Vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn,
phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao tỉnh
Phú Thọ hiện nay

Lê Thị Hồng Đào

Trung tâm đào tạo, bồi dưỡng giảng viên lý luận chính trị
Chuyên ngành: Triết học; Mã số: 60 22 80
Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thúy Vân
Năm bảo vệ: 2012

Abstract. Hệ thống hoá một số vấn đề lý luận cơ bản về nhân tố chủ quan và vai trò của
nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Trình bày các
điều kiện cho sự ra đời của văn hóa Dao, chỉ ra nét đặc thù của văn hóa dân tộc Dao ở
Phú Thọ. Phân tích thực trạng vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn và phát
huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao ở Phú Thọ. Kiến nghị một số phương hướng, giải pháp
cơ bản nhằm nâng cao vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn và phát huy giá
trị văn hóa dân tộc Dao ở Phú Thọ hiện nay.

Keywords. Triết học; Bản sắc văn hóa; Dân tộc Dao; Phú Thọ

Content.
MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Đất nước ta có 54 dân tộc cùng cư trú, mỗi dân tộc đều có bản sắc riêng của mình
được kết tinh cùng với lịch sử dân tộc trong quá trình hình thành và phát triển. Cùng với
dòng chảy thời gian và những biến động của lịch sử, văn hóa của mỗi dân tộc cũng vận
động và biến đổi theo những quy luật nhất định với sự đan xen giữa các yếu tố mới và
cũ để làm nên những nét độc đáo rất riêng của mỗi dân tộc và góp phần tạo nên bản sắc
văn hóa chung của cả dân tộc Việt Nam.

như lễ hội, trang phục, thơ, ca, tín ngưỡng, các điệu múa… mang đậm triết lý nhân sinh.
Tuy nhiên, trước những biến đổi không ngừng của hiện thực, trong sự phát triển kinh tế
và bối cảnh toàn cầu hóa đã làm biến thái và mai một ít nhiều các giá trị văn hóa đặc sắc
của đồng bào dân tộc Dao. Trong những nguyên nhân dẫn tới sự biến đổi đó, có nguyên
nhân quan trọng nằm trong chính bản thân con người, những chủ nhân thực sự kế thừa
văn hóa của dân tộc ấy. Cho nên, việc bồi dưỡng, nâng cao nhận thức và vai trò lãnh,
chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể nhân dân; giáo dục ý thức, tinh thần
chủ động giữ gìn, phát huy tinh hoa văn hóa của mỗi tộc người, mỗi người dân là hết
sức cần thiết.
Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài: “Vai trò của nhân tố chủ quan trong việc
giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao tỉnh Phú Thọ hiện nay” để nghiên cứu
trong luận văn thạc sỹ chuyên ngành Triết học của mình.
2
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Nghiên cứu về nhân tố chủ quan, về văn hóa dân tộc Dao đã được sự quan tâm của
nhiều học giả thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, có thể chia các công trình nghiên cứu này
thành những mảng sau:
- Những nghiên cứu về nhân tố chủ quan và vai trò của nhân tố chủ quan trong
hoạt động thực tiễn:
+ Nghiên cứu về nhân tố chủ quan và phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong
hoạt động thực tiễn được nhiều học giả quan tâm, có thể kể ra một số công trình nghiên
cứu và bài viết sau đây: “Điều kiện khách quan và nhân tố chủ quan trong xây dựng
con người mới ở Việt Nam”, Luận án Phó tiến sĩ của Nguyễn Thế Kiệt, Hà Nội, 1988;
“Phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong việc xây dựng nhân cách sinh viên Việt
Nam hiện nay”, Luận văn thạc sĩ của Phạm Thị Phương Thảo, Học viện Chính trị quốc
gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, 2001; “Phát huy vai trò của nhân tố chủ quan trong hoạt
động của hệ thống chính trị cấp cơ sở ở Bà Rịa - Vũng Tàu hiện nay”, Luận án Tiến sĩ

nghệ thuật, số 7/2000. “Góp phần nghiên cứu văn hóa và tộc người”, Nxb Văn hóa Dân
tộc, Tạp chí văn hóa nghệ thuật Hà Nội, 2003. “Kế thừa và phát huy bản sắc văn hóa
dân tộc Thái ở Tây Bắc hiện nay (qua thực tế ở tỉnh Sơn La)”, Luận văn thạc sĩ triết
học, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, 2006 của Phạm Thị Thảo…
+ Các công trình nghiên cứu này cũng đã xem xét, nghiên cứu về văn hóa theo quan
điểm duy vật biện chứng, mối quan hệ giữa văn hóa với sự phát triển và tiến bộ xã hội,
văn hóa của các dân tộc thiểu số trong mối quan hệ với sự phát triển và tiến bộ xã hội,
tiến lên chủ nghĩa xã hội, vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của các tộc người
trong sự vận động và phát triển của dân tộc.
- Những công trình, bài viết về văn hóa dân tộc Dao ở Phú Thọ:
+ Nguyễn Hữu Nhàn “Lịch sử người Dao ở Phú Thọ”, Sở Văn hóa Thông tin Thể
thao và Hội Văn nghệ Dân gian Phú Thọ, 2002. Trần Quang, “Từ việc nghiên cứu
phong tục, tập quán dân tộc Mường, Dao nghĩ về cuộc vận động xây dựng nếp sống mới
với đồng bào dân tộc ít người”, Tổng tập VNDG đất tổ, Sở Văn hóa Thông tin Thể thao
và Hội Văn nghệ Dân gian Phú Thọ, 2002. Nguyễn Tham Thiện Kế, “Trang phục của
người Dao và của nhóm Dao Tiền”, Sở Văn hóa Thông tin Thể thao và Hội Văn nghệ
Dân gian Phú Thọ, 2002. Đặng Xuân Tuyên, “Tục cấp sắc của người Dao quần chẹt
dưới chân núi Vọ”, Sở Văn hóa Thông tin Thể thao và Hội Văn nghệ Dân gian Phú
Thọ, 2002.
+ Những công trình, bài viết trên đã tìm hiểu được lịch sử của người Dao ở Phú Thọ,
những nét văn hóa đặc thù của dân tộc Dao, giới thiệu được những phong tục, tập quán,
lễ hội, trang phục… truyền thống của người Dao ở Phú Thọ.
Các công trình trên đã làm rõ được một số nội dung cơ bản về nhân tố chủ quan, mối
quan hệ giữa nhân tố chủ quan với điều kiện khách quan, về văn hoá, văn hoá dân tộc
Dao, về mối quan hệ giữa các yếu tố khách quan với văn hóa, đề cập tới vai trò của
nhân tố chủ quan trong việc xây dựng và phát triển văn hóa, tuy nhiên chưa có công

4
trình nào đi sâu nghiên cứu vấn đề: “Vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn,
phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao ở tỉnh Phú Thọ hiện nay”. Đó chính là hướng
5
5.2. Phương pháp nghiên cứu:
Luận văn sử dụng các phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa
duy vật lịch sử để phân tích, lý giải, làm rõ các vấn đề như : lịch sử và logic, phân tích
và tổng hợp, quy nạp và diễn dịch, khái quát hóa, trừu tượng hóa
6. Đóng góp của luận văn
- Góp phần tìm hiểu những nét văn hóa đặc thù của dân tộc Dao ở Phú Thọ
- Tìm hiểu thực trạng vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn và phát huy
bản sắc dân tộc Dao ở tỉnh Phú Thọ.
- Đề xuất một số phương hướng và giải pháp cơ bản nhằm nâng cao vai trò của nhân
tố chủ quan trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao ở Phú Thọ hiện
nay.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn có 2 chương,
5 tiết:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn, phát huy
bản sắc văn hóa dân tộc và bản sắc văn hóa dân tộc Dao ở tỉnh Phú Thọ hiện nay.
Chương 2: Vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn
hóa dân tộc Dao tỉnh Phú Thọ hiện nay: Thực trạng và giải pháp.

Chương 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA
NHÂN TỐ CHỦ QUAN TRONG VIỆC GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY
BẢN SẮC VĂN HÓA DÂN TỘC VÀ BẢN SẮC CỦA VĂN HÓA
DÂN TỘC DAO Ở PHÚ THỌ HIỆN NAY

1.1. Nhân tố chủ quan và vai trò của nhân tố chủ quan trong việc giữ gìn và
phát huy bản sắc văn hóa dân tộc

đầu thế kỷ XX. ở Phú Thọ người Dao chỉ có hai nhóm nhỏ trong cùng một nhóm lớn là
Dao Quần chẹt (hay Dao Quần chít) và Dao Tiền (hay Dao Đeo tiền).
Người Dao sống chủ yếu ở địa hình núi cao, trồng nương rẫy, trồng lúa nương và lúa
nước. Họ rất khéo léo trong chế tác trang phục, dệt vải, săn bắn, làm đồ trang sức…
Họ sống theo chế độ phụ hệ, coi trọng gia đình, dòng họ, coi trọng con cái. Người
Dao Phú Thọ vẫn giữ được nét văn hóa độc đáo của mình, không pha trộn với bất cứ
dân tộc nào trong cùng địa bàn cư trú.
1.2.2. Bản sắc văn hóa của người Dao ở Phú Thọ
- Văn hóa dân gian qua các lễ hội, phong tục tập quán:
Người Dao Phú Thọ còn giữ được nhiều lễ hội mang đậm tính truyền thống như Lễ
cúng Bàn Vương, Lễ Cấp sắc, Lễ Tết nhảy. Điểm độc đáo nhất trong các lễ hội này ở

7
người Dao Phú Thọ là bài hát cúng Vua Hùng và Vua Lê Đại Hành- vị vua đã cho họ
sinh sống trên đất Việt trong quá trình thiên di.
Người Dao ở Phú Thọ cũng còn lưu giữ được tục “ngủ thăm”- đây được coi là nét
văn hóa độc đáo nhất của người Dao Tiền Phú Thọ và trở thành đặc điểm riêng có trong
phong tục tập quán của nhóm Dao này trong cả nước.
Người Dao Phú Thọ cũng còn nổi tiếng với món thịt lợn muối chua được coi là đặc
sản Phú Thọ. Trong trang phục của nữ ở nhóm Dao Tiền cũng nổi bật với họa tiết trên
váy và số lượng đồng tiền trên cổ áo là 7 đến 9 đồng tiền (còn các nhóm Dao Tiền ở nơi
khác là từ 10 đến 12 đồng tiền).
Ngoài ra, người Dao Phú Thọ còn giữ được bí quyết gây giống và nuôi gà 9 cựa, đây
là một nét văn hóa cần được lưu giữ trong cuộc sống ngày nay.

Chương 2
VAI TRÒ CỦA NHÂN TỐ CHỦ QUAN
TRONG VIỆC GIỮ GÌN VÀ PHÁT HUY BẢN SẮC
VĂN HÓA DÂN TỘC DAO TỈNH PHÚ THỌ HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ
GIẢI PHÁP

những lễ hội được phục dựng lại nhưng độ chính xác cũng không còn tuyệt đối. Ngôn
ngữ của người Dao cũng dần được thay thế bằng tiếng Việt nên càng làm cho công tác
giữ gìn và phát huy vốn văn hóa truyền thống dân tộc Dao gặp khó khăn.
2.2. Nguyên nhân của những hạn chế trong vai trò của nhân tố chủ quan trong
việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao tỉnh Phú Thọ hiện nay
- Nguyên nhân khách quan: Những nguyên nhân khách quan phải kể đến như là điều
kiện tự nhiên, địa hình bị chia cắt làm cho giao thông đi lại khó khăn, việc phát triển
kinh tế bị chậm lại. Bên cạnh đó còn phải kể đến nguyên nhân về kinh tế- xã hội kém
phát triển cũng làm cho quá trình giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa bị coi nhẹ. Xu thế
toàn cầu hóa cũng là một nguyên nhân nữa làm cho văn hóa và bản sắc văn hóa dân tộc
Dao bị ảnh hưởng, mai một.
- Nguyên nhân chủ quan:
+ Do nhận thức của các chủ thể lãnh đạo trong tổ chức và quản lý văn hóa còn yếu
kém, chưa đồng bộ.
+ Do trình độ của bản thân những người chủ di sản- những đồng bào dân tộc Dao
còn thấp kém
2.3. Phương hướng, giải pháp nhằm nâng cao vai trò của nhân tố chủ quan
trong việc giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao ở Phú Thọ hiện nay:
2.3.1. Yêu cầu của việc giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao ở Phú
Thọ
- Cần thay đổi nhận thức của các chủ thể về vai trò của văn hóa với sự phát triển của
đời sống xã hội

9
- Đảm bảo quan điểm bảo vệ, giữ gìn và phát triển văn hóa phải có sự thống nhất
trong đa dạng
- Phát huy các giá trị tích cực đồng thời loại bỏ những yếu tố phi văn hóa trong văn
hóa người Dao
2.3.2. Phương hướng của việc nâng cao vai trò của nhân tố chủ quan trong việc
giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao tỉnh Phú Thọ hiện nay:

Trong xu thế xích lại gần nhau của cộng đồng các dân tộc ở Việt Nam hiện nay, việc
tập trung nghiên cứu, tìm hiểu tính đặc thù và biện pháp giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa
dân tộc Dao trên địa bàn tỉnh Phú Thọ hiện nay, một mặt muốn giới thiệu và khẳng định
tính độc đáo của văn hóa một tộc người, mặt khác, đó là sự tâm huyết với một nền văn
hóa trong nhiều nền văn hóa của dân tộc. Tìm hiểu về văn hóa người Dao ở Phú Thọ
chính là thêm vào tính độc đáo và đa dạng về văn hóa của cộng đồng các dân tộc Việt
Nam, nhấn mạnh tính thống nhất và đa dạng của quy luật hòa hợp dân tộc trong lịch sử.
Bối cảnh toàn cầu hóa đang đặt ra những thách thức và thời cơ lớn cho tất cả các dân
tộc về mọi mặt của đời sống xã hội trong đó có văn hóa. Nó vừa làm cho nền văn hóa có
khả năng hội nhập, giao thoa nhằm tìm kiếm và học hỏi những tinh hoa văn hóa của
nhân loại, lại vừa mang tới nguy cơ bị đồng hóa và mai một bản sắc. Trong những
nguyên nhân làm mai một và mất dần bản sắc văn hóa dân tộc ấy, vừa có các nguyên
nhân khách quan, nhưng cũng có nguyên nhân chủ quan nằm trong sự nhận thức của
những chủ di sản, đây lại là một trong những nguyên nhân làm mai một bản sắc văn hóa
dân tộc.
Để có thể giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Dao ở tỉnh Phú thọ trong thời
kỳ hiện nay, cần tiến hành nhiều biện pháp đồng bộ, tích cực. Trong đó cần nhấn mạnh
tới tính chủ động, sáng tạo của các tầng lớp nhân dân, các thế hệ người Dao đang tiếp
nối sự nghiệp sáng tạo, giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống của dân tộc mình.
Sự thành công của công tác này trong hiện thực phụ thuộc ở sự đồng bộ và linh động
của chủ thể tác động và các giải pháp, tuy nhiên sự ổn định về chính trị và sự phát triển
về kinh tế sẽ là một trong những tiêu chuẩn quan trọng giúp người dân Dao nói riêng và
các dân tộc trong cộng đồng tỉnh Phú Thọ nói chung ổn định tư tưởng, nâng cao hiểu
biết và trách nhiệm của mình đối với đời sống kinh tế và văn hóa. Sự phối hợp đồng bộ,
linh hoạt và kịp thời của các cấp ủy Đảng, Nhà nước và đoàn thể nhân dân trong cộng
đồng Dao sẽ là động lực to lớn, giúp họ tự tin và chủ động trong việc giữ gìn và phát
huy bản sắc văn hóa của chính dân tộc họ, tiến tới xây dựng một nền văn hóa Việt Nam
tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng,
dân chủ, văn minh”.


Quốc gia Hà Nội.
13. Lê Trung Dũng (1999), Nghi lễ vòng đời người, Nxb. Văn hóa Dân tộc, Hà Nội.
14. Đinh Xuân Dũng (2006), "Tìm hiểu nội dung nhiệm vụ "phát triển nền tảng tinh
thần của xã hội" trong Báo chính trị tại Đại hội X", Tạp chí Tư tưởng văn hóa, (6),
tr.35-38.
15. Thành Duy (2006), Bản sắc dân tộc và hiện đại hóa văn hóa Việt Nam mấy vấn đề
lý luận và thực tiễn, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.

12
16. Đảng Cộng sản Việt Nam (1998), Văn kiện Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành
Trung ương khóa VIII, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
17. Đảng Cộng sản Việt Nam (2001), Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX,
Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
18. Đảng Cộng sản Việt Nam (2003), Nghị quyết Hội nghị lần thứ bảy, Ban Chấp
hành Trung ương Đảng khóa IX về công tác dân tộc, Ban Chấp hành Trung ương,
số 24-NQ/TW.
19. Đảng Cộng sản Việt Nam (2006), Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh Phú
Thọ lần thứ XVI nhiệm kỳ 2005-2010.
20. Lê Duy Đại (2001), "Đội ngũ cán bộ các dân tộc thiểu số - Thực trạng và một số
vấn đề đặt ra", Tạp chí Dân tộc học, (3), tr.33-39.
21. Giadinhtoi (05/7/2010), Kỳ lạ hôn nhân của người Dao ở Phú Thọ,
www.giadinhtoi.vn.
22. Vũ Đức Khiển (2000), "Văn hóa với tư cách là một khái niệm triết học và vấn đề
xác định bản sắc dân tộc của một văn hóa", Triết học, (4/116), tr.36-39.
23. Nguyễn Tham Thiện Kế (2006), Trang phục người Dao và trang phục của nhóm
Dao Tiền, Nxb. Văn hóa Dân tộc, Hà Nội.
24. Nguyễn Xuân Lâm (1974), Địa chí Vĩnh Phú, Ty Văn hóa Vĩnh Phú.
25. V.I.Lênin (1997), Bàn về văn hóa, văn học, Nxb. Văn học, Hà Nội.
26. V.I.Lênin (1981), Toàn tập, Tập 26, Nxb. Tiến bộ, Mátxcơva.
27. V.I.Lênin (1981), Toàn tập, Tập 29, Nxb. Tiến bộ, Mátxcơva.

44. Phan Ngọc (1998), Bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb. Văn hóa - Thông tin, Hà Nội.
45. Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Phú Thọ, Báo cáo Khảo tả nguyên gốc dự án “Điều
tra, sưu tầm và bảo tồn văn hóa dân gian của người Dao Phú Thọ”, Phú Thọ.
46. Phạm Thị Thảo (2006), Vấn đề giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc Thái ở Tây
Bắc (qua thực tế ở tỉnh Sơn La), Luận văn thạc sĩ triết học, Học viện Chính trị
quốc gia Hồ Chí Minh.
47. Trần Ngọc Thêm (2005), Cơ sở văn hóa Việt Nam, Nxb. Giáo Dục, Hà Nội, tr.19-
20.
48. Tỉnh ủy Phú Thọ (2011), Văn kiện Đại hội Đảng bộ tỉnh Phú Thọ lần thứ XVII,
Phú Thọ.
49. Tuổi trẻ online (14/9/2009), Đặc điểm riêng lễ tết người Dao tại Phú Thọ,
www.tuoitre.com.vn.
50. Từ điển Tiếng việt (2008), Nxb. Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
51. Từ điển Triết học (1976), Nxb. Sự thật, Hà Nội.
52. Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ, Sở Nội vụ (2008), Thống kê chất lượng cán bộ
chuyên trách cấp xã theo trình độ đào tạo, Phú Thọ.

14
53. Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ (2010), Báo cáo tình hình cán bộ và công tác cán
bộ dân tộc thiểu số cấp xã tỉnh Phú Thọ, Phú Thọ.
54. Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ (2010), Đề án phát triển văn học nghệ thuật Phú
Thọ giai đoạn 2011- 2015, định hướng đến 2020, Phú Thọ.
55. Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ, Sở Giáo dục và Đào tạo (2010), Báo cáo tổng kết
kết quả 10 năm thực hiện phổ cập giáo dục tỉnh Phú Thọ, phương hướng, nhiệm
vụ, kế hoạch phát triển giáo dục đào tạo từ 2010 đến 2015, Phú Thọ.
56. Ủy ban quốc gia về thập kỷ quốc tế phát triển văn hóa (1992), Thập kỷ thế giới
phát triển văn hóa, Bộ Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
57. Viện Dân tộc học Việt Nam (2007), Người Dao ở Việt Nam, Nxb. Thông tấn, Hà
Nội.
58. Phạm Thái Việt (chủ biên, 2004), Đại cương về văn hóa Việt Nam, Nxb. Văn hóa