nghiên cứu - trao đổi
Tạp chí luật học số 1/2009 43 TS. Phạm Văn Tuyết *
ỏc gi ca tỏc phm cú th c phõn
loi theo nhiu tiờu chớ khỏc nhau v
vi mi loi tỏc gi s cú mt phm vi quyn
khỏc nhau i vi tỏc phm. Tuy nhiờn, vi
iu kin no thỡ s c tha nhn l tỏc gi
ca tỏc phm? Trong trng hp no thỡ
c xỏc nh l ng tỏc gi? Cỏc vn
ny hin cũn nhiu ý kin khỏc nhau nờn
chỳng tụi thụng qua bi vit ny phõn tớch,
xỏc nh khỏi nim tỏc gi, ng tỏc gi, nờu
cỏc ý kin khỏc nhau v ng tỏc gi v a
ra quan im riờng ca mỡnh v ng tỏc gi
vi mong mun em li cỏch nhỡn thng
nht v ng tỏc gi.
1. Khỏi nim v tỏc gi
Quỏ trỡnh to ra tỏc phm vn hc, ngh
thut, cỏc cụng trỡnh khoa hc, k thut l
quỏ trỡnh hot ng sỏng to ca cỏ nhõn.
Bi vy, tỏc gi ca cỏc tỏc phm vn hc,
ngh thut, cỏc cụng trỡnh khoa hc, k thut
(gi chung l tỏc phm) ch cú th l nhng

bo h ti Vit Nam theo iu c quc t
v quyn tỏc gi m Vit Nam l thnh viờn
ca iu c quc t ú.
Nhỡn chung, ch th mun c cụng
nhn l tỏc gi cn phi ỏp ng c ba yờu
cu sau õy:
- Phi l ngi trc tip thc hin cỏc
hot ng sỏng to to ra tỏc phm. Hot
ng sỏng to ca tỏc gi l kt qu ca quỏ
trỡnh lao ng trớ tu to ra cỏc tỏc phm
T

* Ngõn hng cụng thng Vit Nam nghiên cứu - trao đổi
44
Tạp chí luật học số 1/2009
mt cỏch sỏng to, hay núi cỏch khỏc, cỏc
tỏc phm phi l kt qu ca hot ng sỏng
to c th hin trờn mt hỡnh thỏi vt cht
hoc c th hin thụng qua hỡnh thc nht
nh, cú tớnh c lp tng i, mang tớnh
mi v ni dung, ý tng hoc mang tớnh
mi v s th hin tỏc phm. Tt c cỏc hot
ng ch nhm h tr nh cung cp kinh
phớ, vt cht, phng tin, t liu, gúp ý kin
khụng c coi l hot ng sỏng to nờn t
chc, cỏ nhõn cú nhng hot ng ny
khụng c cụng nhn l tỏc gi.

khỏc nhau: hi ho, iờu khc, nhip nh,
in nh, sõn khu, nhc Kt qu ca lao
ng sỏng to trong lnh vc khoa hc c
gi chung l tỏc phm khoa hc, bao gm
cỏc cụng trỡnh nghiờn cu c th hin
thụng qua nhiu hỡnh thc khỏc nhau nh bi
vit, bi phỏt biu, sỏch, ho v.v
Theo ú, cú th nh ngha v tỏc gi
nh sau: Tỏc gi l ngi trc tip lao ng
sỏng to trong lnh vc vn hc, ngh thut,
khoa hc to ra ton b hoc mt phn tỏc
phm thuc mt trong cỏc lnh vc ú.
2. Khỏi nim ng tỏc gi
ng tỏc gi c hiu l nhiu cỏ nhõn
cựng lao ng sỏng to to ra tỏc phm
vn hc, ngh thut, khoa hc. Tuy nhiờn,
cỏch hiu v ng tỏc gi hin nay vn cha
cú s thng nht. Chỳng tụi xin nờu hai cỏch
hiu v ng tỏc gi nh sau:
a. Cỏch hiu th nht
Cỏc cỏ nhõn bng lao ng sỏng to
cựng to ra tỏc phm thỡ h l ng tỏc gi
ca tỏc phm ú dự s sỏng to ca mi
ngi thuc mt lnh vc khỏc nhau.
Theo cỏch hiu ny thỡ tt c cỏc tỏc
phm do nhiu ngi cựng to ra u l tỏc
phm chung v phm vi quyn ca mi ng
tỏc gi c xỏc nh nh sau:
- Nu tỏc phm c hỡnh thnh do
nhiu ngi cựng sỏng to trong cựng mt

sáng tác ra một tác phẩm thống nhất mà
phần sáng tác của mỗi người có thể tách ra
để sử dụng riêng. Vị trí của các đồng tác giả
lúc này sẽ giống như vị trí của những sở hữu
chung theo phần. Thí dụ như bài hát “Quê
hương” có hai đồng tác giả: tác giả bài thơ
của Đỗ Trung Quân và tác giả bài nhạc của
Giáp Văn Thạch”.
(1)
Hoặc khi một bộ phim
(tác phẩm điện ảnh) được hoàn thành thì tất
cả những người lao động sáng tạo để tạo nên
bộ phim đó đều là đồng tác giả nhưng quyền
của mỗi người được xác định theo lĩnh vực
sáng tạo của họ: người viết kịch bản, đạo
diễn, quay phim, dựng phim, âm thanh, ánh
sáng, khói lửa, thiết kế mĩ thuật,…
b. Cách hiểu thứ hai
Các cá nhân cùng lao động sáng tạo để
cùng tạo ra tác phẩm chỉ được coi là đồng
tác giả nếu sự sáng tạo của họ là cùng một
lĩnh vực.
Theo cách hiểu này thì các tác phẩm do
nhiều người cùng sáng tạo ra cần phải phân
biệt thành:
- Tác phẩm chung: Là tác phẩm do
nhiều người cùng hợp tác trong cùng lĩnh
vực sáng tạo để tạo ra tác phẩm. Cần phải
xác định rằng tác phẩm chung hoàn toàn
khác với sách, truyện in chung vì bản thân

chung hay tác phẩm tập thể. Như đã nói, chỉ
là tác phẩm chung khi sự sáng tạo trong hợp
tác là cùng loại, vì thế có những tác phẩm
được tạo ra do sự hợp tác trong sáng tạo của
nhiều người nhưng vẫn không phải là tác
phẩm chung vì sự sáng tạo của mỗi người
thuộc một lĩnh vực khác nhau. Chẳng hạn,
để hoàn thành bộ phim phải có sự sáng tạo
của rất nhiều người trong rất nhiều lĩnh vực
khác nhau như người viết kịch bản, đạo diễn,
quay phim, dựng phim, âm thanh, ánh sáng,
khói lửa, thiết kế mĩ thuật… nhưng không
thể coi bộ phim là tác phẩm chung. Tất cả
những người đó không được coi là đồng tác
giả của bộ phim.
Mặc dù vậy, bộ phim là tác phẩm điện
ảnh, là sản phẩm lao động sáng tạo của tất cả
những người nói trên nên họ phải được thừa
nhận là tác giả. Tuy nhiên, tư cách tác giả
của những người này đối với bộ phim hoàn
toàn khác với tư cách tác giả của nhiều
người đối với cuốn tiểu thuyết do họ cùng
sáng tạo ra. Và vì vậy, quyền lợi của họ
trong hai trường hợp đó cũng sẽ hoàn toàn
khác nhau. Chẳng hạn, quyền của các đồng
tác giả đối với cuốn tiểu thuyết có thể bằng
nhau, như nhau nhưng quyền của đạo diễn,
quyền của người quay phim, người viết kịch
bản, người viết nhạc nền không thể như
nhau được.

nhạc không lời của Mozat thì phải coi họ
cùng với Mozat là đồng tác giả của bài
hát đó?
- Nếu cho rằng tất cả những người sáng
tạo để một bộ phim được hoàn thành đều là
đồng tác giả của bộ phim đó, nghĩa là họ đều
có quyền bảo vệ sự toàn vẹn của bộ phim.
Và vì vậy, tác giả nhạc nền của bộ phim
cũng có quyền không cho đạo diễn cắt xén
và sửa chữa bộ phim đó. Đây là điều bất cập
làm ảnh hưởng đến công việc của người đạo nghiªn cøu - trao ®æi
T¹p chÝ luËt häc sè 1/2009 47

diễn, người dựng phim. Trong thực tế, nhạc
nền của bộ phim có thể do đạo diễn chọn và
sử dụng một hoặc nhiều tác phẩm âm nhạc
đã có. Vì vậy, những nhạc sĩ có tác phẩm âm
nhạc được sử dụng làm nhạc nền cho bộ
phim chỉ đơn thuần là tác giả của tác phẩm
nhạc đó mà không thể trở thành đồng tác giả
của bộ phim được. Trong thực tế, đã có
nhiều ca khúc vốn được nhạc sĩ sáng tác cho
nhạc nền của bộ phim đã trở thành ca khúc
độc lập sau khi bộ phim được trình chiếu và
nhạc sĩ đó là tác giả độc lập của ca khúc.
Chẳng hạn như Hồng Đăng với ca khúc
“Hoa sữa” - vốn là nhạc nền trong bộ phim

bộ phim. Họ cũng chỉ có quyền đặt tên cho
bản nhạc nền đó (nếu muốn) mà không có
quyền đặt tên cho bộ phim.
Chúng tôi cho rằng khi pháp luật quy
định đồng tác giả là những người “cùng
sáng tạo ra tác phẩm” (khoản 1 Điều 736
BLDS) thì phải hiểu tác phẩm được tạo ra
phải là sản phẩm của hoạt động sáng tạo
trong cùng lĩnh vực: hoặc âm nhạc, hoặc văn
học Vì vậy, khi một người dựa vào tác
phẩm đã có của người khác để sáng tạo ra
tác phẩm theo lĩnh vực sáng tạo khác thì họ
là tác giả của hai tác phẩm khác nhau mà
không thể coi là đồng tác giả được. Chẳng
hạn, Đỗ Trung Quân là tác giả của tác phẩm
văn học, (bài thơ “Quê hương”), Giáp Văn
Thạch là tác giả của tác phẩm âm nhạc (bài
hát “Quê hương”), trong đó bài thơ là tác
phẩm gốc, bài hát là tác phẩm phái sinh.
Tóm lại, từ việc lí giải các luận điểm
trong các cách hiểu khác nhau về đồng tác
giả, chúng tôi đi đến kết luận: Đồng tác giả
là hai hay nhiều cá nhân cùng lao động
sáng tạo về cùng lĩnh vực để trực tiếp tạo
nên tác phẩm./.

(1).Xem: Lê Nết: “Quyền sở hữu trí tuệ”, Nxb. Đại
học quốc gia TPHCM.