TRƯỜNG ĐẠI HỌC AN GIANG
KHOA SƯ PHẠM
BỘ MÔN VẬT LÝ
oOo
TRƯƠNG THANH TUẤN
Lớp DH5L
Khoá luận tốt nghiệp hệ đại học ngành sư phạm vật lý
PHÂN LOẠI VÀ GIẢI BÀI TẬP
CƠ HỌC ĐẠI CƯƠNG Giáo viên hướng dẫn: Th.s LÊ ĐỖ HUY

Trong quá trình học tập bộ môn vật lý, mục tiêu chính của người học bộ môn
này là việc học tập những kiến thức về lý thuyết, hiểu và vận dụng được các lý thuyết
chung của vật lý vào những lĩnh vực cụ thể, một trong những lĩnh vực đó là việc giải
bài tập vật lý.
Bài tập vật lý có vai trò đặc biệt quan trọng trong quá trình nhận thứ
c và phát
triển năng lực tư duy của người học, giúp cho người học ôn tập, đào sâu, mở rộng kiến
thức, rèn luyện kỷ năng, kỷ xảo, ứng dụng vật lý vào thực tiển, phát triển tư duy sáng
tạo.
Bài tập vật lý thì rất phong phú và đa dạng, mà một trong những kỷ năng của
người học vật lý là phải giải được bài tập vật lý. Để làm đượ
c điều đó đòi hỏi người
học phải nắm vững lý thuyết, biết vận dụng lý thuyết vào từng loại bài tập và phải biết
phân loại từng dạng bài tập cụ thể, có như vậy thì việc áp dụng lý thuyết vào việc giải
bài tập vật lý sẽ được dể dàng hơn.
Đối với môn cơ học là môn học mở đầu của nghành vật ký, nó là tiề
n đề để học
các môn học khác trong vật lý. Nhưng khi học môn học này tôi thấy tuy nó là môn học
quen thuộc, không quá khó để tiếp cận nó nhưng để học tốt nó cũng không phải dể vì
để vận dụng những lý thuyết chung vào một bài tập cụ thể ta phải biết bài tập đó thuộc
dạng bài tập nào, loại bài tập gì và phải vận dụng những kiến thức lý thuyết nào để
giải
được và giải như thế nào để có kết quả tốt nhất.
Với mục đích giúp các bạn sinh viên có thể định hướng tốt hơn về bài tập cơ học
để có thể áp dụng lý thuyết chung vào việc giải từng bài tập cụ thể và thu được kết quả
tôt chúng tôi chọn đề tài: “Phân loại và giải bài tập cơ học đại cương”.
II. Đối Tượng Nghiên Cứu
N
ội dung phần cơ học đại cương.
Bài tập cơ học đại cương.

Giúp chúng ta có cái nhìn khái quát hơn về bài tập cơ học, từ đó tăng cường
hứng thú học tập cho học sinh, sinh viên về học phần cơ học.
Có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên, học sinh học học phần cơ học.
IX.
Dàn Ý Khóa Luận:
Phần I: Những vấn đề chung.
I. Lý do chọn đề tài.
II. Đối tượng nghiên cứu.
III. Mục đích nghiên cứu.
IV. Nhiệm vụ nghiên cứu.
V. Giả thuyết khoa học.
VI. Phương pháp nghiên cứu.
VII. Phạm vi nghiên cứu
VIII. Đóng góp của khóa luận.
IX. Dàn ý khóa luận.
Phần II: Nội dung.
Chương I. Cơ sở lý luận về bài tập vật lý.
I. Khái niệm về bài tập vật lý
II. Vai trò và tác dụng của bài tập vật lý
III. Phân loại bài tập vật lý
1 Phân loại theo nội dung
2 Phân loại theo cách giải
3 Phân loại theo trình độ phát triển tư duy

Trang 3
IV. Cơ sở định hướng giải bài tập vật lý
1. Hoạt động giải bài tập vật lý
2. Phương pháp giải bài tập vật lý
3. Các bước chung giải bài toán vật lý
4. Lựa chọn bài tập vật lý

những kiến thức về khái niệm, định luật và các thuyết vật lý.
II. Vai trò và tác dụng của bài tập vật lý
Xét về m
ặt phát triển tính tự lực của người học và nhất là rèn luyện kỷ năng vận
dụng kiến thức đã lĩnh hội được thì vai trò của bài tập vật lý trong quá trình học tập có
một giá trị rất lớn. Bài tập vật lý được sử dụng ở nhiều khâu trong quá trình dạy học.
- Bài tập là một phương tiện nghiên cứu hiện tượng vật lý. Trong quá trình dạy
học vậ
t lý, người học được làm quen với bản chất của các hiện tượng vật lý bằng
nhiều cách khác nhau như: Kể chuyện, biểu diễn thí nghiệm, làm bài thí nghiệm, tiến
hành tham quan. Ở đây tính tích cực của người học và do đó chiều sâu và độ vững
chắc của kiến thức sẽ lớn nhất khi “tình huống có vấn đề” được tạo ra, trong nhiều
trường hợp nhờ tình huống này có thể làm xu
ất hiện một kiểu bài tập mà trong quá
trình giải người học sẽ phát hiện lại quy luật vật lý chứ không phải tiếp thu quy luật
dưới hình thức có sẵn.
- Bài tập là một phương tiện hình thành các khái niệm. Bằng cách dựa vào các
kiến thức hiện có của người học, trong quá trình làm bài tập, ta có thể cho người học
phân tích các hiện tượng vật lý đang được nghiên cứu, hình thành các khái niệm về
các hiện tượ
ng vật lý và các đại lượng vật lý.
- Bài tập là một phương tiện phát triển tư duy vật lý cho người học. Việc giải
bài tập làm phát triển tư duy logic, sự nhanh trí. Trong quá trình tư duy có sự phân tích
và tổng hợp mối liên hệ giữa các hiện tượng, các đại lượng vật lý đặc trưng cho chúng.
- Bài tập là một phương tiện rèn luyện kỷ năng vận dụng các kiến thức của
ngườ
i học vào thực tiển. Đối với việc giáo dục kỷ thuật tổng hợp bài tập vật lý có ý
nghĩa rất lớn, những bài tập này là một trong những phương tiện thuận lợi để người
học liên hệ lý thuyết với thực hành, học tập với đời sống. Nội dung của bài tập phải
đảm bảo các yêu cầu sau:

năng, kỷ xảo của người học. Đồng thời nó cũng là công cụ giúp người học ôn tập, đào
sâu, mở rộng kiến thức.
III. Phân loại bài tập vật lý
Tùy thuộc vào mục đích sử dụng mà ta có nhiều cách phân loại bài tập vật lý
khác nhau: Phân loại theo mục đích, phân loại theo nội dung, phân loại theo cách giải,
phân loại theo mức độ khó dể.
1. Phân loại theo nội dung
Có thể chia làm bốn loại:
- Bài tập có nội dung lịch sử: Đó là những bài tập, những câu hỏi chứa đựng
những kiến thức có đặc điểm lịch sử, nhữ
ng dữ liệu về thí nghiệm, về những phát
minh, sáng chế hoặc về những câu chuyện có tính chất lịch sử.
- Bài tập có nội dung cụ thể và trừu tượng
+ Bài tập có nội dung cụ thể là bài tập trong đó dữ liệu của đầu bài là cụ thể và
người học có thể tự giải chúng dựa vào vốn kiến thức cơ bản đã có. Ưu điể
m chính
của bài tập cụ thể là tính trực quan cao và gắn vào đời sống.
+ Bài tập có nội dung trừu tượng là những bài tập mà dữ liệu đã cho là không
cụ thể, nét nổi bật của bài tập trừu tượng là bản chất vật lý được nêu bật lên, nó được
tách ra không lẫn lộn với các chi tiết không cơ bản.
- Bài tập có nội dung theo phân môn: Trong vật lý học người ta phân ra các
chuyên nghành nhỏ để nghiên cứu và bài tậ
p cũng được xếp loại theo các phân môn.
- Bài tập có nội dung kỷ thuật tổng hợp: Đó là các bài tập mà số liệu, dữ
kiện gắn với các số liệu thực tế trong các ngành kỷ thuật, công nghiệp, các bài tập này
có ứng dụng thực tế.
2. Phân loại theo cách giải
Có thể chia ra thành bốn loại.
- Bài tập định tính: Đây là loại bài tập mà việc giải không đòi h
ỏi phải làm

- Bài tập đồ thị: Là loại bài tập trong đó các số liệu được dùng làm dữ liệu để
giải phải tìm trong các đồ thị cho trước hoặc ngược lại. Loại này đòi hỏi người học
phải biểu diễn quá trình diễn biến của hiện tượng nêu trong bài tập đồ thị.
3. Phân loại theo trình độ
phát triển tư duy
3.1 Các cấp độ nhận thức theo Bloom
Biết (Knowledge)
1. Nhớ được thông tin
2. Nhớ ngày tháng, sự kiện và nơi chốn
3. Biết ý chính
4. Nắm bắt được chủ đề
5. Gợi ý câu hỏi kiểm tra về biết: Liệt kê, định nghĩa, mô tả, xác định,
việc gì, ai, khi nào, ở đâu,…
Hiểu (Comprehension)
1. Hiểu được ý nghĩa của thông tin.
2.
Có thể trình bày lại bằng một cách khác.
3. Có thể so sánh, sắp xếp lại, gộp nhóm lại, suy luận nguyên nhân.
4. Có thể dự đoán kết quả.
5. Gợi ý câu hỏi kiểm tra về hiểu: Tóm tắt, mô tả, dự đoán, kết hợp,
phân biệt, ước lượng, mở rộng,…
Vận dụng (Application)
1. Sử dụng được thông tin.

Trang 7
2. Dùng được phương pháp, quan niệm, lý thuyết và hoàn cảnh, tình
huống mới.
3. Sử dụng kiến thức, kỷ năng vào việc giải quyết các vấn đề đặt ra.
4. Gợi ý câu hỏi: Vận dụng, chứng minh, tính toán, minh họa, giải
quyết, thay đổi.

lý.
- Bài tập hiểu, áp dụng: Với các bài tập này thì những đại lượng đã cho có
mối liên hệ trực tiếp với đại lượng phải tìm thông qua một công thức, một phương
trình nào đó mà người học đã học. Bài tập loại này đòi hỏi người học nhận lại, nhớ lại
mối liên hệ giữa các đại lượng đã cho và các đạ
i lượng phải tìm. Tiến trình luận giải ở
đây đơn giản chỉ là một phương trình một ẩn số hoặc là giải thích một tính chất nào đó

Trang 8
dựa vào đặt điểm, vào các tính chất vật lý đã học. Sử dụng giải thích một hiện tượng
vật lý, rèn luyện kỹ năng sử dụng thuật ngữ vật lý.
- Bài tập vận dụng linh hoạt: Loại bài tập này được sử dụng sau khi người
học đã nghiên cứu tài liệu mới, nó có tác dụng cũng cố, khắc sâu kiến thức đã lĩnh hội
được đồng thời nó bổ khuyết những gì mà trong giờ nghiên cứu tài liệu mới người học
còn mơ hồ, còn hiểu sai. Với bài tập vận dụng linh hoạt đòi hỏi phải có khả năng vận
dụng phối hợp những kiến thức mới học với những kiến thức trước đó. Việc giải bài
tập vận dụng linh hoạt sẽ phát triển ở ng
ười học tư duy logic, tư duy phân tích tổng
hợp, đồng thời thấy được mối liên hệ biện chứng giữa các kiến thức đã học. Chính
những bài tập vận dụng linh hoạt là cầu nói kiến thức trong sách vở với những vấn đề
trong thực tế đời sống và trong kỹ thuật.
Tóm lại: Bài tập vật lý rất đa dạng, vì thế vấn đề phân loại
được các bài tập của
một phân môn là rất cần thiết để có thể học tốt phân môn đó.
IV. Cơ sở định hướng giải bài tập vật lý
1. Hoạt động giải bài tập vật lý
- Mục tiêu cần đạt tới khi giải một bài toán vật lý là tìm được câu trả lời đúng
đắn, giải đáp được vấn đề đặt ra một cách có căn cứ khoa họ
c chặt chẽ. Quá trình giải
một bài toán thực chất là tìm hiểu điều kiện của bài toán, xem xét hiện tượng vật lý


Trang 9
- Phương pháp tổng hợp: Theo phương pháp này suy luận không bắt đầu từ
đại lượng cần tìm mà bắt đầu từ các đại lượng đã biết, có nêu trong đề bài. Dùng công
thức liên hệ các đại lượng này với các đại lượng đã biết, ta đi dần đến công thức cuối
cùng.
Nhìn chung, việc giải bài tập vật lý phải dùng chung hai phương pháp phân tích
và tổng hợp. Phép giải bắt đầu bằng phân tích các điề
u kiện của bài toán để hiểu đề bài
và phải có sự tổng hợp kèm theo ngay để kiểm tra ngay lại mức độ đúng đắn của các
sự phân tích ấy. Muốn lập được kế hoạch giải phải đi sâu phân tích nội dung vật lý của
bài tập, tổng hợp những dữ kiện đã cho với những quy luật vật lý đã biết ta mới xây
dựng được lời giải và k
ết quả cuối cùng.
3. Các bước chung giải bài toán vật lý
Từ phân tích về thực chất hoạt động giải bài toán, ta có thể đưa ra một cách khái
quát các bước chung của tiến trình giải một bài toán vật lý và hoạt động chính trong
các bước đó là.
Bước 1:
- Tìm hiểu đầu bài.
- Đọc, ghi ngắn gọn các dữ liệu xuất hiện vá các cái phải tìm.
- Mô tả lại tình huống đã nêu trong đầu bài, vẽ hình minh h
ọa.
- Nếu đề bài yêu cầu thì phải dùng đồ thị hoặc làm thí nghiệm để thu được các
dữ liệu cần thiết.
Bước 2: Xác lập những mối liên hệ cơ bản của các dữ liệu xuất phát và các cái
phải tìm.
- Đối chiếu các dữ liệu xuất phát và các cái phải tìm, xem xét bản chất vật lý
của những tình huống đã cho để nghĩ đến kiến thức, các định lu
ật, các công thức có

- Lựa chọn các bài tập cần kích thích tính hứng thú học tập và phát triển tư duy
của người học.
-
Các bài tập phải nhằm cũng cố, bổ sung và hoàn thiện tri thức cụ thể đã học,
cung cấp cho người học những hiểu biết về thực tế, kỹ thuật có liên quan với kiến thức
lý thuyết.
- Lựa chọn các bài tập điển hình nhằm hướng dẫn cho người học vận dụng
kiến thức đã học để giải những loại bài t
ập cơ bản, hình thành phương pháp chung để
giải các loại bài tập đó.
- Lựa chọn các bài tập sao cho có thể kiểm tra được mức độ nắm vững tri thức
của người học.
5. Kết luận
Hoạt động học nói chung để đạt kết quả cao thì vấn đề sử dụng bài tập là rất cần
thiết vì bài tập là phương tiện chủ yếu giúp ngườ
i học có thể nắm rõ được các vấn đề
nghiên cứu, rèn luyện kỷ năng, kỷ xảo, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Bên cạnh đó
có thể dùng bài tập để ôn tập, đào sâu, cũng cố và mở rộng tri thức. Đặc biệt là chất
lượng học tập sẽ được nâng cao hơn khi ta có thể phân loại và đề ra phương pháp giải
các dạng bài tập một cách phù hợp.

Chương II. Cơ sở lý thuyết
I. Các Định Luật Bảo Toaøn.
1. Định luật bảo toàn động lượng.
1.1 Động lượng của hạt
Đại lượng bằng tích khối lượng m của chất điểm với vận tốc
v
r
của nó gọi là
động lượng của chất điểm. Ký hiệu là

r
r
r
(1 – 2)
p
r
là động lượng toàn phần của hệ
i
p
r
là động lượng của chất điểm thứ i
Vậy động lượng toàn phần của hệ kín được bảo toàn. Đây là nội dung của định
luật bảo toàn động lượng, một trong những định luật cơ bản và tổng quát nhất của vật
lý và của tự nhiên.
Trong hệ tọa độ Oxyz, các thành phần của động lượng là:

⎪
⎪
⎪
⎩
⎪
⎪
⎪
⎨
⎧
===
===
===
∑∑
∑∑

r
r

⇒

dtFdp
r
=

2 Định luật bảo toàn cơ năng.
2.1 Động năng
Đại lượng
2
2
mv
T =
gọi là động năng của chất điểm. Động năng có thứ nguyên
là công.
Đơn vị: jun (J)
⎟
⎟
⎠
⎞
⎜
⎜
⎝
⎛
====
2
2

⎟
⎠
⎞
⎜
⎜
⎝
⎛
==
∫∫
δ
(2 – 1)
Định lí biến thiên động năng: Độ biến thiên động năng của chất điểm bằng công
của chất điểm tác dụng lên chất điểm đó. Trang 12
2.1 Thế năng
Thế năng trong trường lực thế:

CrdFU +−=
∫
r
r
(2 – 2)
Thế năng trong trường lực hấp dẫn:

C
r
GMm
U +−=

δ
= (2 – 8)
3 Định luật bảo toàn momen động lượng
Định nghĩa

Vectơ momen động lượng của chất điểm được định nghĩa là
prl
r
r
r
×= (3 – 1)
Độ lớn của l
r
bằng:
l
r

d
ϕ
p
r

O

M

Trang 13
l = rpsin
ϕ
= pd (3 – 2)

m

trong hệ:

(
)
(
)
∑
∑∑
×=×==
i
iii
i
ii
i
i
vmrprlL
r
r
r
r
r
r
(3 – 3)
3.2 Biến thiên của momen động lượng

⎥
⎦
⎤

×= p
dt
rd
nênFvv
dt
rd
r
r
r
rr
r
và
F
dt
pd
r
r
=

Ta được:
Fr
dt
ld
r
r
r
×=

Vectơ
F

constprl =×=
rr
r
(3 – 5)
Vì momen động lượng l
r
vuông gốc với
r
r
mà phương của l
r
được bảo toàn nên
trong quá trình chuyển động vectơ
r
r
luôn luôn nằm trong mặt phẳng (P) vuông gốc
với
l
r
và đi qua O. Quỹ đạo của chất điểm là đường cong nằm trong mặt phẳng (P)
hay chuyển động của chất điểm là chuyển động cong phẳng.
Viết lại phương trình (3 – 4) dưới dạng:

dtMld
r
r
= (3 – 6)
Tích phân hai vế phương trình (3 – 6) từ t
1
đến t

r
(3 – 8)
Vậy độ biến thiên của momen động lượng của chất điểm trong khoảng thời gian
từ t
1
đến t
2
bằng động lượng của momen lực tác dụng lên chất điểm trong khoảng thời
gian đó.
3.3 Định luật bảo toàn momen động lượng đối với hệ kín
Xét một hệ chất điểm cô lập (hệ kín). Động lượng toàn phần của hệ đối với điểm
O là:

∑
=
i
i
lL
r
r
(3 – 9)
i
l
r
là momen động lượng của chất điểm thứ i đối với O
Đạo hàm hai vế (3 – 9) theo t, ta được:

()
∑∑
×==

r
r

i
M
r
là momen lực từ phía các chất điểm khác của hệ kín tác dụng lên chất điểm
thứ i.
Vậy:
∑∑
===
ii
i
i
M
dt
ld
dt
Ld
0
r
r
r
(3 – 11)
Hay:
constlL
i
i
==
∑

r
r
r
×+×=+×=
Lấy tổng đối với tất cả các chất điểm của hệ

Trang 15

()
()
∑∑∑
×+×=
i
i
i
ii
i
i
frFr
dt
ld
r
r
r
r
r

Lưu ý:
dt
Ld


(
)
mfr
i
ii
r
r
r
=×
∑

Do đó:
m
dt
Ld
r
r
=
(3 – 13)
Độ biến thiên của momen động lượng toàn phần (đối với điểm O xác định) của
hệ chất điểm trong đơn vị thời gian bằng tổng momen các ngoại lực (cũng đối với
điểm O) tác dụng lên hệ.
II. Trường Hấp Dẫn.
1. Định luật vạn vật hấp dẫn
Trường hấp dẫn là khoảng không gian bao quang một vật thể, nó có tính chất là
bất cứ một vật thể nào khác đặt trong không gian ấy đều phải chịu tác dụng của một
lực hút. Lực hút này được gọi là lực hấp dẫn. Tương tác hấp dẫn được truyền từ vật
thể này sang vật thể khác với một vận tốc hữu hạn, bằng vận tốc truyền củ
a ánh sáng

r
r
r
mm
GF
r
r
2
21
−=
(1 – 2)
F
r
là lực hút do chất điểm m
1
tác dụng lên chất điểm m
2
.

1
m
2
m
21
F
r
12
F
r


r
r
2
1
(1 – 3)
Suy ra
C
r
mm
GU
+−=
21

Đối với những vật có kích thước lớn ta phải dùng phương pháp tích phân để tính
lực hút giữa chúng vì công thức (1 – 2) chỉ sử dụng cho các chất điểm.
Giả sử hai vật có khối lượng M
1
và M
2
. ta chia các vật này thành các phần tử vô
cùng bé sao cho chúng có thể coi là chất điểm và M
1
, M
2
được coi là những hệ chất
điểm.
Lực tác dụng lên phần tử m
i
của vật 1, từ phía vật 2 là:


r
mm
GF
r
r
2
(1 – 4)
Nếu các vật tương tác là các vật hình cầu đồng chất thì khi lấy tích phân theo
3) - (1 ta được công thức (1 – 2) với
r
r
là vectơ hướng từ tâm của M
2
đến tâm của M
1
.
Trong trường hợp vật 2 là hình cầu đồng chất (hoặc gần giống cầu), vật 1 là chất điểm
(hoặc kích thước rất bé so với vật 2) thì lực tương tác cũng được xác định theo (1 – 2)
với
r
r
là vectơ hướng từ tâm của M
2
đến chất điểm.
2. Cường độ trường hấp dẫn. Thế hấp dẫn
Cường độ trường hấp dẫn
Ta biết rằng một chất điểm có khối lượng M sẽ gây không gian xung quanh nó
một trường hấp dẫn. Khi đặt một chất điểm khác có khối lượng m vào trong trường
hấp dẫn thì nó sẽ chịu tác dụng của lực hấp dẫn. lực hấp dẫn này phụ thuộc vào vị trí
của chất điểm m trong trường và có độ lớn tỷ lệ với khối lượng m như

3
−= (2 – 1)

Trang 17
Nếu có nhiều chất điểm có khối lượng lần lượt M
1
, M
2
, …, M
i
, …, M
N
gây ra
trường hấp dẫn, khi đó lực tác dụng lên chất điểm khối lượng m tại một vị trí trong
trường là:

i
ii
i
i
i
r
r
mM
GFF
r
rr
∑∑
−==
3

Thế năng tương tác giữa chất điểm M và chất điểm m cách nhau một khoảng r
là:
ϕ
m
r
Mm
GU =−= . (2 – 3)
Trong đó
r
M
G−=
ϕ
gọi là thế hấp dẫn tại vị trí của khối lượng m. Vì
ϕ
chỉ phụ
thuộc vào m nên ta có thể nói chất điểm khối lượng M gây ra một thế hấp dẫn tại một
điểm cách nó một khoảng r là
r
M
G−=
ϕ
.
Vì giữa lực và thế năng có mối quan hệ:

UgradF −=
r

Nên giữa cường độ trường hấp dẫn và thế hấp dẫn có mối liên hệ:

ϕ

gây ra tại A là:
1
g
r

2
g
r

3
g
r

Trang 18

ii
gradg
ϕ
−=
r

Cường độ trường hấp dẫn do các khối lượng M
1
, M
2
,…, M
i
,…, M
n
gây ra tại A

2
,…, M
i
,…, M
n
gây ra tại A.
Khi chất điểm m dịch chuyển từ vị trí có thế hấp dẫn
1
ϕ
đến vị trí có thế hấp dẫn
2
ϕ
thì công của lực hấp dẫn là:
A
12
= U
1
– U
2
= m(
1
ϕ
–
2
ϕ
) (2 – 7)
3 Chuyển động trong trường hấp dẫn
3.1 Chuyển động của vệ tinh nhân tạo
Ta xét chuyển động tròn của vệ tinh nhân tạo quanh Trái Đất. giả sử khối lượng
m của vệ tinh rất bé so với khối lượng M của Trái Đất. Như vậy chuyển động của vệ

==== gRR
R
GM
R
GM
v
Km/s
Vận tốc v
I
= 7,9 Km/s là vận tốc vũ trụ cấp I là vận tốc mà vật cần đạt được để
trở thành vệ tinh của Trái Đất. Nếu v < v
I
thì vật sẽ rơi trở về Trái Đất.
Hay
GM
r
T
32
2
4
π
= (2 – 9)
Ta thấy bình phương của chu kỳ quay tỉ lệ với lập phương của bán kính quỹ đạo.
Trong trường hợp vệ tinh bay càng xa Trái Đất (thoát khỏi trường hấp dẫn của Trái
Đất) thì năng lượng chuyển động toàn phần của vệ tinh trong trường hấp dẫn
0≥E

Hay
0
2

Vận tốc v
II
= 11,2 Km/s được gọi là vận tốc vũ trụ cấp II.
Tùy theo giá trị của vận tốc ban đầu truyền cho vệ tinh mà có thể xảy ra một
trong những trường hợp sau:
-
v < v
I
Vệ tinh rơi trở về Trái Đất.
-
v
I
< v < v
II
: Vệ tinh chuyển động theo quỹ đạo elip quanh Trái Đất.
-
v = v
II
: Vệ tinh chuyển động theo quỹ đạo parabol.
-
v > v
II
: Vệ tinh chuyển động theo quỹ đạo hyperbol.
Chuyển động của Mặt Trăng quanh Trái Đất
Khối lượng m của Mặt Trăng đáng kể so với khối lượng M của Trái Đất. Vì vậy,
hệ gồm Trái Đất và Mặt Trăng phải chuyển động quanh khối tâm chung C của chúng.
Lý thuyết tính toán khối tâm này cách tâm M của Trái Đất một đoạn
KmR 4700
3
2

nước phía xa thì thu gia tốc
2
a
r
bé hơn.

12
aAa
r
r
r
<<
Gọi vectơ
1
a
r
′
và
2
a
r
′
là gia tốc đối với Trái Đất của phần nước ở vị trí gần và xa
Mặt Trăng. Ta được:

0
1111
>−=
′
⇒+

dần các thiên thể đều có dạng hình cầu (dạng thể tích bé nhất có thể có).

Trang 20
Các định luật Kepler.
- Định luật Kepler thứ I:
Tất cả các hành tinh đều quay quanh Mặt Trời theo
những quỹ đạo elip mà Mặt Trời là một trong hai tiêu điểm.

- Định luật Kepler thứ II:
Vectơ nối Mặt Trời tới hành tinh quét những diện
tích bằng nhau trong những khoảng thời gian bằng nhau.- Định luật Kepler thứ III: Bình phương chu kỳ quay T của hai hành tinh tỷ
lệ vơi lập phương bán trục lớn a của quỹ đạo của chúng:32
~ aT

III. Kết luận.
Trong phần này chúng tôi đã nêu lên một số lý thuyết cơ bản về các định luật
bảo toàn và trường hấp dẫn. Nó góp phần gợi lại và củng cố lại một số kiến thức cơ
bản của chúng ta, giúp chúng ta thuận tiện hơn và dể dàng tiếp cận, tiếp thu với các
loại bài tập trong các chương này. Nó còn giúp chúng ta tiết kiệm thời gian và đỡ phải
vất vả tìm lại các kiến thức liên quan
đến các chương trên.
Chương III. Phân loại và giải các bài tập “Cơ Học” đại cương.
I. Phân loại bài tập.
Do đặc thù của từng môn học và tùy vào từng bài tập cụ thể ta có thể chon nhiều

Do lực cản của cát không phụ thuộc vào vận tốc đạn nên khi động năng tăng 4
lần thì quãng đường viên đạn
đi trong các cũng tăng 4 lần.
MT

Trang 21
Vậy viên đạn sẽ cắm vào trong cát một đoạn
12
4ss =
.
- Bước 3 Giải
()
1
2
11
2
11
2
22
2
4
2
4
2
2
2
T
vmvmvm
T ====


F = kP
A = F.s = k.P.s = 0,008.14,7.10
3
.600
A= 70560 (J)
- Bước 4 Biện luận
Kiểm tra thứ nguyên công thức vừa tìm được, qua đó kiểm tra lại kết quả thu
được.
Bài 3 Lực kéo của một đầu máy bằng 240kN, công suất của nó là 3.10
3
kN. Hỏi
sau bao nhiêu lâu tầu đi hết quãng đường bằng 10,8km?
- Bước 1 Tóm tắt
kNF 240=
,
kNP
3
10.3=
,
kms 8,18
=
,
?
=
t

- Bước 2 Phân tích
Công suất liên hệ với công qua công thức
t
A

10.3
10.8,10.10.240
=t
⇒
st 864=
- Bước 4 Biện luận
Kiểm tra thứ nguyên công thức vừa tìm được, qua đó kiểm tra lại kết quả thu
được.
Bài 4 Một hòn gạch có cạnh bằng l, 2l và 3l được đặt trên một mặt phẳng nằm
ngang lần lượt ở các vị trí khác nhau. Thế năng của viên gạch thay đổi như thế nào khi
thay đổi vị trí của nó?
- Bước 1 Phân tích
Đối với bài toán thế năng, trước hết ta phải chọn gốc thế năng.
Tìm thế năng ứng với từng chiều cao của viên gạch và hiệu thế năng tương
ứng
của các chiều cao đó, từ đó ta sẽ tìm được sự thay đổi thế năng này.
- Bước 2 Giải
Chọn gốc thế năng tại vị trí mặt phẳng nằm ngang.
Viên gạch được đặt tương ứng sao cho các cạnh l, 2l và 3l là chiều cao của viên
gạch, khi đó thế năng của viên gạch lần lượt là
2
mgl
, mgl và
2
3
mgl
.
Do đó khi ta thay đổi vị trí của viên gạch thì thế năng sẽ thay đổi tương ứng là:

2

=
, ?
=
A Trang 23
- Bước 2 phân tích
Trong bài toán chuyển động, để giải nó ta phải chọn chiều dương của chuyển
động.
Viết phưong trình định luật II Newton và chiếu lên chiều dương đã chọn ta tìm
được lực nâng.
Tìm quãng đường đi được thông qua thời gian chuyển động
2
2
1
ats =
.
Từ đó ta tính được công A
- Bước 3 Giải
Chọn chiều dương cùng chiều chuyển động.
Khối lượng của thang máy:

mgP =

⇒

()
kg
g

2
=
2
1
.0,5.10
2
= 25 (m)
Công của lực nâng:
A = F.s = 10,3.10
5
.25 = 257,5.10
5
(J)
- Bước 1 Biện luận
Ta kiểm tra lại thứ nguyên công thức tìm được, qua đó kiểm tra lại kết quả.
Việc chọn chiều dương là tùy ý nhưng phải chú ý đến chiều của các thành phần
vectơ trong hệ ứng với chiều dương đã chọn. thông thường ta chọn chiều dương cùng
chiều chuyển động để thuận tiện trong việc giải bài toán.
Bài 6 Hai vật có khối lượng là m
1
và m
2
nằm ở độ cao h
1
và h
2
so với mặt đất.
Chứng minh rằng thế năng của hệ bằng tích của tổng trọng lượng với chiều cao khối
tâm của hệ?