Luận văn
Thực trạng và giải pháp cho
vấn đề bất cân xứng thông
tin trên thị trường Chứng
khoán Việt Nam

1
LỜI MỞ ĐẦU
Năm 2007 được xem như một năm phát triển vượt bậc của thị trường chứng
khoán Việt Nam kể từ khi ra đời vào tháng 07/2000. Qua 7 năm hoạt động, TTCKVN
đã có nhiều bước thăng trầm, đã thu hút được ngày càng nhiều sự chú ý của những nhà
đầu tư từ những nhà đầu tư nhỏ lẻ, đến những quỹ đầu tư tổ chức; từ những nhà đầu tư
trong nước và nhà đầu tư nước ngoài. TTCKVN đã và đang phát triển như một kênh
sử dụng vốn nhàn rỗi của xã hội, góp phần tối đa hóa nguồn lực xã hội.
Tuy nhiên, trong quá trình phát triển, vẫn còn tồn tại một số vấn đề bất cập. Một
trong số đó là vấn đề bất cân xứng thông tin trong thị trường tài chính nói chung và thị
trường chứng khoán nói riêng. Vấn đề này có tác động không những lâu dài mà còn
gây ra những ảnh hưởng sâu sắc đến tâm lý, niềm tin của nhà đầu tư vào thị trường
chứng khoán và những cơ quan quản lý. Cùng với quá trình toàn cầu hóa thế giới và
tiến trình hội nhập của Việt Nam với các nền kinh tế trong khu vực và cả thế giới, yêu
cầu làm sao đề hạn chế bất cân xứng thông tin trong TTCK, làm cách nào để nâng cao
chất lượng công bố thông tin, đảm bảo cho TTCK vận hành công bằng, hiệu quả, công
khai và minh bạch được đặt ra rất cấp thiết.
Trên cơ sở nhận thức được tầm quan trọng của những vấn đề trên, và với mong
muốn được góp chút ít công sức vào việc xây dựng và phát triển TTCKVN thành một
thị trường hoàn hảo, em đã chọn đề tài: “Thực trạng và giải pháp cho vấn đề bất cân
xứng thông tin trên thị trường Chứng khoán Việt Nam” làm khóa luận tốt nghiệp.
2

1.2.3.2 Kiểm soát tâm lý ỷ lại 14
a. Cơ chế trực tiếp 14
b. Cơ chế gián tiếp 14

CHƯƠNG II: BẤT CÂN XỨNG THÔNG TIN TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG
KHOÁN VIỆT NAM 16
2.1 Nhìn lại TTCK Việt Nam sau 8 năm hoạt động 16
2.1.1 Phác họa bức tranh toàn cảnh 16
2.1.2 Đánh giá tính hiệu quả của TTCK Việt Nam 16
2.1.2.1 Trong TTCK Việt Nam có hiện tượng “tâm lý bầy đàn”
hay không? 16
a. Giai đoạn sơ khai: từ 28/07/2000 đến 25/06/2001
b. Giai đoạn 2: từ 25/06/2001 đến 31/12/2003
c. Giai đoạn 3: từ 01/01/2004 đến 31/01/2006
d. Giai đoạn 4: từ 06/02/2006 đến 27/12/2007
2.1.2.2 Kiểm định tính độc lập của tỷ suất sinh lợi của các cổ phiếu 22
a. Miêu tả dữ liệu 22
b. Phương pháp luận 23
c. Các kết quả của kiểm nghiệm 25
2.1.3 Nhìn nhận những vấn đề còn tồn tại 27
2.2 Bất cân xứng thông tin trên TTCK Việt Nam 29
2.2.1 Tính minh bạch thông tin 29
2.2.1.1 Sự lựa chọn bất lợi 29
a. Giao dịch nội gián 29
b. Thiếu minh bạch trong IPO 29
c. Các hiện tượng khác 32
2.2.1.2 Rủi ro đạo đức 34

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP NHẰM GIẢI QUYẾT TÌNH TRẠNG BCXTT TRÊN
TTCK VIỆT NAM 37
5
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1. Thông tin là gì?
Thông tin được hiểu là sự truyền đạt các tin tức giữa con người với con người
về một sự vật, hiện tượng nào đó mà các bên đều hiểu rõ.
“Biểu đồ thống kê sản phẩm hàng tháng của từng phân xưởng bánh kẹo” chứa
đựng các thông tin về năng suất lao động, về mức độ thực hiện kế hoạch sản xuất của
phân xưởng đó.
Thông tin mang lại cho con người sự hiểu biết, nhận thức tốt hơn về những đối
tượng trong đời sống xã hội, trong thiên nhiên, giúp cho họ thực hiện hợp lý công
việc cần làm để đạt tới mục đích một cách tốt nhất.
Khi tiếp nhận được thông tin, con người thường phải xử lý nó để tạo ra những
thông tin mới, có ích hơn, từ đó có những phản ứng nhất định.
1.2. Sự bất cân xứng thông tin trong thị trường tài chính:
1.2.1 Bất cân xứng thông tin là gì?
Sự bất cân xứng thông tin xuất hiện khi một bên trong một tình huống ra quyết
định nắm được nhiều thông tin hơn hoặc nắm được những thông tin tốt hơn bên kia. Ví
dụ, trong một thị trường khi người bán có nhiều thông tin hơn hoặc thông tin tốt hơn
về sản phẩm hơn người mua, hoặc khi người đi vay biết nhiều hơn chủ nợ về khả năng
không trả được khoản vay. Một cách ngắn gọn, sự bất cân xứng thông tin xuất hiện khi
chỉ có một số người chứ không phải tất cả mọi người nắm được một số thông tin nào
đó (thông tin riêng hoặc thông tin ẩn) trong những tình huống ra quyết định.

1.2.2 Các dạng của BCXTT trong TTTC
Sự bất cân xứng thông tin trong thị trường tài chính có thể xuất hiện ở những
dạng sau đây: sự lựa chọn bất lợi, tâm lý ỷ lại (mối nguy đạo đức), và chi phí kiểm soát.
Trước khi tiếp tục, chúng ta cần phải chú ý những điểm khác nhau giữa ba dạng

khác nhau, A và B, tính chất của từng dự án được tóm tắt trong bản trên:
Như trước đây, đầu tư mới là I, khoản đầu tư này hoàn toàn được tài trợ bằng
nguồn vốn vay L, CF là dòng tiền của dự án và ký tự s (success) và f (failure) tượng
trưng cho thành công và thất bại. Như vậy ( α
a,s
+ α
a,f
) = (α
b,s
+ α
b,f
) = 1.Những doanh
nghiệp đều theo trường phái trung dung rủi ro. Ta giả định rằng cả hai dự án đều có
cùng mức giá trị mong đợi:
EV
a
= EV = α
a,s
CF
a,s
EV
b
= EV = α
b,s
CF
b,s
Trong đó, CF
b,s
> CF
a,s

a,s
> α
b,s
có nghĩa rằng r
L,b
> r
L,a
, do đó, nhìn từ góc độ ngân hàng,
những dự án rủi ro nhất sẽ được bù trừ bằng một mức lãi suất cao hơn. Nhưng, không
7
dù cho mức rủi ro của chúng khác nhau, mức lợi nhuận trông đợi vẫn giống nhau, tức
là Eπ
a =
Eπ
b
1
:
Eπ
a
= EV - α
a,s
( 1+ r
L,a
) L = EV – (1+ r) L
Eπ
b
= EV - α
b,s
( 1+ r
L,b



= 1+ r
Một điểm đáng chú ý khác là khi chúng ta vẫn không thể biết rõ về rủi ro thanh
toán của một doanh nghiệp nhất định, chúng ta sẽ không thể xác định được liệu rằng
họ có đang phải đối mặt với một điều kiện tài chính xấu hơn so với các doanh nghiệp
khác hay không nếu chị chỉ bằng cách nhìn vào các mức lãi suất tính trên các khoảng
vay của nó.
Mọi thứ sẽ thay đổi nếu như người cho vay đã từng gặp vấn đề “lựa chọn bất
lợi”. Những doanh nghiệp theo đuổi dự án loại B sẽ có động lực để ngụy trang như là
họ đang theo đuổi những dự án loại A va do đó, họ sẽ có cùng một mức lãi suất thấp
như các doanh nghiệp loại A. Nói một cách khác, bên cho vay, mặc dù biết rõ bản chât
của từng loại dự án, họ vẩn không thể quan sát theo dõi các doanh nghiệp thuộc loại
nào khi tìm kiếm nguồn tài trợ. Thông tin duy nhất của người cho vay chỉ là tỷ lệ giữa
những dự án A và B đang tồn tại trong thực tế, p
a
và p
b
, với p
a
+ p
b
= 1, điều này cho
phép người cho vay suy luận ra rằng xác xuất của việc lựa chọn một cách ngẫu nhiên

1
Đây là kết quả của bản chất tự nhiên của của thị trường tín dụng cho vay, khi không người cho vay nào có thể
tính một mức lãi suất > mức tỉ suất sinh lợi r. Chúng ta cũng nên nhớ rằng 1 mức lãi suất cao hơn tính cho những
dự án có mức rủi ro cao hơn không làm tăng thêm rủi ro mà nó chỉ là một phần bù cho rủi ro có thể các khoản
thanh toán thấp hơn ( vì những người cho vay thuộc trường phái trung dung rủi ro, họ sẽ yêu cần một mức tỷ

b
.α
b,s
] ( 1 + r
L
)
( 1 + r
L
) =
s
p
r)1(


Trong đó p
s
= p
a
. α
a,s
+ p
b
. a
b,s
là xác suất thành công được tính bởi bên cho vay.
Khi α
a,s
> p
s
> α

các dự án, và trục hoành biểu thị cho dòng tiền của các dự án. Hình tứ giác
(C+D+E+F) và (E+F+G) biểu thị cho khoản giá trị trông đợi tương ứng của A và B.
Biết rằng dự án A có xác suất thành công cao hơn nhưng cả 2 dự án đều có cùng mức
giá trị mong đợi , tứ giác EV
a
(CDEF) cao hơn nhưng có chiều rộng nhỏ hơn so với
EV
b
. Trong cả 2 trường hợp, dòng tiền luôn vượt qua mức nợ gốc và lãi phải thanh
toán, ( 1 + r
L
) L.
Như đã được trình bày trong hợp đồng, ngươi cho vay sẽ nhận được một doanh
thu cố định ( 1 + r
L
) L, tùy thuộc vào xác suất thành công của dự án. Những khoản
này được thể hiện trên hình vẽ là khoản (C+E) đối với dự án A, còn dự án B là E. Đối
với những người đi vay loại A, họ sẽ nhận được phần còn lại của EV
a
là (D+F), và
phần (F+G) là phần còn lại của người đi vay loại B (bảng 1.3)
Bảng 1.3
Bên đi vay Bên cho vay Tông cộng
Dự án A D+F C+E EV
a
= C+D+E+F
Dứ án B F+G E EV
b
= E+F+G


nhận lại là những người đi vay loại B trông mong một lợi nhuận vượt hơn mức trông
đợi của những người loại A
3
.
Bảng 1.4 Biểu diễn một ví dụ bằng số nhằm hỗ trợ thêm về những ý trên.

Dự án A Dự án B
CF
s
300 700
CF
f

0 0
α
s
0.7 0.3
α
f

0.3 0.7
EV
210 210
I
100 100
R
0.1 0.1
p
0.5 0.5
Không có sự lựa chọn bất lợi

) L và thay bằng cái tương ứng của từng dự án, đó là ( 1+ r
l,a
)L ở bên
trái và (1+ r
L,b
) ở bên phải, điều này gơi lại r
L,b
> r
L
> r
L,a
.

4
Chú ý rằng ví dụ trên đây không mang nhiều tính thực tiễn, khi lãi suất trở nên quá cao như là hậu quả của mức
độ rủi ro cao của dự án: không chỉ xác xuất thành công thấp, mà trong trường hợp thất bại, người cho vay sẽ
không lấy được 1 đồng nào. Để bù trừ cho việc này, người cho vay sẽ lấy phần lớn thu nhập khi dự án thành
công bằng cách áp dụng một mức lãi suất cao hơn.
11
a) Lãi suất tính cho dự án có rủi ro cao nhất lớn hơn những dự án có xác suất
thanh toán nợ cao.
b) Không phụ thuộc vào dạng dự án A hay B, người cho vay nhận được một thu
nhập cần thiết là r tính trên mỗi đồng dollar hay tiền Bảng Anh cho mượn, trong khi đó
về phía người đi vay nhận được phần còn lại của giá trị trông đợi.
Tình huống thay đổi hoàn toàn dưới tác động của vấn đề “sự lựa chọn bất lợi”.
a) Lãi suất là bằng nhau cho tất cả các dự án, mức lãi suất này thường được tính
bằng trung bình của những mức lãi suất khi không có “sự lựa chọn bất lợi”.
b) Phần thu nhập mong đợi của người cho vay cao hơn tỉ suất sinh lợi đòi hỏi
trong dự án A và nó lại thấp hơn tỉ suất sinh lợi cần thiết ở dự án B, nhưng nếu tính
trung bình, người cho vay sẽ có được tỉ suất sinh lợi yêu cầu. Hậu quả là, những người

và α
h,s
> α
l,s
. Nếu dự án
thành công, các khoản nợ được trả, ngược lại, dòng tiền là 0. Không quan tâm tới việc
cuối cùng dòng vốn sẽ được sử dụng như thế nào, mỗi người đi vay tiềm năng sẽ tuyên
bố rằng họ sẽ thực hiện dự án H, do đó họ sẽ được tính với mức lãi suất r
L,h
thấp hơn
lãi suất r
L,l
. Nếu người đi vay dấu người cho vay loại dự án thực sự, người cho vay sẽ
phải chịu một khoản lời kỳ vọng thấp hơn khoản lời yêu cầu đáng ra họ được hưởng.
Để làm sáng tỏ vấn đề này, không giống như trường hợp sự lựa chọn trái ngược khi
người đi vay được lựa chọn dự án đầu tư, người cho vay phải chắc chắn rằng dự án H
thu hút hơn dự án L trong mắt người đi vay. Do đó, bằng việc bảo đảm rằng Eπ
h
> Eπ
l

(gọi là sự tương thích miễn cưỡng có động cơ ) lãi suất sẽ là r
L
= r
L,h
:
12
1+ r
L
= 1 + r

L
)
max
=
Theo công thức đó, đúng sai của dự án H đối với mức lãi suất sẽ gia tăng cùng
với giá trị mong đợi của dự án, nhưng lại giảm với khả năng hoàn trả nợ vay của nó.
Nếu (1+r
L,h
) thấp hơn giới hạn đó, vấn đề bất cân xứng thông tin không còn đáng quan
tâm ( đáng ngại ) nữa, và người cho vay sẽ nhận được tiền lãi mong đợi r. Ngược lại,
(1+r
L,h
)>(1 + r
L
)
max
sẽ thu hút tất cả người vay vào dự án L, giả vờ chọn những dự án
dạng H, để thu lợi nhuận từ mức lãi suất có hiệu lực thấp hơn
5
. Chúng ta có thể chỉ ra
điều đó bằng cách quan sát đường đi của mức lợi nhuận mong đợi khi tỷ lệ lãi suất
tăng: (hình 1.2)
Eπ
h
= EV
h
- α
h,s
* ( 1 + r
L

chính của họ. Minh họa cho nhận xét này, hãy quan sát hệ thống dịch vụ vay nợ thay

5
Chú ý sự khác biệt trong thái độ của người cho vay trong vấn đề sự lựa chọn bất lợi và tâm lý ỷ lại (mối nguy
đạo đức): trong tình huống đầu tiên, khi người đi vay chỉ gắn liền với dự án gốc, họ có thể tính một mức lãi suất
cao hơn đối với những doanh nghiệp loại A, còn trong vấn đề tâm lý ỷ lại, khả năng người đi vay có thể chọn lữa
dự án bắt buộc người cho vay phải tính một mức lãi suất càng thấp có đến mức có thể để kiểm soát người đi vay
một cách gián tiếp.
13
đổi như thế nào khi tỷ lệ lãi suất tăng từ 20% lên 30% và α
a,s
= 0.7, α
b,s
= 0.3 ( bảng
1.5 ).
Hình 1.2:

Khi ( 1 + r
L
) = 0, lợi nhuận mong đợi cân bằng với giá trị mong đợi của dự án,
giảm dần đến ( 1 + r
L
)
max
, sau khi Eπ
h
< Eπ
l
. Nguyên nhân của sự suy giảm nhanh
chóng của Eπ


6
Trong trường hợp “lựa chọn bất lợi”, vấn đề này trở nên sâu sắc hơn vì tất cả dự án đều được cho rằng có cùng
một giá trị mong đợi EV, có nghĩa là dự nào có xác suất thanh toán thấp hơn sẽ luôn luôn được ưa chuộng hơn
nếu người đi vay có thể lựa chọn dự án.
Lựa chọn dự án trong trường hợp “tâm lý ỷ lại” (mối nguy đạo đức)
Eπ
l

Eπ
h

(1+r
L
)
max
(1+r
L
)

EV
l

EV
h

Eπ
14

Có thể thấy rằng lợi nhuận mong đợi của dự án H phải gánh chịu nhiều thiệt hại

max
< = 0.5.
Khi ( 1 + r
L
) tất yếu lớn hơn 0.5, người đivay sẽ thích dự án L hơn, thậm chí
khi giá trị mong đợi của dự án H lớn hơn rất nhiều so với dự án L. Bây giờ hãy tưởng
tượng rằng CF
h,s
= $265 và EV
h
= $185.5, trong trường hợp đó doanh nghiệp sẽ chọn
dự án H, được cung cấp tỷ lệ lãi suất đó mà không tuân theo giới hạn sau:
( 1 + r
L
)
max
<
Tỷ lệ lãi vay của dự án H là 57.1% (1.1/0.7 = 1.571). Quan sát khoảng biến
động của giá trị mong đợi của dự án H để được chấp nhận trong ví dụ cụ thể này. Hơn
nữa, nếu lãi suất yêu cầu tăng, độ chênh lệch đó thậm chí còn không đủ. Nếu r tăng từ
10% lên 15%, nâng r
L,h
lên 64.3 ( ), điều đó lại thúc đẩy sự cân nhắc kỹ
việc ủng hộ dự án rủi ro.
Tương tự tỷ lệ lãi vay, động cơ để chọn những dự án rủi ro hơn tăng cùng với
tổng giá trị các khoản nợ L. Có thể được thấy trong đồ thị 1, 2 sẽ thấy điều tương tự
nếu chúng ta thay thế ( 1 + r
L
) bằng L trên trục nằm ngang. Phát hiện này không làm
15

1
+ α
2
+ α
3
= 1.
Người cho vay được biết về tất cả các dòng tiền và những xác suất tương ứng, nhưng
họ không được biết về sự trung thực của người đi vay. Khả năng ngân hàng có thể
phong tỏa doanh thu vào bất cứ lúc nào sẽ ngăn người đi vay không thông báo CF
1
khi
giá trị thật sự là CF
2
hoặc CF
3
. Cùng lúc đó, tuyên bố CF2 trong khi thực sự là CF3 là
không thích hợp khi nhìn từ góc độ các ngân hàng bởi vì trong cả hai trường hợp, ngân
hàng vẫn nhận được khoản thanh toán đầy đủ. Vì lí do này, người cho vay sẽ thực hiện
kiểm toán bất cứ khi nào bên đi vay tuyên bố dòng tiền là CF
1
, điều có thể xảy ra với
xác suất α
1
, như vậy chi phí giám sát sẽ là α
1
.c. Tỷ lệ lãi suất được xác định, như
thường lệ, bằng công thức sau đây, chỉ với một sự điều chỉnh là thu nhập ròng của
người cho vay trong trường hợp xấu nhất (CF1) bị giảm đi đúng bằng khoản chi phí
cho việc kiểm toán.
(1+r)L = (α


Không có chi phí giám sát Có chi phí giám sát
Trung thực Không trung thực Trung thực Không trung thực
Eπ
A+B+E+F A+B+E+F+C+G A+E 0
EI
Lender
C+D+G+H+J D+H+J C+D+G+H+J C+D+G+H+J+A+E
EI
Auditor
0 0 B+F B+F

Hình 1.3

Gốc rễ của vấn đề là sự chủ định của người đi vay muốn công bố kết quả dòng
tiền là CF
1
, ngay cả khi nó là đúng sự thật, người cho vay không thể kiếm chứng mà
không tốn chi phí giám sát. Một chi phí phụ trội phổ biến của tất cả các dạng của
Sự phân phối EV trong trường hợp “chi phí giám sát”
D
C G
H J
F
E

A

B
α

lên [(1+r
L
)L]
MC
. Từ dòng
đầu tiên của bảng 1.7, chúng ta thấy rằng khi không có chi phí giám sát, những người
không trung thực sẽ có lợi hơn (những người đi vay không trung thực sẽ kiếm được
nhiều hơn những người trung thực một khoản C+G), nhưng sự gian lận sẽ không còn
tác dụng khi có chi phí giám sát. Khi người cho vay có khả năng kiểm toán bất cứ lúc
nào, điều này khiến những người đi vay không trung thực phải xem lại chiến lược của
họ - nghĩa là, việc giám sát sắp xếp lại động cơ của cả bên vay và bên cho vay.
7

Một khía cạnh mới của vấn đề bất cân xứng thông tin là sự xuất hiện của bên
kiểm toán, họ có thể có được phần (B+F) trong giá trị trông đợi của dự án. Mặc dù
người cho vay mới là người có quyền kiểm soát, việc giám sát làm nổi lên một vấn đề
nằm ngoài vấn đề bất cân xứng thông tin, nó tượng trưng cho một sự phung phí nguồn
lực xã hội mà có thể kết thúc trong tay của các doanh nghiệp.
1.2.3 Những biện pháp để hạn chế vấn đề bất cân xứng thông tin
1.2.3.1 Giảm thiểu sự lựa chọn bất lợi ( adverse selection ):
Lựa chọn bất lợi có thể được giảm thiểu bằng hai chiến lược khác nhau nhưng
có quan hệ mật thiết, đó là phát tín hiệu ( signaling ) và sàng lọc ( sreening ). Sự khác
nhau giữa hai chiến lược phụ thuộc vào bên có thông tin hay bên không có thông tin
đóng vai trò chủ động.
1.2.3.1.1. Phát tín hiệu ( signaling ):
Bên nắm giữ thông tin riêng biệt chủ động thực hiện những hoạt động làm cho
đối tác trong giao dịch biết được thông tin về mình.
Điểm then chốt là chi phí phát tín hiệu của người bán sản phẩm chất lượng xấu
luôn cao hơn chi phí phát tín hiệu của người bản sản phẩm tốt. Và do vậy, người bán
sản phẩm chất lượng xấu không có động cơ tìm cách phát tín hiệu và nói dối. Chẳng

1.2.3.2.2. Cơ chế gián tiếp:
+ Giám sát qua các công ty cạnh tranh với nhau:
Phương cách giám sát dựa vào sự cạnh tranh giữa các bên có xung đột về lợi
ích để phát triển những thông tin cần thiết. Những nhà sản xuất thường rất vui mừng
khi so sánh ưu điểm của các sản phẩm của họ với khuyết điểm của đối thủ cạnh tranh
mà chúng thường không được đề cập tới. Như vậy sẽ khắc phục được tâm lý ỷ lại cho
rằng khách hàng sẽ không nhận biết được khuyết tật của những sản phẩm do mình sản
xuất ra.
+ Sự giám sát của thị trường:
Vấn đề tâm lý ỷ lại trong quản lý thường có thể được giảm nhẹ nhờ vào sự giám
sát không tốn chi phí của các thị trường. Các nhà quản lý công ty trong các thị trường
19
sản phẩm hay thị trường nhập lượng tương đối cạnh tranh có khả năng thất bại cao hơn
nếu khả năng tạo ra lợi nhuận của họ kém. Nỗi sợ thất nghiệp hay sợ mang tiếng đưa
một công ty đến chỗ phá sản có thể đủ là động cơ khuyến khích quản lý.
+ Giám sát gián tiếp thông qua những động cơ khuyến khích:
Trong nhiều trường hợp, người ta sử dụng cơ chế giám sát gián tiếp thông qua
những động cơ khuyến khích. Chẳng hạn, các công ty bảo hiểm gắn mức phí bảo hiểm
với số lần mất xe của khách hàng. Tức là sau mỗi lần mất xe, nếu muốn tiếp tục bảo
hiểm thì khách hàng sẽ phải đóng phí bảo hiểm cao hơn. Hơn thế nữa, để tránh tình
trạng khách hàng bỏ sang công ty bảo hiểm khác, các công ty bảo hiểm chia sẻ các cơ
sở dữ liệu để biết chắc rằng khách hàng đến ký hợp đồng bảo hiểm đã đánh mất xe bao
nhiêu lần. Khi đó, người mua bảo hiểm tự thấy rằng không nên ỷ lại và bất cẩn vì nếu
mất xe dù có được đền bù thì sau đó cũng phải đóng phí cao hơn.

“tâm lý bầy đàn”. Dường như thị trường lên hay xuống phần lớn là do tác động của
tâm lý lên quyết định bán ra hay mua vào của các nhà đầu tư tham gia vào thị trường.
Đế thấy rõ hơn nữa vấn đề này, ta hãy tạm chia quá trình phát triển của TTCK Việt
Nam ra thành 3 giai đoạn:
2.1.1.1.1. Giai đoạn sơ khai: từ 28/07/2000 đến 25/06/2001
Trong giai đoạn đầu này chỉ mới có 4 cổ phiếu được giao dịch, đó là REE,
SAM, HAP và TMS. Dưới đây là đồ thị miêu tả biến động giá của 4 chứng khoán trên
cùng chỉ số VN-Index.
21
Như ta đã thấy từ đồ thị, các cổ phiếu vào giai đoạn này có sư đồng biến cao
với nhau trong suốt gần 1 năm đầu của thị trường. Bây giờ chúng ta thử xác định hệ số
tương quan giữa các cổ phiếu với nhau. Để tính hệ số tương quan, ta sẽ thu gọn số mẫu
thử lại. Chúng ta lấy dữ liệu theo giá đóng cửa vào ngày 25 mỗi tháng từ 09/2000 đến
06/2001. Nếu ngày 25 của tháng nào rơi vào các ngày lễ thì ta sẽ lấy dữ liệu từ 1 trong
2 ngày trước hoặc sau.
Hình 2.1a: VN-Index (từ 28/07/2000 đến 25/06/2001)

Hình 2.1b: REE, SAM, HAP, TMS, LAF (từ 28/07/2000 đến 25/06/2001)

Bảng 2.1 Hệ số tương quan giữa 4 chứng khoán trong giai đoạn từ 28/07/2000 đến
25/06/2001
REE SAM HAP TMS
REE 0.014 0.007 0.001 0.006
SAM 0.007 0.005 0.001 0.002
HAP 0.001 0.001 0.002 0.000
TMS 0.006 0.002 0.000 0.004

Ta thấy từ bảng hệ số tương quan giữa các chứng khoán, các hệ số này đều gần
với 0. Như vậy các chứng khoán không có tương quan với nhau. Chúng ta xét thêm về
22


0.00349 0.00564191 0.006044

SAM 0.003526 0.004154

0.004935

0.005441

0.004662

0.005407072

0.006978

HAP 0.004603 0.004935

0.007742

0.006901

0.00572 0.006357747

0.008363

TMS 0.005291 0.005441

0.006901

0.008338

0.009305

0.0078 0.010881573

0.0141152.1.1.1.3. Giai đoạn 3: từ 01/01/2004 đến 31/01/2006
Sau giai đoạn thị trường chứng khoán không có sự biện động đột phá nào trong
thời gian gần 2 năm (từ 03/2002 đến 12/2003), đến đầu năm 2004, thị trường đã dần
được hồi phục và có xu hướng tăng đến một mức mới vào khoảng tháng 02/2004. Sau
đó thị trường khá ổn định trong một khoảng thời gian dài (từ 12/2003 đến 08/2005)
trước khi có sự tăng mạnh về giá ở hầu hết các chứng khoán trong thời gian sau. Tuy
nhiên, trong thời gian này, thị trường vẫn không có cổ phiếu nào có sự biến động riêng
biệt. Đồ thị 4.4 miêu tả khá rõ tình trạng này.
Một vấn đề khác để có thể chứng minh TTCK Việt Nam trong giai đoạn này
vẫn không hiệu quả là hệ số tương quan giữa các chứng khoán vẫn còn rất nhỏ (rất gần
0). Như vậy dù đã hình thành và phát triển trong một thời gian khá dài (gần 6 năm),
các nhà đầu tư vẫn khó lòng đa dạng hóa danh mục để hạn chế rủi ro vì gần như các
24
chứng khoán không có tương quan với nhau. Việc đa dạnh hóa ko thể làm giảm thiểu
rủi ro mà còn có thể làm gia tăng rủi ro hơn khi thị trường đi xuống, có thể tất cả các
chứng khoán nằm trong danh mục của nhà đầu tư cùng giảm giá.
Hình 2.4a VN-Index (từ 01/01/2004 đến 31/01/2006)

Hình 2.4b: REE, SAM, HAP, LAF, BBC, DPC (từ 01/01/2004 đến 31/01/2006)

Bảng 2.3: Hệ số tương quan giữa các cổ phiếu REE, SAM, HAP, LAF, BBC, DPC
trong khoảng thời gian từ 01/01/2004 đến 31/01/2006
REE SAM HAP LAF BBC DPC