LUẬN VĂN:

Quy luật QHSX phù hợp với trình
độ phát triển của LLSX

Lời nói đầu

Triết học Mác- Lênin ra đời vào những năm 40 của thế kỉ 19, nó ra đời do
những đòi hỏi của thực tiễn xã hội và là quá trình phát triển hợp quy luật của tư
tưởng: triết học và nhận thức khoa học của nhân loại. Nhờ có những quan điểm, triết
học và dựa vào những quy luật kinh tế mà xã hội ngày càng phát triển. Chúng ta đã

I. Khái niệm về QHSX và LLSX.
QHSX và LLSX được hình thành như thế nào, tại sao lại gọi là QHSX và
LLSX, nguyên nhân động lực phát triển của xã hội làgì?
Các nhà triết học và xã hội học duy tâm giải thích nguyên nhân, động lực phát
triển của xã hội từ ý thức tư tưởng của con người hay từ một lực lượng siêu tự nhiên
nào đó. Ngay cả các nhà triết học duy vật trước Mác cũng giải thích một cách duy
tâm về sự phát triển của xã hội. Ngày nay nhiều nhà xã hội học tư sản giải thích theo
quan điểm kĩ thuật. Họ không nói đến các quan hệ kinh tế-xã hội- nguồn gốc sản sinh
và thay thế các chế độ xã hội khác nhau trong lịch sử. Mặc dù là người nối tiếp những
người đi trước nhưng Mác lại có một tư tưởng hoàn toàn khác, Ăng-ghen viết: “ Mác
là người đầu tiên đã phát hiện ra quy luật phát triển của lịch sử loài người, nghĩa là
tìm ra cái sự thật đơn giản là trước hết con người cần phải ăn, uống, ở, mặc, trước khi
có thể lo đến chuyện làm chính trị, khoa học, nghệ thuật tôn giáo…’’
(1)
Mác đã tìm
thấy nguyên nhân phát triển của lịch sử ngay trong đời sống vật chất của con người.
Để đáp ứng nhu thiết yếu đó, con người thì phải tiến hành lao động sản xuất mà muốn
vậy thì phải chế tạo công cụ lao động phục vụ cho quá trình sản xuất. Nhưng sản xuất
không chỉ tác động vào tự nhiên mà còn phải có mối quan hệ nhất định với nhau và
chỉ có trong phạm vi những mối liên hệ và sự tác động của con người vào sản xuất.
Những mối quan hệ này chính là QHSX mà trước đây Mác chưa khái niệm về nó.
Con người tồn tại và phát triển là do có sự phát triển của LLSX và QHSX của con
người.
Dựa trên cơ sở này Mác đã vận dụng chủ nghĩa duy vật vào việc phân tích mối
quan hệ giữa LLSX và QHSX, Mác đã phát hiện ra mối quan hệ giữa sự phát triển
của LLSX với sự thay đổi của QHSX.
1. Lực lượng sản xuất.

+ Đối tượng lao động không phải là toàn bộ giới tự nhiên mà chỉ có bộ phận
nào của giới tự nhiên đưọc đưa vào sản xuất, được con người sử dụng. Con người
không chỉ tìm trong giới tự nhiên những đối tượng lao động có sẵn, mà còn sáng tạo
ra bản thân đối tượng lao động. Sự phát triển của sản xuất có liên quan với việc đưa
những đối tượng ngày càng mới hơn vào quá trình sản xuất.Điều này hoàn toàn có
tính quy luật, bởi chính những vật liệu mới mở rộng khả năng sản xuất của con người.
Người lao động: đó chính là người lao động với kinh nghiệm kĩ năng, tri thức
lao động của họ.
Các yếu tố trong LLSX không thể tách rời nhau mà có quan hệ hữu cơ với
nhau trong đó con người giữ vị trí hàng đầu, thiếu con người thì không có sản xuất vì
sản xuất do con người thực hiện.
Chính con người với trí tuệ và kinh nghiệm của mình đã chế tạo ra tư liệu lao
động và sử dụng nó để thực hiện sản xuất. Tư liệu lao động dù có ý nghĩa lớn lao đến
đâu, nhưng nếu tách khỏi người lao động thì cũng không thể phát huy được tác dụng,
không thể trở thành lực lượng sản xuất của xã hội. Lênin viết: “ lực lượng sản xuất
hàng đầu của toàn thể nhân loại là công nhân, là người lao động”.
(2)
Giữa các yếu tố của lực lượng sản xuất có sự tác động biện chứng.
Sự hoạt động của tư liệu lao động phụ thuộc vào trí thông minh, sự hiểu biết,
kinh nghiệm của con người, đồng thời, bản thân những phẩm chất của con người,
những kinh nghiệm và thói quen của họ đều phụ thưộc vào tư liệu sản xuất hiện có,
phụ thuộc vào chỗ họ sử dụng những tư liệu lao động nào. Không có nền đại công
nghiệp thì không thể có người công nhân hiện đại. Sự phụ thuộc về trình độ, kinh
nghiệm, thói quen của người sản xuất vào kĩ thuật sản xuất là một trong những biểu
hiện sự phụ thuộc của nhân tố chủ quan vào nhân tố khách quan, nhân tố con người
sản xuất vào nhân tố vật chất của sản xuất.
Ngày nay với cuộc cách mạng khoa học công nghệ đã tạo ra bước nhảy vọt

trò quyết định đối với tất cả những quan hệ khác. Bản chất của bất kì QHSX nào cũng
đều phụ thuộc vào vấn đề những tư liệu sản xuất chủ yếu trong xã hội được giải quyết
như thế nào.
QHSX biểu thị mối quan hệ giữa con người với con người và con người với tự
nhiên. Sở dĩ quá trình sản xuất xã hội có thể diễn ra một cách bình thường chính là vì
quan hệ giữa con người với con người tồn tại thống nhất với mối quan hệ giữa con
người với tự nhiên.
Trong tác phẩm “ Lao động làm thuê và tư bản” Mác viết :“ trong sản xuất
người ta không chỉ quan hệ với giới tự nhiên, người ta không thể sản xuất được nếu
không kết hợp nhau theo một theo một cách nào đó để hoạt động chung và trao đổi
hoạt động với nhau. Muốn sản xuất được người ta phải có mối liên hệ và quan hệ nhất
định với nhau và quan hệ của họ với giới tự nhiên tức là việc sản xuất”.
(3 )
Tuy QHSX
là do con người tạo ra song nó lại tuân theo những quy luật tất yếu khách quan của sự
vận động của đời sống xã hội.
QHSX là hình thức xã hội của LLSX và là cơ sở sâu xa của đời sống tinh thần
xã hội. Ba mặt quan hệ trên trong quá trình sản xuất xã hội luôn gắn bó với nhau, tạo
thành một hệ thống mang tính ổn định tương đối so với sự vận động không ngừng của
LLSX. Các QHSX của một phương thức sản xuất là một hệ thống bao gồm các mối
quan hệ phong phú, đa dạng biểu hiện dưới nhiều hình thức và quan hệ sở hữu đối với
tư liệu sản xuất là đặc trưng cơ bản của phương thức sản xuất
II.Quy luật về sự phù hợp giữa QHSX với tính chất và trình độ phát triển của
LLSX.
Thế nào là sự phù hợp của QHSX với tính chất và trình độ của LLSX? Sự phù
hợp được quan niệm là LLSX có tính chất và trình độ như thế nào thì QHSX có tính
chất tương ứng đó là “sự thống nhất biện chứng chứa đựng mâu thuẫn”, sự phù hợp
không phải là một công thức cụ thể, không phải là sự “trùng khít” giữa hai yếu tố.
Tiêu chí của sự phù hợp được biểu hiện thông qua sự tác động biện chứng giữa LLSX phát triển mạnh mẽ. Nhưng LLSX luôn phát triển còn QHSX có xu hướng tương đối
ổn định. Khi LLSX đã phát triển lên một trình độ mới, QHSX không còn phù hợp với
nó nữa, trở thành chướng ngại đối với sự phát triển của nó, sẽ nảy sinh mâu thuẫn gay
gắt giữa hai mặt của phương thức sản xuất. Sự phát triển khách quan đó tất yếu dẫn
đến việc xoá bỏ QHSX cũ, thay bằng một kiểu QHSX mới phù hợp với tính chất và
trình độ của LLSX, cũng có nghĩa là sự ra đời của phương thcs sản xuất mới, mở
đường cho LLSX phát triển. Trong xã hội có giai cấp, mâu thuẫn giữa LLSX mới và
QHSX lỗi thời là cơ sở khách quan của cuộc đấu tranh giai cấp, đồng thời cũng là tiền
đề tất yếu của cuộc cách mạng xã hội.
Mác viết: “ Do có được những LLSX mới loài người thay đổi phương thức sản
xuất của mình. Cái cối xay quay bằng tay đưa lại xã hội có lãnh chúa, cái cối xay
chạy bằng hơi nước đưa lại xã hội có nhà tư bản chủ nghĩa’’.
(4)

Quy luật về sự phù hợp của QHSX với tính chất và trình độ của LLSX là quy
luật cơ bản của sự phát triển xã hội loài người. Sự tác động của nó trong lịch sử làm
cho xã hội chuyển từ hình thái kinh tế – xã hội thấp lên hình thái kinh tế – xã hội khác
cao hơn.
3. Sự tác động trở lại của QHSX đối với LLSX
Sự hình thành, biến đổi, phát triển của QHSX phụ thuộc vào tính chất và trình
độ của LLSX. LLSX có vai trò quyết định QHSX nhưng QHSX là một hình thức xã
hội mà LLSX dựa vào nó để phát triển, thể hiện ở hai điểm sau đây:
+ Nếu QHSX phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của LLSX thì nó sẽ
trở thành động lực cơ bản thúc đẩy mở đường, tạo ra những điều kiện thúc đẩy LLSX
phát triển.
+ Nếu QHSX lỗi thời không còn phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX,
bộc lộ mâu thuẫn gay gắt với LLSX thì nó trở thành“ xiềng xích trói buộc’’ kìm hãm

cuộc khởi nghĩa phá huỷ các công cụ lao động.
Khi chế độ chiếm hữu nô lệ tan rã thì chế độ phong kiến ra đời, vào cuối thời
kì phong kiến xuất hiện các công trường thủ công dẫn đến LLSX mâu thuẫn với
QHSX, chế độ tư bản chạy theo giá trị thặng dư, bóc lột người lao động quá sức, cho
nên họ đã đấu tranh để chống lại chủ nghĩa tư bản, do đó QHSX tư bản chủ nghĩa tất
yếu sẽ bị thay thế bằng QHSX mới tiến bộ hơn với xu thế phát triển của LLSX và đó
là QHSX xã hội chủ nghĩa. QHSX xã hội chủ nghĩa hình thành 1mở ra kỉ nguyên mới
định hướng cho sự vận động, phát triển của xã hội.
vấN đề II : Vận dụng quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ
phát triển của LLSX vào công cuộc đổi mới kinh tế nước ta.
I. Qúa trình vận dụng quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ phát triển
của LLSX trong công cuộc đổi mới nền kinh tế đất nước.
Quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của LLSX là quy
luật vận động, phát triển của xã hội qua sự thay thế kế tếp nhau của phương thức sản
xuất. Nhưng không phải bất cứ nước nào cũng nhất thiết phải tuần tự trải qua tất cả
các phương thức sản xuất mà loài người đã biết đến. Thực tế lịch sử của nhân loại cho
thấy, tuỳ theo điều kiện lịch sử cụ thể, một số nước có thể bỏ qua một hoặc một số
phương thức sản xuất để tiến lên phương thức sản xuất cao hơn. Đó chính là sự biểu
hiện của quy luật chung trong điều kiện cụ thể của mỗi nước. Quy luật chung chi
phối xu hướng vận động phát triển của tất cả các nước; còn hình thức bước đi cụ thể
lại tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể của mỗi nước.
Nước ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một xã hội vốn là thuộc địa nửa phong
kiến, LLSX rất thấp. Bản thân đặc điểm quá độ lên chủ nghĩa xã hội của nước ta là bỏ
qua chế độ tư bản đã nói lên rằng, đất nước ta chưa có tiền đề về cơ sở vật chất – kĩ
thuật cho chủ nghĩa xã hội do chủ nghĩa tư bản tạo ra. Đối với các nước đã qua chế độ
tư bản hoặc chủ nghĩa tư bản phát triển ở mức trung bình cũng không thể thiết lập
ngay lập tức chế độ công hữu trong toàn bộ đời sống kinh tế. Nước ta, với nền kinh tế

những nhận thức rõ về mối quan hệ biện chứng giữa QHSX và LLSX, chúng ta đã
khuyến khích, vận động nông dân gia nhập vào hợp tác xã, mở rộng các nông trường
quốc doanh, các nhà máy xí nghiệp lớn nhưng trình độ của LLSX còn thấp kém.Với
thực tế đó đã đưa nền kinh tế không những đi xuống mà còn rơi vào tình trạng bế tắc
hơn. Do chúng ta đưa QHSX lên mức quá cao, không phù hợp với trình độ của
LLSX, vì thế chúng ta đã ra sức xây dựng LLSX bằng cách đưa nhiều máy móc vào
cơ sở sản xuất nông nghiệp mới hình thành, còn yếu nhằm xây dựng mô hình công -
nông nghiệp trên địa bàn cấp huyện mà không tính đến trình độ quản lí tổ chức, sử
dụng của nông dân.
Nền kinh tế nông nghiệp nước ta còn lạc hậu nhưng không vì thế mà chúng ta
đẩy mạnh việc phát triển kinh tế với một độ quá nhanh mà chưa quan tâm đến thực tế
của LLSX ở nưóc ta mà ngược lại ta chỉ cải tạo xã hội chủ nghĩa, phát triển nền kinh
tế quốc doanh, công nghiệp nặng là mục tiêu lâu dài phải tiến tới chứ không coi như
một tất yếu trực tiếp phải cải tạo ngay.
Bên cạnh đó còn nhiều thành phần kinh tế khác có khả năng góp phần làm cho
sản xuất phát triển, nhưng chúng ta đã xoá bỏ tiểu thương trong hệ thống thương
nghiệp quốc doanh và hợp tác xã mua bán của ta chưa đủ khả năng thay thế, gây sự trì
trệ trong lưu thông hàng hoá ảnh hưởng đến phát triển kinh tế của đất nước.
Đứng trước tình hình đó, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng
sản Việt Nam đã đưa ra đường lối đổi mới đất nước. Đổi mới không phải là thay đổi
mục tiêu xã hội chủ nghĩa mà là nhận thức cho đúng mục tiêu, và con đường tiến lên
chủ nghĩa xã hội ở nước ta.
Qua các kì đại hội Đảng toàn quốc, Đảng Cộng sản việt nam đã đề ra những
phương hướng để phát triển nền kinh tế nhưng trong quá trình thực hiện chúng ta đã
gặp rất nhiều khó khăn và thách thức mà nguyên nhân là do chưa có đủ lực lượng và
điều kiện cũng như chưa hiểu rõ về quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ phát
triển của LLSX.

2. Phương hướng phát triển của LLSX.
+ Nâng cao trình độ hiểu biết cho người dân, đặc biệt là người nông dân, tầng
lớp lao động thủ công và nhiều tầng lớp lao động khác trong xã hội.
+Đầu tư phát triển các trung tâm dạy nghề để thu hút học viên, đào tạo cho họ
có một ngành nghề ổn định, phù hợp với sản xuất.
+Đổi mới phương pháp học tập cho học sinh, sinh viên, không chỉ tiếp thu
kiến thức trên sách vở mà còn phải tự học tập tích luỹ kiến thức kinh nghiệm
trong thực tế.
3. Xây dựng QHSX mới phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của LLSX theo
định hướng xã hội chủ nghĩa.
Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực
lượng sản xuất là quy luật chung nhất của xã hội. Sự tác động của quy luật này đã
đưa xã hội loài người trải qua các phương thức sản xuất: công xã nguyên thuỷ, chiếm
hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ nghĩa, phương thức cộng sản tương lai.
Quy luật về sự phù hợp của quan hệ sản xuất với tính chất và trình độ của lực
lượng sản xuất là quy luật vận động, phát triển của xã hội qua sự thay thế kế tiếp
nhau từ thấp lên cao của các phương thức sản xuất.
Trong quá trình phát triển kinh tế ở nước ta, Đảng Cộng Sản Việt Nam đã định
ra đường lối chuyển từ mô hình kế hoạch hoá tập trung sang xây dựng kinh tế hàng
hoá nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lí của nhà nước theo
định hướng xã hội chủ nghĩa. Xây dựng kinh tế hàng hoá nhiều thành phần là phù
hợp với đặc điểm phát triển của lực lượng sản xuấtcủa nước ta trong điều kiện hiên
nay. Nó cho phép khai thác tốt nhất các năng lực sản xuất trong nước, thúc đẩy quá
trình phân công lao động trong nước và gắn phân công lao động trong nước với quốc
tế và khu vực, thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển nhanh chóng. Trong các thành
phần kinh tế, Đảng Cộng Sản Việt Nam khẳng định kinh tế Nhà nước đóng vai trò
chủ đạo, những thành tựu kinh tế trong hơn mười năm qua đã chứng minh tính đúng

nền kinh tế quốc dân…’’
(8) Kết luận

Để phù hợp với tiến trình phát triển của nền kinh tế, QHSX tư bản chủ nghĩa
đã dần bị thay thế bởi QHSX mới tiến bộ hơn, phù hợp hơn với xu thế phát triển của
LLSX.
Và để vận dụng quy luật QHSX phù hợp với tính chất trình độ phát triển của
LLSX. Đảng và nhà nước đã đề ra những phương hướng, biện pháp nhằm phát triển
LLSX và xây dựng QHSX mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa.Trên thực tế, kinh
nghiệm từ sự vận dụng quy luật này trong những giai đoạn đầu của công cuộc cải tổ
nền kinh tế nước ta đã tránh được sai lầm và trên thực tế chúng ta bước đầu đã vận
dụng quy luật này một cách thành công tuy chưa thật hoàn thiện song đã góp phần
vào việc phát triển nền kinh tế đất nước.
Có thể nói quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của
LLSX là quy luật phổ biến của mọi hình thái kinh tế xã hội vạch ra tính chất phụ
thuộc khách quan của QHSX vào sự phát triển của LLSX và sự tác động trở lại của
QHSX đối với LLSX.
QHSX và LLSX có mối quan hệ biện chứng với nhau, vì vậy khi nghiên cứu
quy luật này thì ta phải chú ý dến tất cả các vấn đề liên quan đến nó. Qua sự phân tích
trên có thể hiểu thêm phần nào về quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ
của LLSX và có biện pháp phù hợp vận dụng sáng tạo và hợp lí quy luật này vào việc

luận).
(6). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần 8. NXB chính trị quốc gia-1996 (tr 13 của tiểu
luận).
(7). Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần 8. NXB chính trị quốc gia-1996 (tr 13 của tiểu
luận).
(8). Triết học Mác- Lênin- NXB Giáo dục năm 2001 tr 41 (tr 13 của tiểu luận).

Mục lục

A: Lời nói đầu.
B: Nội dung.
Vấn đề I: Khái quát chung về quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ
phát triển của LLSX.
I. Khái niệm LLSX QHSX .
1. LLSX.
2. QHSX.
II. Quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình độ của LLSX.
1. Tính chất và trình độ của LLSX.
2. LLSX quyết định QHSX.
3. QHSX tác động trở lại LLSX.
III. Sự tồn tại và phát triển của quy luật QHSX phù hợp với tính chất và
trình độ của LLSX trong lịch sử.
Vấn đề II: Vận dụng quy luật vào công cuộc cải tổ nền kinh tế trong những giai
đoạn đầu.
I. Quá trình việc vận dụng quy luật QHSX phù hợp với tính chất và trình
độ của LLSX vào công cuộc đổi mới nền kinh tế đất nước.
II. Thực trạng nguồn lực của LLSX, phương hướng biện pháp vận dụng