SINH KẾ BỀN VỮNG CHO
CÁC KHU BẢO TỒN BIỂN
VIỆT

NAM
Tháng 7/2007
Angus McEwin
Nguyễn Tố Uyên
Thẩm Ngọc Diệp
Hà Minh Trí
Keith Symington
Mục lục
Tóm
tắt
��������������������������������������������������������������������������������������������������������
����������������������������������
2
Chương 1: Giới thiệu
�����������������������������������������������������������������������������������������������������������
�������
5
1.1. Hợp phần Sinh kế bền vững trong và xung quanh các KBTB
���������������������������������������������
5
1.2. Sinh kế và các KBTB
���������������������������������������������������������������������������������������������������������
5
1.3. Mục
tiêu
������������������������������������������������������������������������������������������������������
��������������������������

18
2.9. Quản lý chương trình và dự án
�����������������������������������������������������������������������������������������
21
2.10. Tóm tắt các bài học chính
��������������������������������������������������������������������������������������������������
24
Chương 3: Hỗ trợ sinh kế tìm kiếmnguồn thu nhập thay thế - Bài học từ Việt Nam
����������
29
3.1. Tổng quan về sinh kế tại vùng đảo và ven biển
�������������������������������������������������������������
27
3.2 Nhóm kinh tế xã hội
�����������������������������������������������������������������������������������������������������������
28
3.3 Những vấn đề cần lưu ý về đảo nhỏ
��������������������������������������������������������������������������������
29
3.4. Nhóm mục tiêu
�����������������������������������������������������������������������������������������������������������
�����
30
3.5. Các loại hình hỗ trợ sinh kế - Tạo môi trường thuận lợi
������������������������������������������������
32
3.6. Cải thiện sinh kế hiện tại
��������������������������������������������������������������������������������������������������
36
3.7 Giới thiệu các sinh kế mới

4.4. Xác định và đề xuất hoạt động hỗ trợ sinh kế
������������������������������������������������������������������
69
4.5. Nộp đơn xin vay vốn từ quỹ PRF
������������������������������������������������������������������������������������
71
4.6. Quản lý Quỹ Giảm nghèo PRF
�����������������������������������������������������������������������������������������
73
4.7. Giải ngân và sử dụng vốn
��������������������������������������������������������������������
��������������������������
75
4.8. Vận hành Hợp phần LMPA
��������������������������������������������������������������������
��������������������������
76
4.9. Các bước tiếp theo
�����������������������������������������������������������������������������������������������������������
86
Chương: Đánh giá và chiến lược tín dụng
��������������������������������������������������������������������������
90
5.1. Những kinh nghiệm chung và bài học tại Việt Nam
���������������������������������������������������������
88
5.2. Tiếp cận tín dụng và kinh nghiệm tại các điểm KBTB
����������������������������������������������������
91
5.3. Khuyến nghị cơ chế tín dụng nhỏ cho Hợp phần LMPA

���������������������������������������������������������������������������������������
121
4
�
KBTB Phú Quốc
�����������������������������������������������������������������������������������������������������������
���
128
5
�
KBTB đề xuất Bạch Long Vỹ
��������������������������������������������������������������������������������������������
137
Tài liệu tham khảo
�����������������������������������������������������������������������������������������������������������
�������
149
Viết tắt
SKTT Sinh kế thay thế (Additional/Alternative Income Generation – AIG)
CLC Cù Lao Chàm
VNT Vịnh Nha Trang
Danida Danish International Development Aid / Quỹ hỗ trợ phát triển Đan Mạch
LMPA Hợp phần Sinh kế trong và xung quanh các Khu bảo tồn biển
KBTB Khu bảo tồn biển
NGO Tổ chức Phi chính phủ
WWF Quỹ quốc tế về bảo vệ thiên nhiên
CDF Quỹ phát triển cộng đồng
PIN Bản trích lục thông tin dự án
Nghiên cứu WWF về Sinh kế bền vững cho các KBTB


đặc điểm
tự nhiên, kinh tế xã hội, và quản lý của từng địa phương.
Thông qua việc tổng hợp các “bài học kinh nghiệm” quốc tế và tại Việt Nam về nhiều loại hình
dự án liên kết bảo tồn với phát triển sinh kế, và đánh giá cụ thể tại các địa điểm KBTB Việt Nam,
nhóm tác giả đã đưa ra các nhận xét về kết quả thu thập được, kết luận và khuyến nghị.
Quan trọng nhất, nhóm nghiên cứu nhận thấy sinh kế và các kế hoạch KBTB cần phải nắm bắt
rõ hơn sự năng động và biến đổi của môi trường kinh tế xã hội tại các nước đang phát triển, nơi
mà người nghèo thường thiếu kỹ năng, kiến thức, hiểu biết về kinh doanh, thời gian, sự tự tin,
mạng lưới mua bán v
.v…
để có thể tận dụng các cơ hội tăng trưởng kinh tế và đầu tư kinh
doanh. Chỉ
khi nào nhận thức được rõ nét tính chất biến đổi này cũng những hạn chế và khó khăn nó gây ra,
lúc đấy “sinh kế thay thế” mới thực sự tạo ra sự khích lệ để người dân ngừng các hoạt động sinh
kế không bền vững của mình và chuyển sang các hoạt động khác bền vững hơn.
Trên cơ sở này, các chiến lược sinh kế cho Hợp phần LMPA cần tập trung nhiều hơn vào kiến
tạo một môi trường kinh tế thuận lợi cho cộng đồng, chứ không nên chỉ tập trung vào các
dự án tạo thu nhập nhỏ lẻ mang tính cá nhân. Một môi trường thuận lợi là cách tiếp cận bao
quát hơn, hướng tới cải thiện các nguồn lực sinh kế chung cho hộ gia đình và toàn thể cộng
đồng, giảm sự bấp bênh và tăng điều kiện sống cho họ với nhiều lựa chọn sinh kế mới. Hình
thức hỗ trợ sinh
kế này cần phải được ưu tiên hơn các dự án kinh doanh cá nhân nhỏ lẻ, bởi vì nó ít rủi ro
hơn và đặt trọng tâm giúp đỡ cộng đồng tự cải thiện các sinh kế của chính họ. Cách tiếp
cận này cũng cho phép kết hợp với các chương trình giảm nghèo và các hoạt động sinh kế
quan trọng khác tại Việt Nam, nó hướng tới tăng khả năng tiếp cận của người dân và cộng
đồng đến các chương trình này chứ không chỉ dựa vào và phụ thuộc chủ yếu vào ngân sách
Hợp phần LMPA.
Việc xây dựng các dự án Tạo nguồn thu nhập thay thế (AIG) cho cá nhân cần phải quả thật có
thể giúp hình thành chiến lược sinh kế thành công tại mỗi điểm KBTB. Nó cho phép thử nghiệm,
kiểm tra và cải tiến đối với mỗi dự án tạo thu nhập hướng đến những thành phần cụ thể trong

tế xã
hội khác nhau, đặc biệt là nhóm đối tượng mục tiêu. Cần lưu ý để nguồn tài trợ từ Quỹ PRF không
bị sử dụng vào các hoạt động khác như chi tiêu cho các dự án, kế hoạch sẵn có của nhà nước.
Cung cấp tín dụng cần được hợp phần LMPA coi là một hoạt động hỗ trợ sinh kế chủ chốt.
Nghiên cứu này cho thấy Hội Phụ nữ nên được trao vai trò làm cơ quan đối tác với LMPA để
quản lý các hoạt động cung cấp tín dụng cho các địa điểm KBTB trong hợp phần LMPA. Với
mạng lưới cơ sở rộng khắp, Hội phụ nữ có vai trò chủ động tại cộng đồng, có trách nhiệm và
quản lý hiệu quả đảm bảo nhóm đối tượng mục tiêu có thể tiếp cận và sử dụng nguồn tín dụng.
Ngân hàng và các đơn
vị tín dụng nhỏ khác hoạt động tại cấp cao hơn (huyện, tỉnh) thường không hiểu rõ tính chất của
cộng đồng, cũng như không có cơ chế giúp phân biệt các đối tượng hưởng lợi mục tiêu, không
trực tiếp hoặc gián tiếp tham gia vào quản lý KBTB giống như Hội phụ nữ.
Nói chung, từ những kinh nghiệm rút ra tại các KBTB, cơ chế tín dụng cần chú trọng tốt hơn đến
đối tượng hưởng lợi mục tiêu (tức là nhóm có đời sống bấp bênh nhất và bị ảnh hưởng nhất bởi
các quy chế và phân vùng của KBTB). Cần thiết lập các tiêu chí cho việc vay vốn đảm bảo rằng
vốn tín dụng được sử dụng một cách phù hợp với mục tiêu của KBTB và Hợp phần LMPA. Vốn
tín dụng có thể được cung cấp đồng thời với việc tập huấn và triển khai các dịch vụ khuyến nông
– lâm – ngư cũng như những hình thức hỗ trợ khác hướng tới phát triển “môi trường kinh tế
thuận lợi” , thí điểm các dự án SKTT có triển vọng đáp ứng các tiêu chí được xác định cho
Quỹ PRF. Cần tập huấn cho các cán bộ Hội Phụ nữ để họ có kỹ năng quản lý cần thiết đối với
chương trình
tín dụng – tiết kiệm và trợ giúp người vay vốn.
Các dự án sinh kế thường không hoặc chưa quan tâm đầy đủ đến các nhóm được hưởng lợi
mục tiêu. Các đối tượng mục tiêu trong hỗ trợ sinh kế, dù dưới hình thức tạo môi trường kinh tế
thuận lợi hay dự án SKTT, phải là các hộ hoặc cá nhân chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi
KBTB, hoặc những người đang tiến hành các hoạt động đánh bắt làm đe dọa đa dạng sinh
học và sự bền vững lâu dài của nguồn lợi.
Nghiên cứu WWF về Sinh kế bền vững cho các KBTB

Giám sát & đánh giá cần được thực hiện ở cấp Hợp phần, cấp cộng đồng, và cho từng hoạt động

trình diễn được cải thiện trên cơ sở quản lý tài nguyên thiên nhiên hợp lý và tạo nguồn
thu nhập đa dạng
1
.
Phần đánh giá và chiến lược trình bày trong báo cáo này liên quan tới Mục tiêu 2 và Đầu ra 5 của
Hợp phần LMPA.
1.2. Sinh kế và các KBTB
Chúng ta có thể nhận thấy rằng để đảm bảo thành công đối với các KBTB và sinh kế cho các
cộng đồng địa phương cần có sự hỗ trợ nhằm cải thiện sinh kế và đảm bảo tính bền vững. Nói
tóm lại, hợp phần Sinh kế bền vững trong và xung quanh các KBTB sẽ cố gắng đảm bảo rằng:
Văn kiện Hợp phần LMPA, tháng 4/2005
Nghiên cứu WWF về Sinh kế bền vững cho các KBTB

“các cộng đồng dễ bị tổn thương sống trong và xung quanh các KBTB được lựa chọn có
thể đáp ứng những yêu cầu về sinh kế mà không làm cạn kiệt nguồn tài nguyên biển hoặc
làm suy thoái môi trường”
Nhìn chung, nguồn cá tại các KBTB Việt Nam đang bị suy thoái và ngày càng cạn kiệt chủ yếu
do khai thác và đánh bắt qúa mức. Phần lớn chúng ta đều chấp nhận rằng sự phát triển bền
vững của nghề cá phải dựa trên việc bảo vệ các sinh cảnh biển và ven biển cũng như giảm
mức khai thác các loài đã bị khai thác quá mức và/hoặc đang bị đe dọa. Sinh kế bền vững cho
cộng đồng ngư dân phụ thuộc lớn vào việc bảo vệ và sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên
biển.
Với công tác bảo vệ và quản lý nguồn tài nguyên biển, các
KBTB đóng vai trò quyết định đầu tiên nhằm đạt được sinh
kế bền vững tại các cộng đồng chịu ảnh hưởng. Vùng cấm
khai thác, hay các “khu dự trữ cá” bên trong KBTB đã
được kiểm nghiệm tại quốc tế về khả năng tăng trữ lượng
cá và hải sản khác (“hiệu ứng tràn”). Bảo vệ rạn san hô
và các sinh cảnh liên quan tại các KBTB sẽ làm tăng lợi
ích cho nghề cá, nhưng chỉ ở trung và dài hạn. Nhìn

về xây dựng chương trình tín dụng, phạm vi đề xuất dự án, mẫu đề xuất dự án, quy trình,
tiêu chí và các chỉ thị (indicator) nhằm lựa chọn và đánh giá các đề xuất dự án.
• Thiết kế một hệ thống giám sát và đánh giá (M&E) đơn giản nhằm đánh giá các tác
động của việc phát triển cộng đồng và sinh kế bền vững và cho phép việc điều chỉnh
các hành động đó một cách kịp thời trong quá trình thực hiện.
Các báo cáo tổng quan tại năm (05) KBTB chứa đựng thông tin tóm tắt về các vấn đề chủ yếu
và đặc điểm cụ thể của từng địa điểm. Mục đích là nhằm cung cấp khái quát về:
• Giai đoạn thực hiện hiện nay của các KBTB
• Các dữ liệu hiện có và phân tích về nền kinh tế cũng như sinh kế địa phương
• Hiện trạng và tiến độ hiện thời của các hoạt động hỗ trợ sinh kế
Ngoài ra, phân tích ngắn đã được thực hiện nhằm:
• Xác định và miêu tả các nhóm mục tiêu nhận hỗ trợ từ Hợp phần LMPA
• Xác định các vấn đề chính liên quan tới hỗ trợ nghề nghiệp và hoạt động SKTT
• Đề xuất các hỗ trợ nghề nghiệp và hoạt động SKTT tiềm năng
Không nên nhìn nhận các báo cáo thực địa như một phân tích sâu sắc về nghề nghiệp hay điều
tra kinh tế xã hội cơ bản. Chúng cũng không phải là đánh giá chi tiết về các hoạt động hỗ trợ sinh
kế. Những vấn đề đó đòi hỏi phải có khối lượng lớn nghiên cứu và phân tích. Tại một số điểm,
chẳng hạn Vịnh Nha Trang và Cù Lao Chàm, phần lớn những nghiên cứu và phân tích đã được
thực hiện, nhưng tại các điểm khác mới chỉ là bắt đầu. Báo cáo tổng quan thực địa trong nghiên
cứu này không nhằm lặp lại hay thay thế các đánh giá chi tiết và sâu sắc đó.
Có thể nhận thấy rằng một số các bên liên quan trông chờ nghiên cứu này xác định và đưa ra
những hỗ trợ nghề và hoạt động SKTT cho từng địa điểm (KBTB). Nhóm tác giả hy vọng rằng
nghiên cứu này đã cho thấy việc xác định, đánh giá và lựa chọn các hỗ trợ sinh kế bền vững và
hoạt động SKTT không phải là nhiệm vụ đơn giản. Để thành công, hỗ trợ sinh kế cần phải dựa
trên sự hiểu biết thấu đáo về nghề nghiệp địa phương và tình trạng kinh tế xã hội tại mỗi nơi.
Các
dự án tiềm năng cần phải được đánh giá cẩn trọng. Do đó, nghiên cứu này không nhằm lựa chọn
một dự án cụ thể nào, nhưng nó đưa ra các khuyến nghị chung về các ngành nghề và loại hình
có tính khả thi, đồng thời đề xuất các ý tưởng cho các bước nghiên cứu và điều tra tiếp theo.
1.4. Phương pháp nghiên cứu

với các cộng đồng dân cư tại vùng duyên hải;
3. Đánh giá về những bài học kinh nghiệm trong nước về hoạt động hỗ trợ sinh kế, đặc biệt
đối với các cộng đồng dân cư tại vùng duyên hải;
4. Đề xuất chiến lược cho quản lý Quỹ Xóa đói giảm nghèo;
5. Phân tích tình hình cho vay tín dụng tại Việt Nam và đề xuất cơ chế tín dụng cho các
KBTB;
6. Các đề xuất về giám sát và đánh giá Quỹ XĐGN cùng các hoạt động hỗ trợ sinh kế;
Các khuyến nghị đối với hợp phần dự án Sinh kế bền vững trong và xung quanh các KBTB.
Chương 2:
Những bài học kinh nghiệm quốc tế
về hỗ trợ sinh kế khu vực ven biển
Hợp phần LMPA chủ trương thực hiện các chương trình can thiệp hỗ trợ sinh kế bền vững và
thành công nhằm đáp ứng những mục tiêu đặt ra cho hợp phần. Tuy nhiên, làm sao chúng ta
có thể bảo đảm rằng những chương trình đó là phù hợp và thành công? Tài liệu này tổng kết
các
bài học quốc tế cũng như ở Việt Nam, nhằm tăng cường sự hiểu biết của chúng ta đối với việc
hỗ trợ sinh kế và cung cấp định hướng cho hợp phần LMPA.
2.1. Lý thuyết và các khái niệm về hỗ trợ sinh kế
2. . . Sinh kế là gì?
Sinh kế bao gồm khả năng, nguồn lực (gồm các nguồn lực vật chất và xã hội) cùng các hoạt
động cần thiết làm phương tiện sống của con người. Sinh kế trở nên bền vững khi nó giải quyết
được những căng thẳng và đột biến, hoặc có khả năng phục hồi, duy trì và tăng cường khả
năng và nguồn lực hiện tại và tương lại mà không làm tổn hại đến cơ sở tài nguyên thiên nhiên
(DFID).
2. .2. Khung sinh kế bền vững
Khung sinh kế bền vững (SLF) do DFID và một số tổ chức xây dựng, là một phương tiện hữu ích
để phân tích và tư duy về sinh kế (xem Hình 2.1). Nó cũng giúp tổ chức nghiên cứu và xác định,
thiết kế các hoạt động hỗ trợ. Theo Khung này, các hộ gia đình đều có phương thức kiếm sống
dựa vào những nguồn lực sinh kế sẵn có trong một bối cảnh chính sách và thể chế nhất định ở
địa phương. Những nhân tố này cũng chịu ảnh hưởng của rủi ro như bão lụt, các khuynh hướng

trong cộng đồng cũng có những đặc trưng riêng biệt về mặt kinh tế - xã hội và quyền tài sản.
Do vậy, họ cũng có những vấn đề, sự lựa chọn và chiến lược sinh kế khác nhau.
Hộp 2.1: Chiến lược sinh kế của hộ gia đình
Chiến lược sinh kế là tổng thể các hoạt động và nghề nghiệp được hộ gia đình sử dụng để
đáp ứng những nhu cầu về sinh kế và quản lý rủi ro. Chẳng hạn, ông N sống trong một gia
đình ở vùng ven biển Trung Bộ. Gia đình ông có một phương thức kiếm sống đa dạng. Là
một ngư dân, ông dành phần lớn thời gian trong năm đi đánh cá, nhưng công việc khai thác
cũng thay
đổi theo mùa. Vào mùa đông, ông dùng lưới cá mòi và lưới 3 lớp đi đánh cá ở các ngư
trường gần bờ ở phía nam hòn đảo. Mùa hè, ông dùng lưới vó và đèn ở ngư trường khác và
đánh bắt loài khác. Từ tháng 1 đến tháng 2, ông không đi đánh cá mà làm phụ việc cho anh
trai mình.
Vợ ông N có một cửa hàng nhỏ, còn con gái ông đang dạy học. Mẹ ông N cùng sống trong
nhà ông, và dù đã nghỉ hưu nhưng bà vẫn đi hái rau trong rừng và mỗi năm còn nuôi thêm 2
con lợn. Anh trai ông N là một bác sĩ làm việc ở Đà Nẵng và giúp con trai ông học tập tại đó.
Ông này thỉnh thoảng cho ông N một khoản tiền để sửa chữa thuyền đánh cá. Mặc dù anh
trai ông
N không phải là nhân khẩu trong gia đình, nhưng tất cả các hoạt động trên đều là một phần
trong chiến lược sinh kế của gia đình ông.
IMM đã sửa đổi lại Khung Sinh kế Bền vững nói trên để sử dụng với các cộng đồng ven biển, gọi
là “Khung Sinh kế Bền vững vùng Ven biển” (Hình 2.2). Vòng tròn bao quanh cộng đồng ven
biển thể hiện các nguồn lực (con người, tự nhiên, xã hội, tài chính, vật chất) mà họ có thể sử
dụng. Một số các yếu tố ảnh hưởng có thể liên quan đến đặc điểm cá nhân, ví dụ tuổi tác, giới
tính, tôn giáo. Các yếu tố khác có thể liên quan tới khía cạnh của xã hội mà họ đang sống, cơ
câu chính trị, chính quyền, khu vực kinh tế tư nhân mà họ có tương tác trực tiếp, do đó có thể
kiểm soát. Các
0
yếu tố này thuộc vòng tròn thứ 2 bao quanh cộng đồng ven biển, là Các yếu tố ảnh hưởng trực
tiếp. Trong vòng tròn thứ 3. là các yếu tố ảnh hưởng gián tiếp – mùa vụ, biến đổi cảnh quan
theo chu kỳ và trong dài hạn, tương ác trực tiếp và tác động đến Các yếu tố ảnh hưởng trực

Nguồn lợi ven bờ cũng đang phải chịu những áp lực ngày
một tăng, và những mô hình khai thác hiện tại lại thiếu
bền vững, và nếu không giải quyết được, sẽ gây ra hậu
quả nghiêm trọng cho đa dạng sinh học và sinh kế địa
phương. Cải tiến công tác quản lý nguồn lợi thủy sản và
sinh kế thay thế có vai trò quan trọng cho sự phát triển
của các cộng đồng ven biển, đồng thời giúp bảo tồn đa
dạng sinh học và các hệ sinh thái
ở biển cũng như ven bờ.
Tàu đánh cá trên biển Phú Quốc
Hộp 2.2: Thay đổi sinh kế vùng ven biển và cuộc sống dân nghèo
Trên toàn thế giới, những cơ hội sinh kế cho người dân vùng ven biển đang thay đổi nhanh
chóng. Ở nhiều vùng ven biển, sự thay đổi đó đồng nghĩa với việc tăng lên đáng kể những cơ
hội đổi đời, nhưng năng lực của các nhóm dân cư lại rất khác biệt nhau trong việc tận dụng các
cơ hội đó. Trong khi những hộ khá giả hơn có thể dễ dàng hưởng lợi, thì dân nghèo ven biển lại
có ít điều kiện để tiếp cận với các công nghệ mới, vì họ thiếu kỹ năng, tri thức, sự tự tin hoặc
trình độ văn hóa để sử dụng, cũng như không có tiền mua. Họ không có nhiều thời gian để đầu
tư phát triển sản xuất, và có quá ít nguồn dự trữ để đương đầu với những rủi ro thường đi kèm
với sự lựa chọn của họ. Hiện trạng phổ biến là họ thiếu những mạng lưới giúp họ tiếp cận với
tri thức, kinh nghiệm, kỹ thuật mới; với các nguồn tài chính và các thị trường có thể tận dụng
để làm thay đổi cuộc sống. Tiếp cận tài chính được coi là chìa khóa nhằm nắm bắt các cơ hội
đổi đời. Sinh kế vùng ven biển sẽ tiếp tục thay đổi do tác động của một môi trường năng
động. Các chương trình hỗ trợ sinh kế cần phải chú ý đến cục diện này cũng như yêu cầu về
tính linh hoạt khi lựa chọn và thiết kế các hoạt động hỗ trợ. (Nguồn: IMM, SCL CLIP 9)
Các hoạt động tạo thu nhập bổ sung hoặc thay thế thường được định nghĩa là các hoạt động có
thể thay thế, hoặc bổ sung cho những hoạt động tạo thu nhập truyền thống được coi là không
bền vững ở các mức độ hiện tại:
“Ý tưởng về sinh kế thay thế là các hoạt động này có thể tạo ra động lực cho người dân để
họ chấm dứt những họat động sinh kế thiếu bền vững đang được áp dụng, và theo đuổi
những loại hình khác có tính bền vững hơn. Để đạt kết quả, phương án thay thế cần phải

2.4. Các loại hình hỗ trợ sinh kế
Hỗ trợ sinh kế có thể được cung cấp tới các cộng đồng nhằm giúp họ giảm bớt sự phụ thuộc
cũng như tác động tiêu cực đối với nguồn lợi biển. Hỗ trợ sinh kế có thể được thực hiện theo
các hình thức như sau:
1. Tạo dựng một môi trường thuận lợi - cải thiện các nguồn lực sinh kế
2. Tăng cường các hoạt động tạo thu nhập và sinh kế hiện tại
3. Phát triển các hoạt động sinh kế thay thế hoặc bổ trợ (AIG)
4. Tạo môi trường thuận lợi về thể chế, chính sách
Phương pháp thứ 4 - là thành phần không thể tách rời của dự án mạng lưới KBTB - được coi
là giải pháp vượt quá phạm vi thực hiện của Hợp phần LMPA, do đó sẽ không được tổng kết ở
đây.
A: Tạo dựng một môi trường kinh tế thuận lợi
Những người dân sống phụ thuộc vào các tài sản sẵn có để phục vụ cho sinh kế của họ (Hộp
2.1). Một cộng đồng nào đó có thể thiếu một vài loại nguồn lực sinh kế và như vậy họ bị hạn chế
về các giải pháp lựa chọn để sinh sống. Bằng việc tạo ra một môi trường kinh tế thuận lợi, chúng
ta có thể làm gia tăng nguồn lực sinh kế của hộ gia đình và cộng đồng. Cải thiện nguồn lực sinh
kế, và tạo điều kiện tiếp cận chúng, có thể giúp đạt được 2 mục tiêu cùng lúc: cải thiện điều kiện
sống, và mở ra những giải pháp sinh kế tích cực hơn.
(i) Cái thiện điều kiện sống
Mức sống người dân có thể được cải thiện nhờ môi trường tự nhiên tốt hơn, và có điều kiện tiếp
cận dễ dàng hơn tới các nguồn lực sinh kế. Những cải thiện như vậy có thể giúp tăng mức sống
và sự thịnh vượng trong cộng đồng, giảm thiểu những khó khăn. Một cách gián tiếp, những cải
thiện đó cũng có thể giúp tăng thu nhập hoặc thực phẩm phục vụ sức khỏe người dân, mặt khác
lại đỡ tốn thời gian (cải thiện nguồn nhân lực).
Ví dụ:
 Một hệ thống quản lý chất thải tốt có thể giảm ô nhiễm, bảo đảm vệ sinh và ngăn ngừa
bệnh tật
 Cải thiện chất lượng và cung ứng nước sạch giúp nâng cao sức khỏe, giảm công lao động
phải dành cho việc lấy nước.
(ii) Mở ra những giải pháp sinh kế tích cực hơn

các hoạt động sinh kế hiện tại. Bên cạnh việc làm gia tăng nguồn lực sinh kế, các chương trình
hỗ trợ có thể tập trung vào việc cải thiện sinh kế hiện tại và giải quyết những khó khăn trong công
tác phát triển.
Ví dụ:
 Giảm thiểu rủi ro – xây dựng kế hoạch đối phó với những nguy cơ gây hại cho sức khỏe
con người, cũng như những hiểm họa kinh tế
o Radio trên các tàu cá giúp dự báo phòng chống bão lụt và liên lạc về cộng đồng
o Nâng cấp các bến cảng
 Gia tăng giá trị – tạo thêm giá trị gia tăng cho các sản phẩm và dịch vụ hiện có, chẳng hạn
như:
o Chế biến sản phẩm từ cá
o Nâng cao số lượng và chất lượng dịch vụ du lịch
 Giới thiệu các công nghệ tiên tiến để thu lợi nhuận cao hơn và bền vững hơn, chẳng hạn
như:
o Các kỹ thuật ưu việt hơn về nuôi trồng thủy sản
o Các phương thức khai thác ít mang tính hủy diệt hơn
o Các mô hình cải tiến trong nông nghiệp
 Quản lý nguồn lợi tốt hơn – các nguồn lợi tự nhiên nếu được quản lý và bảo vệ tốt hơn sẽ
làm tăng tính bền vững của sinh kế, và duy trì được lâu dài các hoạt động tạo thu nhập:
o Thành lập các KBTB
o Tái tạo nguồn lợi biển tự nhiên
o Nâng cao nhận thức và thi hành nghiêm chỉnh các quy định cấm khai thác hủy
diệt
o Kiểm soát việc khai thác nguồn lợi chung (VD: cua đá)
 Tạo thuận lợi cho việc tiếp cận các thị trường và tiêu thụ sản phẩm – giúp cho người sản
xuất thu lãi nhiều hơn thông qua các cơ chế trao đổi thương mại tốt hơn:
o Làm hợp đồng với người mua
o Mô hình hợp tác xã.v
.v…
C: Phát triển các hoạt động tạo thu nhập thay thế hoặc bổ trợ

Hỗ trợ cấp cộng đồng có thể được thực thi nhằm giúp cho nền kinh tế phát triển, và xây dựng
một môi trường thuận lợi cho sự phát triển của những ngành nghề nhất định. Hỗ trợ cấp cộng
đồng phải hướng tới đa số người dân trong cộng đồng và đặt trọng tâm về phát triển kinh tế,
chẳng hạn như các dự án về cơ sở hạ tầng.
Ví dụ, một cộng đồng hoặc một địa điểm nào đó có thể có những tiềm năng du lịch lớn chưa
được khai thác, mà chính quyền địa phương đã coi phát triển du lịch là lĩnh vực then chốt cho
phát triển kinh tế địa phương. Các hoạt động hỗ trợ sinh kế có thể giúp phát triển du lịch và
bảo đảm cho nhóm mục tiêu và những đối tượng khác đều được tham gia và hưởng lợi từ du
lịch.
Để bổ sung hoặc thay thế cho hình thức hỗ trợ ở cấp cộng đồng, hỗ trợ cấp hộ gia đình cũng có
thể được áp dụng. Hình thức này có lẽ ít tốn kém hơn nhưng cũng bị giới hạn ở quy mô nhỏ
hơn, trong phạm vi của một số chương trình hỗ trợ sinh kế nhất định. Các chiến lược hỗ trợ
sinh kế thành công đều phải có những hoạt động hướng tới các cá nhân nói riêng và cả cộng
đồng nói chung.
Tuy nhiên, việc tập trung vào một số hộ gia đình hoặc cá nhân nhất định có thể có một số vấn đề.
Những ý kiến đề xuất cho rằng, hỗ trợ cấp hộ gia đình cần có:
• Tiêu chí rõ ràng, có căn cứ và quy trình minh bạch để lựa chọn các nhóm mục tiêu cho
hoạt động hỗ trợ; và có sự chấp thuận của cộng đồng đối với những tiêu chí đó;
• Tài liệu hướng dẫn hoạt động, trong đó nêu ra những tiêu chí thẩm định cụ thể cho các đề
án xin cấp vốn tài trợ hoặc tín dụng. Các tiêu chí thẩm định phải gồm những tiêu chuẩn
về xã hội, thể chế, kinh tế, kỹ thuật, tài chính và môi trường (ILO và Ngân hàng Thế giới,
2005)
2.7. Các hoạt động tạo thu nhập thay thế
“Việc tạo ra một môi trường thuận lợi cho phép người dân mưu cầu một cuộc sống ổn
định sẽ thành công nhờ sử dụng bền vững các nguồn lực hơn là các dự án sinh kế thay
thế đơn lẻ (Nhóm IDL và IUCN 2004, tr. 8)”.
Có những ý kiến trái ngược về việc phát triển sinh kế bổ trợ. Những ý kiến ủng hộ cho rằng đây
là một phương thức tiềm năng để cải thiện sinh kế, có lẽ bởi vì chúng không khó hiểu, và những
lợi ích mà chúng có thể đem lại đều rõ ràng và trực tiếp phục vụ người dân. Tuy vậy, các tài liệu
quốc tế cũng chỉ ra một nguy cơ tiểm ẩn, đó là nhìn chung các hoạt động này ít có khả năng cải

cơ quan quản lý tài nguyên. Trong trường hợp này, các dự án nhỏ có thể được triển khai theo
một số hướng tích cực nhất định.
Các hoạt động sinh kế thay thế và bổ trợ có thể vẫn được xem là phù hợp, nhưng phải được đánh
giá cẩn trọng nhằm xác định tính phù hợp với sinh kế địa phương và khả bền vững. Những hoạt
động bổ trợ cho sinh kế truyền thống (đang diễn ra) thường ít rủi ro hơn và do đó được ưu tiên
hơn so với các phương án thay thế hoàn toàn những hoạt động hiện tại.