LỜI MỞ ĐẦU

Tư tưởng phân chia quyền lực nhà nước đã được hình thành và phát triển từ
thời cổ đại. Bước vào thời kì chuẩn bị cho cách mạng tư sản, lý luận phân quyền
phát triển mạnh mẽ. Học thuyết phân chia quyền lực do các nhà lí luận chính trị-
pháp lí tư sản đưa ra khi giai cấp tư sản đang đẩy mạnh cuộc đấu tranh phá bỏ
chế độ phong kiến. Nó đã trở thành vũ khí tư tưởng có hiệu quả cho cuộc đấu
tranh của giai cấp tư sản. Nguyên tắc phân chia quyền lực nhà nước là nguyên
tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước tư sản.
Vấn đề tổ chức quyền lực nhà nước luôn là vấn đề phức tạp và có ý nghĩa
quyết định đến toàn bộ hệ thống chính trị, hình thức chính thể, cấu trúc tổ chức
bộ máy nhà nước và đời sống chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội của quốc gia.
Nghị quyết Đại hội VIII của Đảng khẳng định một trong năm quan điểm cơ
bản tiếp tục cải cách bộ máy nhà nước, xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà
nước xã hội chủ nghĩa :“Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và
phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp,
hành pháp, tư pháp”.
Để xây dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước theo quan điểm của Đảng, nhất
thiết phải xác định rõ chức năng, quyền hạn, nhiệm vụ của các cơ quan nhà
nước, đồng thời xác định rõ sự phân công và phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan
nhà nước trong việc tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước thống nhất.
Nhằm góp phần nhận thức đúng đắn và đem lại những hiểu biết sâu sắc hơn
về nguyên tắc phân chia quyền lực nhà nước trong tổ chức và hoạt động của bộ
máy nhà nước Việt Nam hiện nay, em xin lựa chọn đề tài “Sự vận dụng những
hạt nhân hợp lý của nguyên tắc phân chia quyền lực nhà nước trong tổ chức
và hoạt động của bộ máy Nhà nước ta hiện nay”.
Đây là lần đầu tiên làm bài tập lớn học kì, do điều kiện thời gian cũng như
trình độ am hiểu về vấn đề này còn hạn chế, nên bài viết chắc chắn không thể
tránh khỏi những thiếu sót. Em kính mong nhận dược những ý kiến phê bình,
đánh giá của các thầy cô giáo để đề tài này được hoàn thiện hơn và đem lại
những kinh nghiệm quý báu cho em trong những lần viết sau. Em cũng xin chân

động của cơ quan khác và cũng không một cơ quan nào có thể nằm ngoài sự
giám sát, kiểm tra của cơ quan khác. Các cơ quan tối cao đứng đầu các nhánh
quyền lực đều phải hoạt động trên cơ sở Hiến pháp.
Quyền lực nhà nước gồm ba bộ phận chủ yếu cấu thành: quyền lập pháp,
quyền hành pháp và quyền tư pháp.
Quyền lập pháp là quyền làm luật và sửa đổi luật, huỷ bỏ, bãi bỏ luật, theo
nghĩa rộng, bao gồm cả quyền lập hiến (làm và sửa đổi hiến pháp) hay nói
chung là quyền quyết định các công việc của cả nước dưới hình thức văn bản
pháp luật. Chủ thể của lập pháp là Nghị viện hoặc quốc hội. Khi xã hội loài
người phát triển đến chủ nghĩa tư bản, nghị viện mới xuất hiện và thực hiện
chức năng lập pháp. Việc làm luật là chức năng cơ bản nhất của cơ quan quyền
lực nhà nước và để đảm bảo thực hiện chức năng làm luật, trên thực tế, song
song với chức năng làm luật còn có chức năng giám sát việc thực hiện các văn
bản luật mà Nghị viện thông qua.
2
Từ khi Nghị viện ra đời, không có một đạo luật nào có thể được ban hành nếu
không có sự xem xét, phê chuẩn của Nghị viện. Về nguyên tắc, Nghị viện tư sản
có thể thông qua bất cứ một đạo luật nào để điều chỉnh bất cứ một quan hệ xã
hội nào, nếu Nghị viện cho rằng việc điều chỉnh quan hệ xã hội đó bằng luật là
cần thiết. Tuy vậy, trong tình hình mới, quan điểm trên không còn đứng vững
nữa. Nghị viện chỉ được thông qua những đạo luật mà nội dung của nó không
can thiệp qua sâu vào lĩnh vực hành pháp. Hơn thế nữa, cơ quan lập pháp phải
chịu sự giám sát của nhân dân và chịu sự tác động nhất định của cơ quan hành
pháp và tư pháp để đảm bảo cho công tác lập pháp thể hiện đúng tinh thần pháp
luật, phản ánh ý chí chung và mọi hoạt động của cơ quan lập pháp cũng phải
tiến hành đúng chức năng, thẩm quyền trong khuôn khổ pháp luật.
Quyền hành pháp là một trong ba bộ phận của quyền lực nhà nước, là khái
niệm chung dùng để chỉ một bộ phận (nhánh , loại) quyền lực đặc thù, quyền lực
thi hành pháp luật và phản ánh mối quan hệ quyền lực ở cấp độ cao nhất giữa
các bộ phận hợp thành của quyền lực nhà nước nói chung. Chủ thể của quyền

phân chia quyền lực thực tế không phát huy được tác dụng trước đây của nó. Xu
hướng tập trung hoá quyền lực đã hạn chế mặt tích cực của học thuyết này.
Trong các nhà nước tư sản hiện đại, khó có thể tìm thấy sự phân chia rạch ròi
quyền lực nhà nước theo ba hệ thống như vậy. Sự tồn tại của chế định quyền
phủ quyết của nguyên thủ quốc gia đối với các quyết định của nghị viện có thể
nói lên điều đó.
2. Sự vận dụng những hạt nhân hợp lý của nguyên tắc phân chia quyền lực
nhà nước trong tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước Việt Nam hiện
nay.
Dựa trên những hạt nhân hợp lý của nguyên tắc phân chia quyền lực nhà
nước, bộ máy nhà nước xã hội chủ nghĩa được tổ chức theo nguyên tắc nhà nước
là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong
việc thực hiện quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Tư tưởng này đã được thể
chế hoá vào Hiến pháp 1992 (sửa đổi) tại Điều 2: “Nhà nước cộng hoà xã hội
chủ nghĩa Việt Nam Là Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do
nhân dân, vì nhân dân. Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân mà nền
tảng là liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và đội ngũ trí thức
quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ
quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp”.
Khác với nhà nước tư sản, Việt Nam tổ chức quyền lực nhà nước theo
nguyên tắc thống nhất quyền lực, không phân lập mà phân công hợp lý và phối
hợp chặt chẽ các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lập pháp, hành
pháp và tư pháp. Mỗi quyền lực phát huy hiệu lực của mình, không xâm phạm
quyền lực khác và cũng không bị xâm phạm bởi quyền lực khác. Xét từ góc độ
cơ cấu tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước, Nhà nước pháp quyền xã hội chủ
nghĩa Việt Nam đòi hỏi phải thực hiện sự phân công, phân định rõ chức năng và
lĩnh vực hoạt động của các cơ quan nhà nước. Mỗi loại hình cơ quan phải có vị
trí tương đối độc lập trong bộ máy nhà nước và thực hiện các chức năng, nhiệm
vụ của mình theo đúng Hiến pháp, các luật về tổ chức và hoạt động các cơ quan
nhà nước. Bản thân sự phân công quyền lực mang trong mình nó cơ chế tổ chức

 Ba là, sự phân công quyền lực không thể thực hiện một cách cứng nhắc
mà luôn song hành với sự phối hợp tạo thành sự thống nhất quyền lực nhà nước.
Sự phân công và phối hợp phải được xác định một cách uyển chuyển, linh hoạt,
sinh động nhằm đạt được sự thống nhất trong quá trình tổ chức thực hiện quyền
lực nhà nước.
Nội dung của nguyên tắc quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công
và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện quyền lập pháp,
hành pháp, tư pháp ở Việt Nam thể hiện trước hết ở chỗ quyền lực nhà nước
luôn thuộc về nhân dân. Nhân dân là chủ thể duy nhất thực hiện quyền lực nhà
nước. Đây là cơ sở vững chắc nhất để chúng ta xác định tính thống nhất của
quyền lực nhà nước. Đây cũng là nền tảng để hình thành bộ máy nhà nước phục
vụ lợi ích của nhân dân và do đó, các cơ quan nhà nước được nhân dân trao
quyền bằng cách cử những người đại diện cho mình đảm nhiệm các công việc
của nhà nước.
Mặt khác, quyền lực nhà nước bắt nguồn từ nhân dân, nhưng lại thống nhất
vào Quốc hội – cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hoà xã hội
chủ nghĩa Việt Nam. Nhân dân thông qua phổ thông đầu phiếu trao quyền lực
của mình cho Quốc hội. Quyền lực nhà nước thống nhất tập trung vào Quốc hội
nhưng được phân công cụ thể, rành mạch, trong đó:
- Quốc hội thực hiện quyền lập pháp, “là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến
và lập pháp”, “thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của
nhà nước” (Điều 1 Luật tổ chức Quốc hội ngày 25/12/2001). Quốc hội do nhân
dân trực tiếp bầu ra, là cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất, được phân công
thực hiện quyền lập pháp.
Trong sự phân công quyền lực, cần quan niệm đúng Quốc hội là cơ quan
hiến định thống nhất các quyền nhưng không thực thi cả ba quyền. Quá trình
xây dựng nhà nước pháp quyền đồi hỏi Quốc hội phải tập trung thực hiện quyền
lập pháp.
5
Để phối hợp tốt trong hoạt động lập pháp, bảo đảm cho các đạo luật có chất

Có thể mô hình hoá yêu cầu tổ chức quyền lực nhà nước chặt chẽ và phân
công phối hợp giữa các nhánh quyền lực trong sự thống nhất quyền lực vào
Quốc hội như sau: quyền lực nhà nước thống nhất vào Quốc hội và phân công
Quốc hội thực hiện quyền lập pháp, Chính phủ thực hiện quyền hành pháp, Toà
án và Viện kiểm sát thực hiện quyền tư pháp; Quốc hội giám sát hoạt động tối
cao đối với những người lãnh đạo do mình bầu ra, Toà án và Viện Kiểm sát;
Quốc hội chất vấn và tỏ thái độ tín nhiệm, không tín nhiệm đối với Chính phủ;
Quốc hội bầu nhân sự cấp cao của Chính phủ, Toà án và Viện Kiểm sát; Chính
phủ, Toà án và Viện Kiểm sát báo cáo hoạt động thường kỳ trước Quốc hội.
Về các cơ quan nhà nước ở địa phương, Hội đồng nhân dân và Uỷ ban nhân
dân các cấp đặt dưới sự chỉ đạo của các cơ quan chính quyền cấp trên, phải phục
tùng mọi quyết định của chính quyền trung ương. Trong phạm vi quyền hạn
được pháp luật quy định, các cơ quan nhà nước ở địa phương có quyền chủ động
6
phát huy sáng kiến, đề ra các biện pháp để thi hành pháp luật, quyết định, chỉ thị
cấp trên nhưng tuyệt đối không được đặt ra những quy định trái với văn bản
pháp luật và các văn bản khác của chính quyền cấp trên. Điều 123, 124 Hiến
pháp 1992 (sửa đổi) quy định: “Uỷ ban nhân dân do Hội đồng nhân dân bầu là
cơ quan chấp hành của Hội Đồng nhân dân, cơ quan hành chính nhà nước ở địa
phương, chịu trách nhiệm chấp hành Hiến pháp, luật, các văn bản của các cơ
quan nhà nước cấp trên và nghị quyết của Hội đồng nhân dân cùng cấp. Uỷ ban
nhân dân gồm Chủ tịch, các Phó Chủ tịch và các Uỷ viên. Chủ tịch Uỷ ban nhân
dân là đại biểu Hội đồng nhân dân. Trong trường hợp cần thiết, Thủ tướng
Chính phủ có thể điều động, bổ nhiệm Chủ tịch Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố
trực thuộc trung ương. Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp trên có thể điều động, bổ
nhiệm Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp dưới trực tiếp; trong trường hợp bổ nhiệm,
Chủ tịch Uỷ ban nhân dân không nhất thiết là đại biểu Hội đồng nhân dân.
Hiện nay, để hoàn thiện cơ chế thực hiện nguyên tắc quyền lực nhà nước
thống nhất, có sự phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà nước trong việc
thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp,cần tiếp tục đổi mới bộ máy

luật - Nhà xuất bản Công an nhân dân.
4/ Hiến pháp Việt Nam 1992.
5/ Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VIII, IX.
6/ Luật tổ chức Quốc hội 2001.
7/ Tư tưởng phân chia quyền lực nhà nước với việc tổ chức bộ máy nhà
nước ở một số nước – Nhà xuất bản tư pháp.
8/ Thống nhất phân công và phối hợp quyền lực nhà nước ở Việt Nam –
Nhà xuất bản tư pháp.
9/ Một số vấn đề về hoàn thiện tổ chức và hoạt động của bộ máy nhà nước
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam – Nhà xuất bản Khoa học xã hội 2001.
10/ Nguồn tin trên Internet.
8