BÀI TẬP NHÓM
Phân biệt lãnh đạo phương Tây và lãnh đạo
phương Đông? Khả năng vận dụng vào Việt Nam?
Bên cạnh việc thay đổi về kỹ thuật, công nghệ, đào tạo những tư duy mới
trong công tác lãnh đạo - quản lý cũng là những nhân tố đóng vai trò hết sức
quan trọng đối với sự phát triển của tổ chức. Khác với những ông chủ tư bản
trước kia điều khiển xí nghiệp bằng roi vọt, ra những quyết định từ chiếc ghế
phô tơi, hay những vị giám đốc không dám nghĩ, dám làm chỉ thụ động làm
theo những quy định cứng nhắc của cơ chế cũ dưới thời bao cấp, những nhà
lãnh đạo - quản lý giỏi hiện nay là người có những cái nhìn thực tế hơn về giá
trị của họ đối với tổ chức mà họ quản lý. Các nhà lãnh đạo hiện nay có một
phong cách quản lý mới và hợp lý hơn. Phong cách lãnh đạo hợp lý là phong
cách phù hợp với điều kiện xã hội và ở đó người lãnh đạo vừa đáp ứng được
các nhu cầu khác nhau của người lao động, vừa phát huy được sức mạnh cá
nhân và tập thể. Có thể khẳng định rằng, phong cách lãnh đạo sẽ là một yếu tố
quan trọng trong những yếu tố làm nên sự thành công trong làm ăn của một
doanh nghiệp. Vậy phong cách lãnh đạo của phương Đông và phương Tây có
gì khác nhau và lựa chọn phong cách lãnh đạo phù hợp nhất trong bối cảnh
Việt Nam hiện nay?
Trong khuôn khổ bài viết này, chúng tôi sẽ đề cập đến các vấn đề về
phong cách lãnh đạo và lựa chọn phong cách lãnh đạo phù hợp nhất trong bối
cảnh Việt Nam hiện nay thông qua các nội dung sau:
1. Tầm quan trọng của lãnh đạo
2. Phong cách lãnh đạo phương Đông thông qua quan điểm lãnh đạo của
một số nhân vật điển hình
3. Phong cách lãnh đạo theo kiểu phương Tây
2
4. Sự khác biệt giữa lãnh đạo phương Đông và lãnh đạo phương Tây
5. Vận dụng vào điều kiện của Việt Nam
1. Tầm quan trọng của lãnh đạo
Trong bối cảnh nền kinh tế phát triển hiện nay, những nhà lãnh đạo -

- Vai trò của người lãnh đạo: nhân tố trung tâm tập hợp lực lượng
nhằm thực thi mục tiêu của doanh nghiệp một cách tốt nhất
- Định hướng của người lãnh đạo: lãnh đạo là người dẫn đường chỉ
lối cho mọi hoạt động của doanh nghiệp “Một ngưòi lãnh đạo xứng đáng
phải biết cách làm cho đội ngũ của mình thấy những thành quả đạt được,
đồng thời với những nguy hiểm họ đang đương đầu, nhằm dùng những kết
quả đó mà chứng minh rằng họ đang đi đúng hướng”(Carrard).
Như đã nói ở trên, lãnh đạo có rất nhiều đặc trưng khác nhau tuy
nhiên mới chỉ nhấn mạnh đến mặt chủ quan, mặt cá tính của chủ thể lãnh
đạo chứ chưa đề cập, xem xét lãnh đạo như một kiểu hoạt động. Kiểu hoạt
động đó được diễn ra như thế nào còn phụ thuộc vào yếu tố môi trường xã
hội, trong đó có sự ảnh hưởng của hệ tư tưởng, của nền văn hoá Sự khác
biệt về vị trí địa lý về lịch sử phát triển của các vùng, miền trên thế giới đã
tạo nên sự đa dạng về văn hoá giữa các dân tộc từ đó dẫn đến những nét đặc
trưng rất riêng đối với mỗi dân tộc, mỗi quốc gia cũng như đối với mỗi tổ
chức dù là kinh tế, xã hội hay tôn giáo.
Phương thức lãnh đạo đối với mỗi tổ chức thuộc các nền văn hoá
khác nhau cũng có những nét khác biệt rất căn bản. Người ta thường so sánh
giữa văn hoá phương Tây, nơi chịu nhiều ảnh hưởng của đạo thiên chúa, nơi
được coi là có trình độ phát triển cao hơn về kinh tế, khoa học kỹ thuật, kỹ
4
năng quản trị tổ chức, doanh nghiệp với những giá trị tương tự của phương
Đông, nơi được coi là thuỷ tổ của đạo Phật với những giá trị mang tính nhân
văn của Khổng tử nhưng có một trình độ phát triển tương đối thấp hơn về
kinh tế và khoa học kỹ thuật.
2. Phong cách lãnh đạo phương Đông thông qua quan điểm
lãnh đạo của một số nhân vật điển hình
Lãnh đạo phương Đông do chưa có nghiên cứu một cách hệ thống
nên chưa thành một học thuyết mà mới chỉ nghiên cứu thông qua quan điểm
lãnh đạo của các học giả. Trong giới hạn của bài viết, chúng tôi xin đề cập

chẳng ỷ công, dù lớn cũng không đứng làm chủ tể, đó mới là cái đức
nguyên vẹn) và rằng: "Công toại thân thoái, thiên chi đạo". (Khi đã đạt tới
thành quả rồi thì rút lui ngay, là đúng với lẽ trời) và "Vi giả bại chi, chấp
giả thất chi". (Kẻ ham làm sẽ gặp thất bại, kẻ ôm giữ sẽ bị mất mát).
- Họa phước vô môn: Lão Tử cho rằng, cái lẽ đó không chắc chắn.
Bởi trong quá trình đời người, đâu là họa đâu là phước, thật khó nói lắm.
Lão Tử bảo rằng, họa ư, lắm khi phước nhờ đó mà có; phước ư, biết đâu đó
là căn nguyên của họa. Cho nên đã có chuyện "Tái ông thất mã, yên tri phi
phúc".
- Dĩ nhu khắc cương: Lão Tử tin rằng "Nhu nhược thắng cương
cường", và giải thích rằng: "Thiên hạ mạc nhu nhược ư thủy, nhi công kiên
cường giả mạc chi năng thắng". (Dưới bầu trời này, còn thứ gì yếu mềm
hơn nước, thế mà kẻ mạnh phá được thành trì kiên cố, cũng chẳng thể
thắng nổi nước). Thuyết "Nhu khắc cương", là một trong những đặc điểm
của triết lý Lão Tử.
Từ tư tưởng của Lão tử, nếu phân tích riêng về quan điểm lãnh đạo,
có thể đúc rút từ một trong những giáo huấn của Ông đối với học trò:
“Người lãnh đạo giỏi nhất hiếm khi lên tiếng nói mà chỉ lẳng lặng theo
dõi, động viên tập thể. Người lãnh đạo không thành công khi cấp dưới tán
thưởng, xu nịnh và cuối cùng, họ thất bại khi tập thể ganh ghét, tỵ hiềm”.
6
Những triết lý đạo giáo ấy đến nay vẫn còn là mục tiêu phấn đấu
của những nhà lãnh đạo sáng suốt. Có thể áp dụng qua điểm đó vào
phương thức lãnh đạo và quản trị nhân lực hiện nay. Có thể hiểu như sau:
Chọn mặt gửi vàng: Tìm được nhân viên vừa ý cả về năng lực lẫn
tính cách quyết định 80% thành công về sau của người lãnh đạo. điều đầu
tiên người lãnh đạo cần ở nhân viên chính là sự nhiệt tình và thân thiện,
bởi công việc tập thể đòi hỏi từng thành viên phải hạn chế tối đa cái tôi để
hòa đồng và đóng góp cho thành quả chung. Người lãnh đạo có thể rèn
luyện bất kỳ chuyên môn nào cho nhân viên mới, nhưng khó thể bắt buộc

Đây cũng là quan điểm của Microsoft hay IBM khi thiết lập một hệ thống
chia sẻ thông tin nơi mọi nhân viên đều có thể đề xuất ý kiến đóng góp cho
lãnh đạo và tổ chức.
Không bỏ quên những nhân viên bình thường: Thông thường,
người lãnh đạo chỉ chú ý đến những cá nhân xuất sắc, hoặc những người
còn thụ động trong công việc. Hậu quả là một số nhân viên thường thường
bậc trung hầu như bị lãng quên và họ sẽ làm việc hời hợt cho xong trách
nhiệm. Người lãnh đạo phải biết thúc đẩy bộ phận nhân viên này nhiệt tình
trở lại trong công việc bằng cách tiếp lửa, truyền sự say mê cống hiến cho
họ.
Phát huy ưu điểm, hạn chế nhược điểm: Cuối cùng, nên có sẵn
bảng liệt kê những ưu, khuyết điểm của nhân viên và của chính bản thân.
Ai cũng có thể phạm sai lầm, nên đừng vội phê bình nhân viên khi họ mắc
lỗi mà hãy hỏi họ đã học được gì từ sai lầm vừa phạm phải. Khai thác điểm
mạnh, hạn chế và khắc phục dần sự non kém của đội ngũ nhân viên sẽ giúp
con đường đi đến thành công của doanh nghiệp ngắn hơn.
8
Về quan điểm lãnh đạo của Tào Tháo: Tào Tháo được mang danh
kẻ gian hùng. Trong những thời kỳ đầu còn loạn lạc. Tào Tháo đã xông
pha trận mạc, dù đứng giữa vòng vây của nhiều kẻ thù nhưng cuối cùng
cũng bình định được phương Bắc trung nguyên rộng lớn. Triết lý sống
"Thà phụ người chứ không bao giờ để người phụ mình". Chính vì triết lý
này, nếu ai làm trái ý ông điều gì, người đấy nghiễm nhiên trở thành kẻ thù
của ông, dù trung thành hay không trung thành. Là người cũng rất trọng tài
và đa mưu mà Tào Tháo đã có trong tay rất nhiều mãnh tướng và quân sư
tài năng. Tào Tháo có công dẹp loạn khăn vàng, chống lại Đổng Trác, tiêu
diệt Lã Bố, anh em Viên Thiệu, Viên Thuật. Cho đến sau này khi gặp
Khổng Minh thì sự nghiệp thống nhất đất nước của Tào Tháo phải chững
lại.
Khác với Lão tử có thể nói là một học giả, một nhà nghiên cứu,

và tổ chức quân đội của Tào Tháo sẽ thấy sự nhất quán và khoa học trong
phương thức lãnh đạo của Tào Tháo. Trong tổ chức của Tào Tháo có sự
phân quyền và lựa chọn các vị trí lãnh đạo phù hợp cho mỗi vị trí. Cách xử
lý cấp dưới cũng dứt khoát và nghiêm khắc tạo nên kỷ cương, chặt chẽ cho
tổ chức.
Học giả thứ ba của phương Đông nhóm chúng tôi muốn nói đến là
Lưu Bị. Lưu Bị là một người sống rất vì nghĩa. Chính vì thế mà ông lận
đận nay đây mai đó trong suốt gần 30 năm đầu loạn lạc. Cơ duyên khiến
cho ông gặp được Khổng Minh để rồi chiếm được vùng Tây Thục hình
thành thế chân vại tam phân. Mặc dù thế ông cũng có tài lãnh đạo rất giỏi,
các tướng dưới tay ông lúc nào cũng luôn muốn ra trận để lập công. Ngụy
Diên không vì chuyện mang tiếng "cốt phản chủ" nhưng lúc nào cũng luôn
hăng hái xông pha đánh Ngụy. Là một người rất được lòng dân, nên khi
10
chiếm được Tây Thục, vẫn có thể vỗ yên lòng dân trong thời gian ngắn.
Dùng tấm lòng mình để lãnh đạo và trị nước.
Có thể nói Lưu Bị là một điển hình của một người lãnh đạo biết
khắc phục được những điểm yếu của mình. Cái điểm yếu lớn nhất của Lưu
Bị chính là năng lực điều hành tổ chức nhưng bù lại Ông lại rất biết cách
sử dụng “vũ khí tối thượng” của mình là “lòng nhân đức thông qua nước
mắt và sự nhẫn nại” để thu phục được một loạt nhân tài trong đó đặc biệt là
Khổng Minh và các võ tướng thân cận.
Có thể khái quát quan điểm lãnh đạo của Lưu Bị bằng cụm từ
“Lấy tình cảm để thuyết phục nhân tâm” Ở đây đề cập đến “kỳ tích” Lưu
Bị ba lần đi mời Khổng Minh. Ở đây thể hiện một phẩm chất của người
lãnh đạo đó là biết cách chiêu mộ hiền tài. Cách thức này cũng đã và đang
được rất nhiều nhà quản lý áp dụng đặc biệt là trong việc chiêu mộ “chất
xám” cao cấp của các đối thủ cạnh tranh.
Tuy nhiên cũng chính vì lối sống đặt tình cảm quá nặng của Lưu
Bị mà dẫn đến việc không nghe lời can gián của Khổng Minh khi nhất

tập trung vào việc quan sát và đề phòng hơn là chủ động tạo “thế thượng
phong” ngay từ đầu. Lão Tử cũng nhấn mạnh đến việc sử dụng “Nhu thắng
Cương” có nghĩa là đề phòng và chống đỡ nếu đối phương tấn công.
Đối chiếu với các lãnh đạo phương Đông hiện nay, xu hướng lãnh
đạo thụ động vẫn còn rất phổ biến đặc biệt là việc thiết lập các qui chế
quản lý, lãnh đạo trong tổ chức của mình doanh nghiệp mình. Cách thức
lãnh đạo các thiết chế quản lý vẫn thường đi sau hiện thực kinh doanh hoặc
hiện thực xã hội theo kiểu “vừa làm vừa rút kinh nghiệm” vẫn còn khá phổ
12
biến. Điều này cũng có thể được giải thích là trình độ quản lý cả ở tầm vĩ
mô và vi mô ở phương Đông chưa cao so với phương Tây và thế giới và
nền kinh tế thì đang vận hành theo mô hình mà các nước phương Tây đã có
ít nhiều kinh nghiệm.
* Lãnh đạo thiên về “ngắn hạn”:
Chính do việc lãnh đạo có tính thụ động, mang nhiều yếu tố tình
cảm đã dẫn đến mô thức quản lý thiên về ngắn hạn của lãnh đạo phương
Đông. Cả ba nhân vật được lấy làm điển hình (ở đây không đề cập đến
Khổng Minh là một nhân vật được thần thánh hoá quá mức) thì đều không
có sự nhấn mạnh về chiến lược hay việc hoạch định dài hạn cho tổ chức.
Thông thường các kế hoạch chỉ tập trung vào ngắn hạn trong một năm
hoặc cùng lắm là cho năm kế tiếp.
Cũng có thể thấy rõ việc quản lý chiến lược là một trong những
mặt hạn chế rõ nét của lãnh đạp phương Đông. Công tác hoạch định chính
sách thiếu đồng bộ và chuyên nghiệp gây cản trở lớn cho tầm nhìn dài hạn.
Thông thường thì lãnh đạo phương Đông thường rất tốt trong “sách lược”
sử dụng các quan hệ, hoặc “tiểu xảo” để có được lợi thế hoặc lợi ích ngắn
hạn nhưng lại tỏ ra yếu thế nếu cạnh tranh dài hạn.
Tiểu xảo và thủ đoạn là những khái niệm rất phổ biến và được áp
dụng rất nhiều trong chính trị cũng như kinh doanh tại phương Đông nơi
có sự đua tranh gay gắt đối với những lợi ích ngắn hạn trong khi lại bỏ ngỏ

trách nhiệm, giao cho cấp dưới thực hiện các nhiệm vụ đã định.
- Lãnh đạo dân chủ: là người lãnh đạo giao quyền nhưng vẫn chịu
trách nhiệm cuối cùng, công việc được phân chia trên cơ sở quyết định có
sự tham gia của cấp dưới.
- Lãnh đạo tự do: người lãnh đạo giao quyền và trách nhiệm cho
nhóm, các thành viên của nhóm tự thực hiện công việc theo cách tốt nhất.
- Lãnh đạo theo tình huống: chỉ đạo sát sao, định hướng hỗ trợ,
tham gia chia sẻ, trao quyền định hướng kết quả.
Tóm lại cho đến nay có 4 phong cách lãnh đạo phương Tây chủ
yếu: Lãnh đạo độc tài, lãnh đạo dân chủ, lãnh đạo tự do và lãnh đạo theo
tình huống.
Các phong cách lãnh đạo nêu trên đều có điểm mạnh, điểm yếu tuy
nhiên tại thời điểm xã hội ngày càng phát triển như hiện nay phong cách
lãnh đạo dân chủ, coi trọng yếu tố tâm lý con người là chính ngày càng
được áp dụng mạnh mẽ tại nhiều doanh nghiệp, nhiều quốc gia, vùng và
khu vực và hiệu quả của nó đã được kiểm nghiệm, được chứng minh qua
sự thành công và mang lại hiệu quả cao hơn của nhiều doanh nghiệp.

15
4. Sự khác biệt giữa lãnh đạo phương Đông và lãnh đạo phương
Tây
PHƯƠNG ĐÔNG PHƯƠNG TÂY
1. Đặc trưng con người, xã hội: con
người châu Á nhỏ bé, xã hội ít phát triển,
ảnh hưởng văn hóa đạo Phật nên phong
cách lãnh đạo quan liêu, mang tính mệnh
lệnh.
1. Đặc trưng con người, xã hội: xã hội
phát triển, con người tầm vóc, tôn trọng
tính dân chủ, khai thác yếu tố tâm lý con

Theo đề xuất của chúng tôi cách lãnh đạo phù hợp với các đặc
điểm đặc thù của Việt Nam sẽ là Việt Nam phải thay đổi tư duy và phương
pháp tiếp cận đồng thời Việt Nam phải phát triển theo xu hướng của thế
giới trong điều kiện kết hợp giữa lãnh đạo phương Đông và lãnh đạo
phương Tây phù hợp với các đặc điểm văn hóa Việt Nam.
17