nghiên cứu - trao đổi
14 tạp chí luật học số 5/2011 TS. Nguyễn Thị Nga *
heo quy nh ca phỏp lut hin hnh
thỡ cỏc phng thc bi thng khi Nh
nc thu hi t bao gm:
(1)

- Bi thng t bng vic giao t mi;
- Bi thng t bng tin;
- Bi thng t bng vic thc hin chớnh
sỏch tỏi nh c;
- Cỏc c ch h tr khỏc: h tr di chuyn
v h tr tỏi nh c; h tr chuyn i ngh
nghip v to vic lm, h tr n nh i
sng v n nh sn xut
Trong quỏ trỡnh trin khai cỏc phng
thc bi thng nờu trờn cho ngi cú t b
Nh nc thu hi trờn thc t, c quan lm
nhim v thc hin vic bi thng v gii
phúng mt bng ó gp nhiu tr ngi v khú
khn. Nhiu quy nh mi ch th hin ch
trng m thc t ỏp dng khụng cú hiu qu.
Cú th nhn thy rừ qua nhng bt cp sau õy:

80% din tớch thu hi l t nụng nghip, nh
hng ti 180.000 h dõn. Trong hai nm
2009, 2010, khi lng gii phúng mt bng
tng gp nhiu ln, trung bỡnh mi nm khong
t 1000 - 1500 ha t.
(2)
Theo ú, s h nụng
dõn b mt t cng ngy cng tng, bi
toỏn v chớnh sỏch vic lm cho nhng
ngi cú t b thu hi s ngy cng tr nờn
nan gii. Mt trong cỏc phng thc bi
thng khi Nh nc thu hi t nụng
T
* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni nghiªn cøu - trao ®æi
t¹p chÝ luËt häc sè 5/2011 15
nghiệp là được bồi thường bằng đất có cùng
mục đích, nghĩa là được bù đắp bằng diện
tích đất nông nghiệp khác để tiếp tục sử dụng.
Tuy nhiên, quy định này nếu áp dụng khi
Nhà nước thu hồi đối với đất nông nghiệp
trồng lúa nước là hoàn toàn không có cơ sở
thực tế, quy định này thực chất chỉ tồn tại ở
dạng chủ trương và hình thức mà thôi.
Khẳng định như vậy là vì hiện nay, quỹ đất
nông nghiệp, đặc biệt là đất trồng lúa nước
với nguyên tắc giao, cho thuê theo hiện trạng

miền núi - nơi mà quỹ đất nông nghiệp dự
trữ, hoặc quỹ đất trống, đồi núi trọc được
quy hoạch phát triển nông nghiệp có thể còn.
Song, đây lại không phải là điều mà người
dân mong muốn và lựa chọn, bởi di chuyển
chỗ ở là xáo trộn cuộc sống, hơn nữa quỹ đất
giao mới sẽ không thể có vị trí khai thác
thuận lợi và khả năng canh tác tốt bằng đất
mà Nhà nước thu hồi. Như vậy, với phương
thức bồi thường “đất bằng đất” trong trường
hợp này hoàn toàn chỉ mang tính hình thức
mà không áp dụng được trong thực tế. Đa số
người nông dân phải chấp nhận (chứ không
phải là lựa chọn) phương thức bồi thường
“đất bằng tiền” mặc dù nhu cầu của họ rất
cần đất để canh tác.
Thứ hai, đối với việc Nhà nước thu hồi
đất nông nghiệp được bồi thường bằng đất
kinh doanh dịch vụ hoặc đất ở: Theo quy
định của Nghị định số 17/2006/NĐ-CP và
Nghị định số 84/2007/NĐ-CP thì: Hộ gia
đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp
bị thu hồi trên 30% diện tích đất nông
nghiệp trong trường hợp không được Nhà
nước bồi thường bằng đất nông nghiệp tương
ứng thì được giao đất có thu tiền sử dụng đất
tại vị trí có thể làm mặt bằng sản xuất hoặc
kinh doanh dịch vụ phi nông nghiệp. Trong
trường hợp không có nguyện vọng nhận bồi
thường bằng đất làm mặt bằng sản xuất hoặc

qua. t sn xut kinh doanh dch v v t
bi thng theo phng thc nờu trờn ó vo
tay cỏc cũ t, cỏc nh u c ngay t khi
d ỏn mi hỡnh thnh giai on quy hoch
tng th. Chớnh quyn a phng cha cú c
ch qun lớ v kim soỏt nghiờm ngt m
ngi dõn chuyn nhng, mua bỏn loi t
ny ngay t khi cha nhn t bi thng
(mi nm trong ch trng). Tỡnh trng bt
ốn xanh ca cỏc ch tch xó, ch nhim hp
tỏc xó nụng nghip thụng qua vic xỏc nhn
cỏc hp ng chuyn nhng t 5% trong c
ch hp tỏc xó trc õy c Nh nc
chuyn thnh t bi thng cho dõn khi
cú d ỏn m Nh nc thu hi t nụng
nghip hoc t dch v 10%. Hin tng ny
din ra trn lan cỏc a bn, cỏc khu vc cú
d ỏn phỏt trin khu ụ th nhng khụng c
c quan cú thm quyn ngn chn.
Vi tỡnh trng mua bỏn, chuyn nhng
non i vi t kinh doanh dch v, t
c bi thng t vic Nh nc thu hi
t phn ỏnh trờn, ngi dõn cú th nhn
v cho mỡnh mt khon tin ln hn khon
tin m Nh nc bi thng theo phng
thc bi thng t bng tin song hu
qu li xy ra khú lng. Trờn thc t, ó
khụng ớt cỏc trng hp, sau khi bỏn t,
ngi nụng dõn ri vo tỡnh trng trng tay,
khụng t sn xut, khụng ngh nghip kim


nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 5/2011 17
khon tin chờnh lch v giỏ tr ca t thỡ
h mi bn giao giy t v t trờn thc t
cho ngi mua. Vi yờu cu ú cng khụng
d gỡ ngi mua chp nhn v ỏp ng. Vỡ
vy, nhng tranh chp, bt ng xy ra trong
trng hp nờu trờn l ht sc phc tp.
Trc thc trng nờu trờn, chỳng tụi cho
rng hiu qu tớch cc ca chớnh sỏch phỏp
lut v bi thng v gii phúng mt bng
khi Nh nc thu hi t khụng phi l a
dng hoỏ cỏc phng thc bi thng khi
Nh nc thu hi m iu c bn l cỏc
phng thc ú cú mang li quyn li thit
thc cho ngi dõn, cho ch u t v cho
Nh nc hay khụng? Cú gii quyt hi hũa
v li ớch kinh t v xó hi hay khụng? Vic
bi thng t nụng nghip bng t kinh
doanh dch v hoc t l mt phng
thc linh hot, mt c ch m v phự hp
vi tớnh nng ng ca nn kinh t th trng
song chỳng ch cú th ỏp dng cú hiu qu
khi cú mt c ch qun lớ v kim soỏt cht
ch, nghiờm minh, cú s cam kt v rng
buc c th gia Nh nc v ngi cú t
b thu hi c bi thng bng loi t ny
v vic s dng ỳng mc ớch, khai thỏc cú
hiu qu v thc hin s chuyn dch ỳng

nghip trng lỳa nc ó cp trờn, phng
thc giao t mi cỏc ụ th, c bit l
cỏc ụ th trung tõm, khu vc ni ụ hon
ton khụng mang tớnh kh thi vỡ hin nay ti
cỏc ụ th ny - ni m c s h tng k thut,
h tng vn hoỏ ó tng i ng b thỡ h
s s dng t dng nh ó lp y, khụng
cũn din tớch trng. Vỡ vy, nu Nh nc thu
hi t ca ngi dõn nhng khu vc ny
thỡ Nh nc ch cú th bi thng cho ngi
dõn t khu vc xa trung tõm, khu vc
ngoi ụ. ú cng chớnh l lớ do ngi dõn
khụng mn m vi vic nhn t mi ca
Nh nc. a s h la chn phng thc
nhn tin t lo ch theo ý mun ca h.
Ch nhng h gia ỡnh, cỏ nhõn hon cnh
khú khn, t h khụng th t lo liu c
ni mi vi iu kin tt hn hoc bng
ni c thỡ h mi phi chp nhn phng
thc giao t mi ca Nh nc v nhn tin
h tr; hoc chp nhn theo phng thc tỏi nghiên cứu - trao đổi
18 tạp chí luật học số 5/2011
nh c m Nh nc ỏp dng. Nh vy, quy
nh phng thc bi thng ny cng cha
thc s phỏt huy c hiu qu trờn thc t
v a phn l mang tớnh hỡnh thc.
Vỡ vy, chỳng tụi cho rng phỏp lut

phng thc ny trờn thc t cng ang gp
phi nhiu vng mc; gia nh nc, nh
u t v ngi cú t b thu hi khụng tỡm
c ting núi chung. Cú th nhn thy qua
nhng biu hin c th sau õy:
Th nht, c ch hai giỏ m Nh nc
ang ỏp dng l nguyờn nhõn ca nhng vng
mc ny sinh khi ỏp giỏ bi thng: Theo quy
nh ti iu 9 Ngh nh s 197/2004/N-CP
thỡ Giỏ t tớnh bi thng l giỏ t theo
mc ớch s dng ti thi im cú quyt nh
thu hi t do u ban nhõn dõn cp tnh
cụng b vo ngy 01 thỏng 01 hng nm
theo quy nh ca Chớnh ph, khụng bi
thng theo giỏ t s c chuyn mc
ớch s dng t sau khi thu hi, khụng bi
thng theo giỏ t do thc t s dng
khụng phự hp vi mc ớch s dng t
theo quy nh ca phỏp lut.
Theo cỏch tớnh bi thng ny thỡ gp
vn khú khn l dự hai khong thi gian
khỏc nhau thỡ giỏ t bi thng vn ging
nhau mc dự giỏ chuyn nhng hai thi
im ny l khỏc nhau. Vớ d: U ban nhõn dõn
tnh cụng b giỏ t vo ngy 01/01/2009 thỡ
cú th tng ng vi giỏ chuyn nhng
nhng n thi im thỏng 12/2000 thỡ giỏ
t ca u ban nhõn dõn tnh vn khụng thay
i nhng trờn thc t giỏ chuyn nhng cú
th cao hn nhiu so vi giỏ t ca u ban.

Đây chính là nguyên nhân người dân thường
khiếu nại, thậm chí phản đối trước các quyết
định thu hồi đất của Nhà nước. Theo phân
loại nội dung khiếu kiện về bồi thường, giải
phóng mặt bằng thì đến 70% số trường hợp
khiếu kiện về giá đất mà chủ yếu cho rằng
giá đất nông nghiệp tính bồi thường quá
thấp, 26% là khiếu kiện về việc đã bị thu hồi
đất trước đây mà chưa được bồi thường hoặc
đã được bồi thường nhưng giá quá thấp, 3%
là khiếu kiện về việc không bố trí tái định cư
khi thu hồi toàn bộ đất ở và 1% khiếu kiện
về tiêu cực trong tổ chức thực hiện bồi
thường.
(6)
Đây cũng là nguyên nhân dẫn đến
tình trạng đa số các dự án Nhà nước thu hồi
cho các công trình của Nhà nước phải sử
dụng biện pháp cưỡng chế.
Điều bất cập hơn là khi Nhà nước thu
hồi đất để chuyển sang các mục đích khác
thì Nhà nước áp dụng khung giá đất của Nhà
nước để tính bồi thường; song cũng ở vị trí,
địa bàn đó sau khi Nhà nước quy hoạch thành
đất đô thị, đất kinh doanh mà người dân có
nhu cầu sử dụng thì phải chấp nhận nhận
chuyển nhượng lại đất đó của các chủ đầu tư
với giá thị trường, cao hơn gấp nhiều lần so
với giá mà họ được nhận về từ Nhà nước.
Thứ hai, Nhà nước chưa có chính sách

ở đây là quy định tưởng chừng như hợp lí và
chính đáng này lại không mang lại lợi ích và
sự hài lòng cho người dân bị thu hồi đất, mất nghiªn cøu - trao ®æi
20 t¹p chÝ luËt häc sè 5/2011
chỗ ở do công tác tổ chức triển khai trên
thực tế còn quá nhiều sai phạm. Cụ thể: Đối
với các công trình tái định cư của Nhà nước,
người dân phải đối mặt với quá nhiều vấn đề
và chịu nhiều thiệt thòi như: chất lượng của
các khu nhà tái định cư quá kém. Mặt khác,
việc chậm tiến độ bàn giao các công trình tái
định cư diễn ra phổ biến. Bên cạnh đó, việc
lo nơi ở cho những người nằm trong diện
chờ tái định cư trong trường hợp dự án bị
kéo dài chưa được xác định rõ ràng. Thông
thường mức chi trả tiền thuê nhà cho người
dân thấp hơn nhiều so với giá mà người dân
phải thuê trên thị trường.
4. Các chính sách hỗ trợ khác
Theo pháp luật hiện hành, trường hợp
thu hồi đất của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp
sản xuất nông nghiệp mà không có đất để
bồi thường cho việc tiếp tục sản xuất thì
ngoài việc được bồi thường bằng tiền, người
bị thu hồi còn được Nhà nước hỗ trợ để ổn
định đời sống, đào tạo chuyển đổi ngành
nghề, bố trí việc làm mới. Trên thực tế,

đào tạo nghề và tạo việc làm mới cho người
dân mất đất, mất việc làm.
Trên đây là những vướng mắc, bất cập
được nhìn nhận từ sự nghiên cứu pháp luật
thực định, kết hợp với sự quan sát quá trình
tổ chức triển khai trên thực tế. Hi vọng,
những vướng mắc và bất cập đó sẽ được
nghiêm túc nhìn nhận và có sự điều chỉnh
kịp thời trong thời gian tới./.

(1).Xem: Điều 42 Luật đất đai năm 2003; từ Điều 10
đến Điều 16 Nghị định số 181/2004/NĐ-CP; từ Điều
42 đến Điều 47 Nghị định số 84/2007/NĐ-CP; từ
Điều 16 đến Điều 24 Nghị định số 69/2009/NĐ-CP,
Bồi thường bằng việc giao đất mới;
(2). Báo cáo trả lời chất vấn tại kì họp thứ 11 Hội đồng
nhân dân thành phố Hà Nội khóa VIII.
(3).Xem: Khoản 1 Điều 67, khoản 5 Điều 113 và
khoản 2 Điều 114 Luật đất đai năm 2003.
(4).Xem: Điểm 4 Điều 4 Nghị định số 17/2006/NĐ-CP
và Điều 48 Nghị định số 84/2007/NĐ-CP.
(5).Xem: Khoản 3 Điều 42 Luật đất đai năm 2003;
Điều 4 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP.
(6).Xem: GS.TS. Đặng Hùng Võ, Tiền bồi thường không
đủ để dân tìm sinh kế mới, Nguồn: