Vn dng thuyt phân quyn trong t chc và
hong ca b c Vit Nam
ng Hng Chin Khoa Lut
Lu Lý lun và lch s c và pháp lut; Mã s: 60 38 01
ng dn: PGS.TS. Nguy
o v: 2008 Abstract: Nghiên cu khái quát v quyn lc và s cn thit phi phân chia
quyn l i và phát trin ca thuyt phân quyn (TPQ). Nghiên c
ng phân chia quyn lc trong thi k c i và cách mc bit là
ng ca John Locke, Montesquieu và Jean Jacques Rousseau. Trình bày s vn dng
ca thuyt phân quyn trong xây d c pháp quyn xã hi ch Vit
Nam. Nghiên cn v t chc quyn lc trong
n cng, Hii, b sung
t v t chc b xut mt s bin pháp nhm nâng
cao hiu qu hong ca b i mi t chc và hong ca b
vn dng nhng ht nhân hp lý ci mi
t chc và hong ca Quc hng chuyên nghii nhim k bu
cm bo tính liên tc trong hong ca Quc hi
Keywords: B c; c; Pháp lut Vit Nam; Thuyt phân quyn
Content
U
1. tài:
, do dân, ,
,
;
,
;
,
,
,
. Vit Nam, ,
n pháp ,
,
c
Vit Nam.
,
, do dân, .
2. :
,
,
,
.
,
. ,
,
n pháp 1992
(2001),
;
" .
, .
,
nhau,
:
t Nam,
,
quan lp pháp, hành pháp,
:
-
, ,
.
-
,
.
-
,
,
,
2001)
.
5.
:
c.
,
,
,
,
n pháp,
: ,
,
:
Chương 1: Lý thuyt v phân quyn
Chương 2: S phân công, phi hp quyn lc trong t chc b c Vit Nam
Chương 3: Vn dng thuyt phân quyn trong xây dc pháp quyn xã hi ch
vit nam.
ng 1
LÝ THUYT V PHÂN QUYN 1.1. Khái quát v quyn lc.
c tiên, lut s m khác nhau cng v khái nim quyn
lc và bn tính ci: Quyn lc có kh n cho con i s tho mãn v
tin bc, danh vng; bn chi luôn bao gm c tính xu, nht là s n lc. tránh
s tha hoá quyn lc và bo v nhân quyn, mt trong các gic tìm ra bi các nhà tng
phân chia quyn lc c.
1.2.2. Phân quyền - giải pháp giảm thiểu sự tha hóa quyền lực nhà nước.
1.2.2.1. Hn ch quyn l ch
phân tích nhu kin c s tha hoá quyn lc xy ra trên thc t gm:
mt là sc mnh to ln ca quyn l
và kh i s tho mãn v tin
bc, danh vng; hai là nhng tính xu thuc v bn cht ci (tham lam, ích kn
lvà ba là hành vi thc t ci nm quyn. Lung, vì hai yu t u mang tính bn
cht, khách quan không th loi tr, ch có yu t th ba là có th n, nên, cách duy nht chng li
s tha hoá quyn lc là phi kim soát cht ch vic s dng quyn lc, n s lm dng quyn lc
xy ra trên thc t.
hn ch quyn lc.
tránh cách hi Hn ch quyn lc không phi là làm
cho quyn lc b gim hiu lc, hiu qu, mà s hn ch ó nhng là nhi
nm quyn lc, không cho phép tu tin s dng quyn lc theo ý chí riêng, gim thiu kh s dng
quyn l tho mãn li ích riêng.
Lu ra rây là mt v r vi mc, bi vic này thc
cht là trói chân, trói tay mìnhng thi lucng b máy, nu
thc hin vic hn ch thái quá, làm mt s linh hot c
.
1.2.2.2. Phân quyn - mt gii pháp hn ch quyn lc.
quyn hành pháp và quyn liên hip, tn lp pháp là ti cao và phi có s c lp gia lp
pháp và hành pháp.
So vi Aristote, tng phân quyn ca John Locke rõ ràng và c th , nc là
John Locke c quyn u v s c lp ca nó.
ng phân quyn ca Montesquieu (1689 - 1755)
Vi tác phm tinh thn pháp lu (1874), Montesquieu ã khc phc hn ch
ca John Locke khi ch ra rng bên cnh quyn lp pháp và hành pháp, còn có quy- quyn tài
c lp. c bit Montesquieu cn mi quan h giuan quyn lc, mà theo ông,
n ln quyn l, hay còn gi là s kim chi trng gia các nhánh quyn
lc. y i nghiên cu toàn din, sâu sc, trit nht v phân quyn.
ng phân quyn ca mt s tác gi khác:
t s c n phân quyn,
Rousseau (1712 - 1778) hay Emmanuel Kant (1724-1804), tuy không có ai nghiên cu v này mt
cách toàn din, c th n b gii quyt mi quan
h gic vi nhân dân và góp phn vào vic hoàn thin hc thuyt phân quyn.
T sau Cách m cn v lý lun v phân chia
quyn lc, ch yu là s hin thi sc. t hin ng
v mt khía cnh khác ca phân quyn: s phân cp, phân quyn gi- phân
quyn theo chiu dc.
nghiên cng phân quyn nêu trên, lu khái quát thuyt phân quyn
gm các nn:
Mt là, quyn lc c cu thành bi các b phn khác nhau là: quyn lp pháp, quyn
hành pháp và quyn
Hai là, các loi quyn lc tp trung vào tay mt cá nhân hoc m
c, mà phc hin/nm gi: quyn lp pháp thuc v
c; quyu chu trách nhim nm gi; quythuc v
m c lp cao so v m bo cho v công lý.
Ba là, gi
ng và Ni các, nu B ng và Nc tín nhim thì phi t chc; Chính ph có quyn
trình d án lu Ngh vin biu quyt thông qua và Ch tc có quyn yêu cu Ngh vin: tho
lun li các lut mà Ngh viu quyt và tín nhim ra Ngh vin tho lun li (Sau cuc
biu quyt này, Ni các mt tín nhim phi t chc).
Yêu cu v c lp c
c khnh ti u th 69: , các
viên thm phán ch tuân theo pháp luc can thip.
2.1.2. Sự phân công, phối hợp quyền lực nhà nước trong Hiến pháp năm 1959.
Hin pháp chu ng cng lp hin chung cc XHCN lúc by gi,
c bit là ca Liên X ng phân quyn b ph nhn hoàn toàn.
Mc dù khnh nguyên tc tp trung dân ch và ph nhn v nguyên tc s phân quyn trong
t chc b c t trong nnh ca Hic XHCN nói
chung và Vit Nam nói riêng v
nh rt rõ chm v quyn hn gicó s kim soát hong gia
vi nhau.
Trong Hin pháp 1959, có s th hin vic phân chia chm quyn, mi quan h
phi hp và kim soát ln nhau gic là có nhng du
hing phân quynm nhu so vi Hi kim soát gia
lp pháp và hành pháp kém cht ch u hin ch yu ca nó là vic Chính ph không có quyn
kim ch Quc hc li Quc ht v bt tín nhii vi Chính
ph.
2.1.3. Sự phân công, phối hợp quyền lực nhà nước trong Hiến pháp năm 1980.
Trong Hin pháp 1980, mc dù có s nh chm quyn gi p
nh là rt kém rõ ràng; m c lp c
c lp pháp là rt thp, trong khi quyn lc ca Quc hng ti
th hin qua vic Hin pháp nh mt thit ch mi là Hc
trong thi k h tp trung bao cp - thi k Hin pháp 1959, 1980 (mô hình Xô Vit), còn nhiu hn
ch, bt cp:
Một là, v u t chc b máy chính quya p:
S rp khuôn trong t chc b máy chính quyn t to ra b máy
va cng knh, va kém hiu qu; vc vai trò ci din quyn lc
nh n, va làm gim vai trò ch iu hành ca b máy hành chính nhng
cp trung gian.
Hai là, v mi quan h gia các cp chính quyn.
Mi quan h gia các cp chính quyn t vn mang nng tính cht ca
ch tp trung bao cp: vic quu hành nng v mnh lnh hành chính và xét, duyt báo cáo. Dn
n tình trng cp trên bao bin, làm thay hoc can thip quá sâu vào công vic ca ci; ci
trông ch, li vào cp trên, thiu t ch trong gii quyt công vic.
Ba là, v quan h gia H vi UBND cùng cp.
V lý lun, thì UBND p hành ca H cùng cp, thc cht hot
ng cho thy nhiu khi klý lun. Hin nay, ging có khong
cách khá ln, thm chí nhiBND còn t ra ln át HD. Nguyên nhân do s thiu hiu qu
trong hong ca H nh v mi quan h song trùng trc thuc, khin cho hong ca
UBND ch yu ph thuc vào Chính ph và UBND trên.
nhng tn tc nêu ra, lunh: Cn có s i mi trong h thng
chính quy ng yêu cu quc, xã hi. Ntính cht phc tp ca
v i phi nghiên cu k ng và thc hin cn trng vic phân cp, phân quya
. Mc khác, s i mi c c th hin ti Ngh quyt Hi ngh ln th a BCH
ng khoá X.
VN DNG THUYT PHÂN QUYN
TRONG XÂY DNG C PHÁP QUYN XHCN
VIT NAM c ht, lunh li ht nhân hp lý ca thuyt phân quyn (s phân công rành
hn bi Hin pháp. Cho dù Quc h quan có quyn lp hin, song Hin pháp là sn phm trí tu ca
toàn th nhân dân, th hin ý chí, nguyn vng ca nhân dân, không phi ca riêng Quc hi.
i mi t chc và hong ca b vn dng
nhng ht nhân hp lý ca thuyt phân quyn.
nhm chung v v t chc quyn lc và phân tích tình hình
thc t, lut s xut:
3.2.1. Đổi mới tổ chức và hoạt động của Quốc hội theo hướng chuyên nghiệp hoá.
phân tích nhng hn ch trong tính kiêm nhim ca Quc hi hin nay vic
không th tp trung ht tâm lc, trí lc cho nhim v ci biu; s kiêm nhim to ra rào
cn tâm lý trong hong ci biu , lun ngh cn tin ti xây dng Quc hi chuyên
nghip. u kin thc t ca Vit Nam, nhim v phù hp c mt là: ng t l i
biu chuyên trách trong Quc hc ht là các U ban ca Quc hng thi gim mu
là thành viên Chính ph và cán b, công chc trong b
3.2.2. Thay đô
̉
i nhiệm kỳ bầu cử, đảm bảo tính liên tục trong hoạt động của Quốc hội.
Sau khi phân tích thc trng và nhng hn ch ca s không liên tc trong hong ca Quc
hnh v nhim k bu c hin hành, lun ngh nh v nhim k bu c:
Mt khoá Quc h mi t chc bu li 1/3 s i biu Quc hi to ra s
a kinh nghim ngh ng vi thc t i sng xã hi, góp phn nâng cao chng hot
ng ca Quc hi.
3.2.3. Tăng cươ
̀
ng chất vấn tại kỳ họp của Quốc hội, gă
́
n vơ
́
i “truy cứu trách nhiệm chính trị”
đối với những người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn.
Sau khi phân tích thc trng hong cht vn, nguyên nhân tn ti, luin ngh :
- nâng cao chng cáo lut, Quc hi phi phát huy vai trò, trách nhim trong vic
thm tra, chnh lý các d án lu trình sang, sao cho phù hp vi ý chí, nguyn vng ca
nhân dân, phc v tt li ích quc gia, dân tc; ng thi minh bch hóa quá trình xây dng lut, to u
kin cho công chúng d dàng tip cn và t n vào d tho lut.
Ngoài ra, bm s cn trng cn thit trong hong lp pháp, góp phn nâng cao cht
ng, tính kh thi cn lut, lu ngh nh cho Ch tc quyn yêu cu Quc
hi tho lun lo luc Quc hi thông qua n pháp 1946).
3.2.5. Đảm bảo sự độc lập của Toà án và tăng cường khả năng kiểm soát đối với lập pháp và
hành pháp.
m bo s c lp ca Toà án:
khnh s c lp trong xét x cho hong bo v công lý ca Toà án,
ng thi nêu ra hai yu t ng c lp ca Toà án (s kiêm nhim ca Quc hi (Chánh
án Toà án nhân dân ti cao và nhiu thm phán thuc Toà án các cng thi biu Quc hi) và
h qu ca vic áp dng th tc t tng xét hi), lung khc phc:
- V th nht (yu t kiêm nhim), có th c gii quyt bng vic i
biu Quc hi (nêu phn trên);
- V v th hai (h qu th tc t tng xét hi), lucho rng phi i th tc xét
x, chuyn hn t t tng xét hi sang t tng tranh tng: Các kt qu u tra phi
tranh lun công khai, Hng xét x phi gi vai trò trung lp, u khin phiên toà, làm trng tài
u hành quá trình tranh tng, nghe ý kin, lp lun ca các bên, xem xét v vic vào pháp lut
phán quyt.
ng s kim soát ci vi lp pháp và hành pháp.
phân tích, khnh vai trò bo v công lý cm dng quyn
lc cao ca lp pháp và hành pháp; nhng bt hp lý nh hin hành v thm quyn xét s v
án hành chính, lun ngh: thành lp Toà án Hin pháp và m rng thm quyn xét x ca Toà án
i vi c n quy phc ban hành.
i mi t chc và hong ca chính quy
ây là v ln và rt phc tp, nên tác gi luth trình bày m ,
mà ch n ngh:
Mt là, cn ng hoá mô hình t chc ca chính quy,
a chính quy
Ba là, nâng cao vai trò quynh và giám sát c
KT LUN
1.
, ,
, .
,
,
,
.
,
.
2.
,
. ,
, , .
,
,
1946 ,
, .
trong Hi
, .
4.
,
,
5.
, .
.
,
.
,
-
,
,
n dân, do dân, ./.
References
I/ :
1.
t Nam (1987),
t Nam (1996),
, Nxb
, .
4.
t Nam (2001),
, Nxb
, .
6.
t Nam (2005), 49-NQ/
02 6 2005
2020.
7.
t Nam (2007),
1946, .
9. Quc h
(1959), Hi
1959, .
10. Quc h
(1992), Hi
, .
12. Quc h
m (2001),
51/2001/QH10 25/12/2001
(2001),
c h
30/2001/QH10, .
14. Quc h
(2001),
32/2001/QH10, .
16. Quc h
(2003),
c h05/2003/QH11, .
18. Quc h
(2007), c
h
, .
* :
22. (2006), ,
Vit Nam,
, .
23. () (2005),
,
c,
, .
27.
( ) (2006),
c Vi
Hin pháp 1946, 1959, 1980, 1992 1992
, .
30.
(2007),
,
, .
31. (2004), ,
,
, .
32. (2005), ,
(2004), ,
t
Nam,
, H.
35.
(2006),
:
,
, .
37. (2004),
,
,
.
38. () (1991),
() (2003),
t,
, .
41.
- (2004),
,
IV/ , :
43. (2003),
(3/2003), tr 35-40.
44.
(2003),
-
,