 - 28.
46Iron martinus (Braasch and
Soldans) and Iron longitibius New species (Ephemeroptera: Heptageniid) from Viet

Ann. Naturhist. Wien, pp. 41 - 54.
59. Tran A. D. (2008), Taxonomy of the water strider family Gerridae (Heteroptera:
Gerromorpha) of Vietnam, with a phylogenetic study of the subfamily Eotrechinae, Ph.D
Thesis, National University of Singapore.