nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 1/2004 27
ThS. Mai Thanh Hiếu *
guyờn tc suy oỏn vụ ti ln u tiờn
c tha nhn v tuyờn b nh mt
quyn c bn ca con ngi ti iu 9
Tuyờn ngụn dõn quyn v nhõn quyn ca
Phỏp nm 1789: "Mi ngi u c coi
l vụ ti cho n khi b tuyờn b phm ti;
nu xột thy cn thit phi bt gi thỡ mi
s cng bc vt quỏ mc cn thit cho
vic bt gi u b lut phỏp x pht
nghiờm khc".
Nguyờn tc suy oỏn vụ ti ó tr thnh
nguyờn tc c cng ng quc t tha
nhn. iu 11 Tuyờn ngụn th gii v nhõn
quyn nm 1948 quy nh: "Mi ngi b
buc ti cú quyn c coi l vụ ti cho n
khi c chng minh l phm ti theo lut
phỏp ti mt phiờn to xột x cụng khai vi
mi bo m bin h cn thit". iu 14
Cụng c quc t v cỏc quyn dõn s v
chớnh tr nm 1966 quy nh: "Ngi b buc

khụng b gii hn bi s buc ti. Chỳng ta
s tỡm hiu vn ny v liờn h vi nhng
quy nh quc t cú liờn quan.
1. Phm vi ch th cú quyn c suy
oỏn vụ ti b gii hn bi thi im cú
hiu lc phỏp lut ca bn ỏn kt ti ca
to ỏn
Nguyờn tc suy oỏn vụ ti khng nh
quyn phỏn quyt ca to ỏn v vic cú ti
N

* Ging viờn Khoa lut hỡnh s
Trng i hc lut H Ni nghiên cứu - trao đổi
28

Tạp chí luật học số 1/2004

hay khụng cú ti ca cụng dõn. Mt ngi
ch b coi l cú ti v cú th phi chu hỡnh
pht khi i vi h ó cú bn ỏn kt ti ca
to ỏn ó cú hiu lc phỏp lut. Nh vy,
thi im chm dt quyn c suy oỏn vụ
ti l thi im bn ỏn kt ti ca to ỏn cú
hiu lc phỏp lut. K t thi im ú, ngi
b to ỏn xột x v kt ỏn mi thc s tr
thnh ngi cú ti v b i x vi t cỏch l
ngi cú ti. Núi cỏch khỏc, ngi cú ti b

kt ti ca to ỏn v bn ỏn ú cú hiu lc
phỏp lut. Vỡ vy, cú hai trng hp:
- Nu bn ỏn kt ti ó cú hiu lc phỏp
lut b xem xột li theo th tc giỏm c
thm hoc tỏi thm thỡ trong mi quan h vi
tớnh cú hiu lc phỏp lut ca bn ỏn kt ti,
ngi b kt ỏn khụng cũn quyn c suy
oỏn vụ ti. Vic khỏng ngh theo th tc
giỏm c thm hoc tỏi thm khụng lm mt
i hiu lc phỏp lut ca bn ỏn kt ti. Do
ú, ngi b kt ỏn vn b coi l cú ti v bn
ỏn vn phi c thi hnh (tr trng hp
c tm ỡnh ch thi hnh bn ỏn).
Tuy nhiờn, trong mi quan h vi hot
ng chng minh, ngi b kt ỏn vn cú
quyn c suy oỏn vụ ti phm vi nht
nh. Hi ng giỏm c thm hoc tỏi thm
vn phi xem xột v ỏn mt cỏch khỏch
quan. Khi xột thy cn thit, to ỏn phi triu
tp ngi b kt ỏn, ngi bo cha tham gia
phiờn to. Nu c triu tp thỡ h c
trỡnh by ý kin ti phiờn to. Ngi b kt
ỏn cú th c tm ỡnh ch thi hnh bn ỏn
nu trong thi gian ch kt qu xột x giỏm
c thm hoc tỏi thm vic tip tc thi hnh
bn ỏn cú th gõy thit hi cho ngi phi thi
hnh. Vớ d: i vi cỏc trng hp ang
chp hnh hỡnh pht tự thỡ cú th tm ỡnh
ch thi hnh bn ỏn khi ó cú khỏng ngh
theo hng: ỡnh ch v ỏn; tuyờn b khụng

quyn ra bn ỏn kt ti - mt trong hai iu
kin trit tiờu quyn c suy oỏn vụ ti.
Nu nhn thy vic khụng kt ti l sai lm
v nu cú cn c, hi ng giỏm c thm
hoc tỏi thm ra quyt nh hu bn ỏn ó cú
hiu lc phỏp lut iu tra li hoc xột x
li. Trong trng hp ny, ngi b iu tra
li hoc b xột x li vn cú quyn c suy
oỏn vụ ti. Quyn ny ch b chm dt khi
cú phỏn quyt cui cựng cú hiu lc phỏp
lut ca to ỏn kt ti i vi h.
2. Phm vi ch th cú quyn c suy
oỏn vụ ti khụng b gii hn bi s buc ti
Quyn c suy oỏn vụ ti l quyn c
bn ca cụng dõn. Trong t tng hỡnh s,
quyn c suy oỏn vụ ti khụng ch thuc
v ngi b buc ti m cũn l quyn ca
nhng ngi b nghi phm ti ang l i
tng ỏp dng ca nhng bin phỏp t tng.
Núi cỏch khỏc, s buc ti khụng phi l
iu kin lm phỏt sinh quyn c suy oỏn
vụ ti; cú s m bo ca nguyờn tc suy
oỏn vụ ti khụng cn phi chng minh l
ang b buc ti.
Hin nay, cú nhng quan im khỏc
nhau v i tng b buc ti, thi im bt
u v kt thỳc ca s buc ti.
Quan im th nht: i tng b buc
ti ch cú th l b can, b cỏo. Nhng ngi
tham gia t tng khỏc khụng th l i tng

Nhng ngi ny u cú quyn t bo cha
v nh ngi khỏc bo cha. Bin phỏp tm
gi, tm giam ch c ỏp dng khi cú y
cn c do phỏp lut quy nh. Ch tm
gi, tm giam hon ton khỏc vi ch i
vi ngi ang chp hnh hỡnh pht tự.
Ngc li, dự ngi b kt ỏn cú cũn l
ngi b buc ti hay khụng thỡ quyn c
suy oỏn vụ ti v nguyờn tc cng chm
dt khi bn ỏn kt ti ca to ỏn cú hiu lc
phỏp lut.
Suy oỏn vụ ti gn lin vi buc ti, tn
ti song song vi buc ti. Khi ngun ca
nguyờn tc suy oỏn vụ ti c xut phỏt t
s thiu quõn bỡnh gia th mnh v th yu
ca mt bờn l s buc ti c thc hin
bi c quan nh nc cú thm quyn v bờn
kia l s bo cha ca ngi b buc ti. Do
ú, ngi b buc ti mt mt c m bo
quyn bo cha, quyn khụng phi chng
minh s vụ ti ca mỡnh, mt khỏc c m
bo khụng b i x nh ngi cú ti. iu
ú cho thy, nguyờn tc suy oỏn vụ ti
khụng ch liờn quan ti vn chng minh
m cũn liờn quan ti vn i x. Chớnh vỡ
vy, trong t tng hỡnh s, quyn c suy
oỏn vụ ti khụng ch thuc v ngi b
buc ti m cũn l quyn ca nhng ngi
b nghi phm ti b ỏp dng nhng bin phỏp
hn ch quyn v li ớch hp phỏp. Nhúm

oỏn vụ ti c m bo cho tt c mi
ngi (iu 9 Tuyờn ngụn s dng thut
ng "tout homme", ting Phỏp cú ngha l
"tt c mi ngi"). U ban quyn con ngi
ca Liờn hp quc cng quan nim quyn
c suy oỏn vụ ti l quyn ca tt c mi
ngi v ngha v tụn trng quyn ny
khụng ch thuc v c quan t phỏp m cũn
l ngha v ca cỏc c quan lp phỏp, hnh nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 1/2004 31

phỏp
(4)
v c cỏc c quan thụng tin i chỳng.
(5)

Tuy nhiờn, iu 11 Tuyờn ngụn th gii
v nhõn quyn nm 1948, iu 6 Cụng c
chõu u v quyn con ngi nm 1950 v
iu 14 Cụng c quc t v cỏc quyn dõn
s v chớnh tr nm 1966 ó quy nh quyn
c suy oỏn vụ ti c m bo cho
ngi b buc ti (cỏc iu lut nờu trờn u
s dng thut ng "personne acusộe" trong
bn ting Phỏp, cú ngha l "ngi b buc
ti"). Vic quy nh nh vy ũi hi phi cú
nhn thc thng nht nh th no l buc

c suy oỏn vụ ti ũi hi nhng m
bo t phớa c quan, ngi tin hnh t tng
v nhng ch th khỏc cú quyn thc hin
mt s hot ng t tng hỡnh s. Cụng
thc m BLTTHS Vit Nam s dng quy
nh nguyờn tc suy oỏn vụ ti ó khụng
cp yu t b buc ti nh l iu kin ỏp
dng i vi cỏc ch th cú quyn c suy
oỏn vụ ti./.

(1). Thut ng "Nguyờn tc suy oỏn vụ ti" khụng
c ghi nhn chớnh thc trong Hin phỏp v
BLTTHS Vit Nam. Tuy nhiờn, thut ng ny c
mt s tỏc gi s dng trong nghiờn cu trỡnh by
nguyờn tc "khụng ai b coi l cú ti khi cha cú bn
ỏn kt ti ca to ỏn ó cú hiu lc phỏp lut"; Xem:
- "Giỏo trỡnh Lut t tng hỡnh s Vit Nam",
Trng i hc lut H Ni, Nxb. Cụng an nhõn dõn,
H. 2001, tr. 29;
- Hong Th Sn, Bựi Kiờn in, "Nhng nguyờn
tc c bn ca lut t tng hỡnh s Vit Nam", Nxb.
Cụng an nhõn dõn, H. 2000, tr. 69;
- Phm Hng Hi, "Bo m quyn bo cha ca
ngi b buc ti", Nxb. Cụng an nhõn dõn, H. 1999, tr. 39.
(2).Xem: Hong Th Sn, "Thc hin quyn bo cha
ca b can, b cỏo trong t tng hỡnh s", Lun ỏn tin
s lut hc, H. 2003, tr. 13.
(3).Xem: Phm Hng Hi, "Bo m quyn bo cha
ca ngi b buc ti", Nxb. Cụng an nhõn dõn, H.
1999, tr. 27.