Can thip nhõn o quc t

Ngụ Vn Thỡn

Khoa Lut
Lun vn Thc s ngnh: Lut quc t; Mó s: 60 38 60
Ngi hng dn: TS. Lờ Vn Bớnh
Nm bo v: 2007

Abstract: Tng quan v can thip nhõn o quc t: quan im, lp trng ca Vit
Nam v vn "can thip nhõn o". Lch s xut hin, ý ngha ca hot ng can
thip nhõn o, c ch bo m cho cỏc hot ng can thip nhõn o, cỏc hỡnh thc
v ch th thc hin can thip nhõn o, cụng tỏc cu tr nhõn o v i phú vi tỡnh
hỡnh khn cp Vit Nam. Trỡnh by c s thc tin v phỏp lý ca can thip nhõn
o quc t, phõn tớch thc trng can thip nhõn o quc t, nờu bt hiu qu hot
ng v vai trũ ca Liờn hp quc thi gian qua. xut cỏc gii phỏp i vi cụng
tỏc can thip nhõn o quc t, c bit cỏc gii phỏp i vi Vit Nam, ú l hon
thin th ch phỏp lut iu chnh riờng bit lnh vc cu tr nhõn o v i phú vi
cỏc tỡnh th khn cp, thay i c ch tip nhn, iu phi tin, hng vin tr, xõy
dng k hoch thc hin Chin lc quc gia phũng chng v gim nh thiờn tai n
nm 2020, chng tht thoỏt, tham nhng trong cu tr nhõn o, tng cng hp tỏc
quc t trong lnh vc can thip, cu tr nhõn o

Keywords: Can thip nhõn o; Cu tr nhõn o; Lut Quc t

Content
Phn mở đầu
1. Tính cấp thiết của đề tài.
Trong những ngày đầu tháng 12/2007, các từ ngữ khủng hoảng nhân đạo
(humanitarian crisis), thảm hoạ (catastrophe) đã đ-ợc cộng đồng quốc tế đặc biệt quan tâm
và đề cập từ các ph-ơng diện khác nhau. Một là, trong phiên họp lần thứ 5789 diễn ra ngày

và l-ơng tâm nhân loại".
Nhìn lại lịch sử, một loạt các chiến dịch quân sự mà các n-ớc đã thực hiện kể từ những
năm đầu thập kỷ 90 của thế kỷ XX trở lại đây nh-: chiến dịch can thiệp quân sự vào Haiti năm
1994 do Hoa Kỳ thực hiện, cuộc tấn công vào Serbia, Kosovo năm 1999 do NATO tiến hành,
cuộc chiến tranh Iraq năm 2003 d-ới chiêu bài ngăn chặn việc phát triển, tàng trữ, sử dụng vũ
khí giết ng-ời hàng loạt, phòng ngừa chủ nghĩa khủng bố đã làm méo mó trật tự quan hệ quốc
tế. Con ng-ời cũng đã chứng kiến các cuộc tàn sát, diệt chủng dã man xảy ra trong hai cuộc
đại chiến thế giới và thời gian gần đây nh- các cuộc diệt chủng (do Khme Đỏ tiến hành cuối
những năm 1970 ở Campuchia, ở Rwanda năm 1994) và hiện nay là cuộc nội chiến tại Darfur.
Sẽ không có gì phải bàn cãi nếu nh- các thảm hoạ nhân đạo đó xuất phát từ các nguyên nhân
khách quan nh- thiên tai. ở đây, tội ác diệt chủng, khủng hoảng, thảm hoạ nhân đạo lại do
chính con ng-ời gây ra (man made disasters), cụ thể là do chính các bên tham gia xung đột vũ
trang và chính quyền sở tại thực hiện. Thay vì phải có một hành động cần thiết để ngăn chặn,
cộng đồng quốc tế lại thờ ơ, vô trách nhiệm hoặc lúng túng trong việc tìm kiếm giải pháp,
thiếu các biện pháp dứt khoát để khắc phục tình hình.

3
Nh- vậy, việc nghiên cứu, tìm hiểu các vấn đề liên quan đến sự can thiệp từ bên ngoài
của cộng đồng quốc tế vì mục đích nhân đạo, đặc biệt là các vấn đề về mặt pháp lý làm cơ sở
cho phép tiến hành các hoạt động đó đang đặt ra nh- một nhiệm vụ cấp bách, giúp tìm kiếm
các giải pháp cho việc giải quyết khủng hoảng nhân đạo do nhiều nguyên nhân khác nhau, đặc
biệt là nguyên nhân chiến tranh xảy ra hiện nay ở nhiều khu vực nh- Trung Đông, Châu Phi.
2. Tình hình nghiên cứu.
Trong quá trình tồn tại và phát triển của mình, thế giới luôn biến đổi với những sự kiện
xảy ra ở tất cả các lĩnh vực làm ảnh h-ởng trực tiếp hoặc gián tiếp đến cuộc sống của con
ng-ời ở các mức độ khác nhau. Chỉ riêng từ đầu thế kỷ XX, thế giới đã trải qua nhiều cuộc
chiến tranh khốc liệt, từ phạm vi xung đột nội bộ trong một quốc gia, (nội chiến) cho đến
phạm vi toàn cầu (chiến tranh thế giới). Các cuộc chiến tranh kéo dài khốc liệt, môi tr-ờng bị
huỷ hoại, khí hậu diễn biến phức tạp kéo theo các thiên tai khủng khiếp [53, trang 230]. Tất
cả những điều đó đã gây ra biết bao thiệt hại về vật chất và nhân mạng cho nhiều quốc gia và

Kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, vấn đề can thiệp vào công việc nội bộ
của n-ớc khác d-ờng nh- là một vấn đề tế nhị, khó đ-ợc chấp nhận do bối cảnh tiến trình phi
thực dân hoá (decolonisation) đang diến ra mạnh mẽ ở Châu Phi, Mỹ La Tinh và Đông Nam á.
Các quốc gia ở các khu vực này lo ngại núp d-ới chiêu bài "can thiệp" để các n-ớc đế quốc,
thực dân quay trở lại. Kể từ những năm cuối thập kỷ 60 trở đi, sau khi giành lại độc lập, các
chính quyền non trẻ ở nhiều n-ớc, chủ yếu ở Châu Phi do thiếu khả năng lãnh đạo, quản lý đã
khiến tình trạng đất n-ớc luôn rơi vào vòng soáy bạo lực, nội chiến. Tình trạng khủng hoảng
nhân đạo xảy ra th-ờng xuyên tại lục địa đen đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học
chính trị, pháp lý quốc tế. Đi đầu trong việc nghiên cứu về vấn đề can thiệp nhân đạo là các
học giả ng-ời Pháp. ý t-ởng can thiệp nhân đạo về mặt lý luận đã đ-ợc giáo s- Luật ng-ời
Pháp là Mario Bettati
2
và vị bác sỹ, chính trị học ng-ời Pháp là Bernard Kouchner (đ-ơng kim
Ngoại tr-ởng Pháp hiện nay) phát triển vào cuối những năm 1970 sau khi trực tiếp chứng kiến
khủng hoảng nhân đạo tại Nigeria do cuộc chiến Biafran gây ra. Hai ông M.Bettati và
B.Kouchner đã đ-a ra các học thuyết về "quyền can thiệp" (droit d'ingérence), học thuyết về
"nghĩa vụ can thiệp" (responsabilité d'ingérence) [54] với các lập luận rằng: quyền đ-ợc sống
(droit de vie) l quyền cơ bn nhất của con ngời. ý tởng can thiệp nhân đạo lúc đầu xuất
hiện chủ yếu dựa trên yêu câu về mặt l-ơng tâm, đạo đức (moral imperative), đó l chúng ta
không thể để mặc cho ng-ời dân bị chết (we should not let people die) đ-ợc thể hiện trong
Tuyên ngôn của Liên hợp quốc về quyền con ng-ời năm 1948. Tuy nhiên, các công trình
nghiên cứu ở thời kỳ này còn ch-a thống nhất, thiếu tính hệ thống, các nghiên cứu chủ yếu nói
về vấn đề can thiệp d-ới dạng cứu trợ nhân đạo thuần tuý, ch-a đề cập đến các giải pháp can
thiệp mang tính chất quân sự vào các cuộc xung đột vũ trang. Các cuộc chiến gần đây do Hoa
Kỳ phát động nằm vào các quốc gia có chủ quyền đã góp phần làm thổi bùng lên các tranh cãi
xung quanh vấn đề can thiệp nhân đạo với nhiều quan điểm, lập tr-ờng khác biệt. Nhìn chung,
khủng hoảng nhân đạo, thảm hoạ nhân đạo, can thiệp nhân đạo là những khái niệm hoàn toàn
mới, chỉ đ-ợc sử dụng nhiều trong luật quốc tế hiện đại kể từ vài thập kỷ trở lại đây trên cơ sở
những gì thực tế xảy ra từ các thảm hoạ thiên tai, đặc biệt là các cuộc xung đột vũ trang.


Nghị quyết 1706 ngày 31/8/2006 cho phép triển khai 20 ngàn quân thuộc lực l-ợng giữ gìn
ho bình của LHQ v 7 ngn quân của Liên minh Châu Phi tới Darfur Sudan: Việc không
triển khai tức thì l-ợng giữ gìn hoà bình của LHQ tại Darfur sẽ là một thảm hoạ có thể còn
khủng khiếp hơn những gì chúng ta dự đoán khi mà cho đến thời điểm này đã có trên 500
ngàn th-ờng dân vô tội bị thiệt mạng do cuộc xung đột, hơn hai triệu ng-ời cần cứu trợ khẩn
cấp [95].
- Đối t-ợng nghiên cứu:
Đối t-ợng nghiên cứu chính là các hoạt động can thiệp nhân đạo mà cộng đồng quốc tế
tiến hành và các cơ sở thực tiễn, pháp lý cho các hoạt động can thiệp nhân đạo. Cụ thể:
+ Hoạt động can thiệp, cứu trợ nhân đạo khi có khủng hoảng, thảm hoạ nhân đạo xảy
ra do thiên tai, dịch bệnh.
+ Hoạt động can thiệp, cứu trợ nhân đạo khi có khủng hoảng, thảm hoạ nhân đạo xảy
ra do xung đột vũ trang.
+ Cơ sở thực tiễn, pháp lý của các hoạt động can thiệp, cứu trợ nhân đạo

6
- Phạm vi nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu về can thiệp nhân đạo quốc tế giới hạn trong phạm vi:
+ Can thiệp, cứu trợ nhân đạo quốc tế d-ới danh nghĩa Liên Hợp quốc; của các tổ
chức quốc tế liên chính phủ và phi chính phủ. Đây là hình thức can thiệp "đ-ợc phép" mang
tính chất tập thể do cộng đồng quốc tế thực hiện khi xảy ra khủng hoảng, thảm hoạ nhân đạo
nghiêm trọng ở mức báo động ngoài tầm kiểm soát của các quốc gia mà cộng đồng quốc tế
thấy cần phải can thiệp khẩn cấp để tránh khủng hoảng nhân đạo trở nên trầm trọng.
+ Can thiệp, cứu trợ nhân đạo quốc tế do các quốc gia thực hiện trên cơ sở có đề nghị,
yêu cầu từ phía quốc gia nơi xảy ra khủng hoảng nhân đạo, thảm hoạ nhân đạo v-ợt khỏi
tầm kiểm soát, giải quyết của quốc gia đó.
+ Các hoạt động cứu trợ nhân đạo quốc tế do cá nhân riêng lẻ thực hiện.
+ Các hoạt động cứu trợ nhân đạo do các tổ chức nhân đạo quốc tế thực hiện.
+ Đề tài cũng sẽ nghiên cứu, đề cập đến một hình thức can thiệp quân sự đơn ph-ơng,
đó là can thiệp quân sự-nhân đạo (military humanitarian intervention) mới xuất hiện và trở

đạo quốc tế.
- Về mặt thực tiễn:
+ Trong công tác xây dựng thể chế : Luận văn có thể đ-ợc dùng làm tài liệu tham khảo
cho việc hoàn thiện các văn bản QPPL điều chỉnh lĩnh vực cứu trợ nhân đạo trong n-ớc và
quốc tế của Việt Nam.
+ Trong việc triển khai các hoạt động có liên quan: Các giải pháp mà luận văn đ-a ra
có thể có mang lại một ý nghĩa nào đó trong việc tổ chức các hoạt động cứu trợ nhân đạo
trong n-ớc và quốc tế trong bối cảnh Việt Nam th-ờng xuyên phải hứng chịu các thảm hoạ
thiên tai, đặc biệt là khi Việt Nam đã trở thành thành viên không th-ờng trực của Hội đồng
bảo an Liên hợp quốc (Non permanent member of the U.N's Security Council) niên khoá
2008-2009 kể từ ngày 01/01/2008.
6. Bố cục của luận văn.
Căn cứ vào mục đích và phạm vi nghiên cứu của luận văn, ngoài các phần mở đầu, kết
luận, mục lục, danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung luận văn đ-ợc kết cấu thành 03
ch-ơng:
- Ch-ơng 1: Tổng quan về can thiệp nhân đạo quốc tế.
- Ch-ơng 2: Cơ sở thực tiễn, pháp lý của can thiệp nhân đạo quốc tế.
- Ch-ơng 3: Thực trạng can thiệp nhân đạo quốc tế- Một số giải pháp,
kiến nghị.

References
A. Văn bản pháp luật trong n-ớc.
1. Hiến pháp 1992 (sửa đổi bổ sung năm 2001)
2. Luật Mặt trận tổ quốc 1999
3. Luật tổ chức chính phủ 2001
4. Luật tổ chức Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân dân ng y 26/11/2003
5. Luật ký kết và gia nhập điều -ớc quốc tế 2005

8
6. Pháp lệnh phòng chống lụt bão 1993

giữ gìn hoà bình của tổ chức này tại khu
28. Nghị quyết số 1784/2007 của Hội đồng bảo an về việc thông qua bản báo cáo về tình
hình Sudan của Tổng th- ký LHQ (S/RES/2007/Report of the Secretary General on
the Sudan)

9
29. Nghị quyết số 1776/2007 của Hội đồng bảo an về tình hình Afganistan
(S/RES/2007/The situations in Afganistan)
30. Nghị quyết 1706 ngày 31/8/2006 của Hội đồng bảo an cho phép triển khai 20 ngàn
quân thuộc lực l-ợng giữ gìn hoà bình của LHQ và 7 ngàn quân của Liên minh Châu
Phi tới Darfur - Sudan.
31. Nghị quyết số 1674 ngày 28/4/2006 của Hội đồng bảo an khuyến cáo chính quyền các
n-ớc có xung đột vũ trang trong việc bảo vệ th-ờng dân, ng-ời tị nạn, đặc biệt là phụ
nữ và trẻ em. (S/RES/2006/ Protection civilians and preventive military and civilians
deployments)
32. Nghị quyết số1539 ngày 22/4/2004 về vấn đề trẻ em và xung đột vũ trang
(S/RES/2004 Children and armed conflict), đề cập đến trách nhiệm của các quốc gia
trong việc bảo vệ trẻ em trong các cuộc xung đột vũ trang.
33. Nghị quyết số 46/182 của Đại hội đồng LHQ và việc triển khai các hoạt động can
thiệp nhân đạo, cho phép các chính phủ hữu quan và các cơ quan của LHQ tiến hành
can thiệp theo các nguyên tắc.
34. Quy chế Toà án quốc tế của Liên hợp quốc
35. Quy chế thành lập Toà án hình sự quốc tế ICC (Quy chế Rome 1998)
36. Tuyên ngôn của Liên hợp quốc về quyền con ng-ời năm 1948
C. Tài liệu tham khảo tiếng Việt (các bài báo, tạp chí, sách).
37. TS. Lê Văn Bính, Ký kết và thực hiện Điều -ớc quốc tế theo pháp luật CHXHCN Việt
Nam, Tạp chí Quan hệ quốc tế- Bộ Ngoại giao, 1999.
38. TS. Lê Văn Bính, Các quy phạm luật quốc tế trong hệ thống pháp luật quốc gia, Tạp
chí khoa học Kinh tế-Luật. T.XXI, số 02, 2005.
39. TS. Lê Văn Bính, Tìm hiểu chế định giải thích điều -ớc quốc tế. Tạp chí Nhà n-ớc và

Xã hội Việt Nam, tháng 5/2005
51. Giáo trình Luật quốc tế- Đại học Tổng hợp Hà Nội 1997
52. Giáo trình Luật quốc tế- Đại học Luật Hà Nội 2006
53. Chuyên đề nghiên cứu Nghị quyết Đại hội X của Đảng, NXB chính trị quốc gia, tháng
8/2006
D. Tài liệu tham khảo tiếng Pháp.
54. Bernard Kouchner, "Le droit d'ingérence", édition Paris,1970
55. Donatelia Luca, "L'intervention humanitaire: Questions et Reflexions", Journal
International, 1993
56. Douglas T. Stuart, "Concilier le principle de Non-Intervention et les Droits de
l'homme", Pensylvanie, 2001
57. Francois Clément, "L'impasse du confilct au Darfur- nécessité d'une action urgente",
Le Figago, 14 Mai, 2006
58. Jean Egeland, "Appel au renforcement du régime d'intervention humanitaire", Conseil
de sécurité des Nations Unies, Mai, 2007

11
59. Kalifa TourÐ, "L'intervention humanitaire: ImpÐrialisme et Droit d'ingÐrence" Ðdition
Hachette, 2007
60. Mario Bettati, "L'intervention humanitaire, de la thÐorie µ la pratique", Ðdition
Paris,1981
61. Miriam Reidy Prost, "Intervention humanitaire, un probleme Ðthique", universitÐ de
Nanterre/Paris III/2006
62. Walden Bello, "L'intervention humanitaire-l'Ðvolution d'une doctrine dangeureuse",
ConfÐrence sur la mondialisation, la guerre et l'IngÐrence, Allemagne 14-15/2006
E. Tµi liÖu tham kh¶o tiÕng Anh.
63. Al Gore's remark, Nobel peace prize awarding ceremony/Oslo/10/2007
64. Anthony Wiliam, "what's we must act to response the Darfur situation" The
Economists, November 23, 2006
65. A.U's special envoy report, "UNMIS and the African Union", United Nations Mission

Home Office, UK, 2006-10-27.
80. "China, Russia breach Darfur arms embargo:Amnesty", Reuters, 2007
81. "China, Russia deny weapons breach", BBC News, 2007-05-08.
82. "China, Russia bar Sudan sanctions", BBC News, 2006-04-18.
83. "Clinton, Bush: Tsunami Aid Helping." The Early Show/CBS News. February 21,
2005.
84. "Darfur Destroyed - Summary", Human Rights Watch, 2004-05.
85. "Darfur Destroyed -Destroying Evidence?", Human Rights Watch, 2004-05.
86. Daniele Conversi, 'Genocide, ethnic cleansing, and nationalism', in Gerard Delanty
and Krishan Kumar (eds) Handbook of Nations and Nationalism. London: Sage
Publications, 2005, vol. 1, pp. 319-333
87. Excerpt of Kofi Annan's Report on UN Reform: In Larger Freedom (March 21,2005)
88. Excerpt of the Millennium+5 Outcome Document (September 15, 2005)
89. Excerpt of the High Level Panel on Threats, Challenges and Change
(December2,2004)
90. Humanitarian response to the 2004 Indian Ocean earthquake/UN report/
91. Henri Boshoff, "The African Union Mission in Sudan: Technical and operational
dimensions", Institute for Security Studies, 2005
92. Israel W. Charny, Encyclopedia of Genocide, ABC-Clio Inc, 720 pages, ISBN 0-
87436-928-2 (December 1, 1999)
93. John Clawn, The Blair Doctrine (April 22, 1999)/NATO’s Kosovo war
94. Kofi Annan, Two Concepts of Sovereignty, Economist, Sep 18,1999.
95. Kofi Annan,"The situation in the Darfur region of the Sudan", U.N’s Security Council
Meeting, August, 2006
96. Li Zhaoxiang, Chinese Foreign Minister "A Road Towards Peace, Harmony, and
Common Development" (September 19,2005), speech/2005

13
97. Lyan S. Sunga, " The Role of Humanitarian Intervention in International Peace and
Security: Guarantee or Threat?"

07-20. Retrieved on 2007-01-14.
112. Samuel Totten, William S. Parsons, and Israel W. Charny, Century of Genocide:
Critical Essays and Eyewitness Accounts, 2nd edition, Routledge, 2004

14
113. Taylor B. Seybolt, "Humanitarian Military Intervention: The Conditions for Success
and Failure", Oxford University Press, 2007.
114. "The horrors of Darfur's ground zero", The Australian, 2007-05-28.
115. "Tribune correspondent charged as spy in Sudan", LA Times, 2006-08-26.
116. U.N's Security Council Report/ December/2007/periodical.meeting
117. United Nations Climate Change/ Conference/Bali/Indonesia/December
2007/Documents
118. "UN upbeat on tsunami hunger aid." BBC News. January 9, 2005.
119. "With Sudan a member, the UN is pointless", The Times, 10,2006.
120. "World Press Freedom Review", International Press Institute, 2005.
121. Waters, Tony (2001). Bureaucratizing the Good Samaritan: The Limitations of
Humanitarian Relief Operations. Boulder: Westview Press.
122. Walton Marsha. "Scientists: Sumatra quake longest ever recorded." CNN. May 20,
2005.
F. C¸c trang th«ng tin ®iÖn tö (Websites)
123. www:chinhphu.vn/
124. www.mofa.gov.vn/
125. www.mattran.org.vn/
126. www.vietnamnet.vn/
127. www.vct.vn/
128. www.laodong.com.vn/
129. www.tuoitre.com.vn/
130. www. united.nations
131. www. humanitarian/intervention/
132. www. fema.gov/