TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG XÃ HỘI (CS2)
KHOA QUẢN LÝ LAO ĐỘNG
 CHUYÊN ĐỀ
KINH TẾ PHÁT TRIỂNĐề Tài:
NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
(2006 – 2011)

GVHD: NCS.Nguyễn Thành Tín
Thực hiện: Nhóm 2
Lớp: LCĐ11NL TP. H
ồ

Chí Minh
,

trong nông nghiệp làm cơ sở cho các hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh theo
pháp luật đều được coi là một bộ phận cấu thành của nền nông nghiệp vận hành theo
cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta. Trong quá trình phát triển
các loại hình sở hữu vừa có vai trò độc lập tương đối, vừa có sự tác động qua lại với
nhau, nương tựa vào nhau và liên kết với nhau, tạo thành nền tảng kinh tế - một hệ
thống kinh tế thống nhất biện chứng của nông nghiệp. Tính thống nhất biện chứng
của toàn bộ hệ thống kinh tế nông nghiệp phù hợp với tính chất và trình độ của lực
lượng sản xuất, là điều kiện cho sự phát triển với tốc độ cao của nông nghiệp trong
từng giai đoạn lịch sử khác nhau.
Như vậy, hệ thống kinh tế nông nghiệp là tổng thể quan hệ sản xuất trong
nông nghiệp, biểu hiện bằng những hình thức sở hữu tư liệu sản xuất, những hình
thức tiêu dùng các sản phẩm sản xuất ra với những hình thức tổ chức sản xuất, trao
đổi, phân phối và cơ chế quản lý tương ứng của Nhà nước đối với toàn bộ nền nông
nghiệp. Nói cách khác, hệ thống kinh tế nông nghiệp là tổng thể các quan hệ kinh tế
trong nông nghiệp. Trong nhiều thập kỷ trước thời kỳ đổi mới, quan điểm cơ bản về
việc hình thành và phát triển hệ thống kinh tế nông nghiệp ở nước ta là quá dề cao vai
trò của sở hữu Nhà nước, dẫn tới thiết lập hàng loạt các xí nghiệp quốc doanh trong
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
3

mọi lĩnh vực sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, với sự tài trợ rất lớn của ngân sách Nhà
nước. Khu vực sản xuất thuộc các thành phần kinh tế không phải sở hữu Nhà nước kể
cả sở hữu hợp tác xã cũng chỉ được coi là hình thức sở hữu quá độ. Các hình thức sở
hữu tư nhân chưa được thừa nhận sự tồn tại và phát triển về mặt pháp lý. Cùng với
việc áp dụng cơ chế quản lý kế hoạch hoá, tập trung bao cấp, sự vận động phát triển
của hệ thống kinh tế nông nghiệp nước ta theo mô hình nêu trên tỏ ra kém hiệu quả;
các tiềm năng đất đai và lao động không được khai thác triệt để; vật tư, tiền vốn bị sử
dụng lãng phí và thất bại .
Kinh tế nông nghiệp bắt đầu như là một cách để nghiên cứu việc phân bổ các

khu vực nông thôn sẽ làm cho cầu về sản phẩm công nghiệp tăng, thúc đẩy công
nghiệp phát triển, từng bước nâng cao chất lượng có thể cạnh tranh với thị trường thế
giới.
Nông nghiệp và nông thôn có vai trò to lớn, là cơ sở trong sự phát triển bền
vững của môi trường. Nông nghiệp sử dụng nhiều hoá chất như phân bón hoá học,
thuốc trừ sâu bệnh v.v làm ô nhiễm đất và nguồn nước. Trong quá trình canh tác dễ
gây ra xói mòn ở các triền dốc thuộc vùng đồi núi và khai hoang mở rộng diện tích
đất rừng v.v Vì thế, trong quá trình phát triển sản xuất nông nghiệp, cần tìm những
giải pháp thích hợp để duy trì và tạo ra sự phát triển bền vững của môi trường.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
5

4. Kinh tế trang trại
Kinh tế trang trại phát triển với quy mô lớn có thể thuê thêm lao đông, sản
phẩm làm ra đáp ứng nhu cầu của thị trường. Chúng ta có những trang trại trồng cây
công nghiệp lâu năm, cây hàng năm, chăn nuôi nuôi trồng thủy sản, trang trại kết
hợp…
Sản xuất chủ yếu theo tính chất hàng hóa trong đó thì trang traị nuôi trổng thủy
hải sản chiếm tỉ trọng cao nhất khoảng trên 30% tổng số trang trại của cả nước tập
trung chủ yếu ở khu vực ĐBSCL với 46,2% tổng số trang trại của vùng
5. Kinh tế nông nghiệp hộ gia đình
Kinh tế hộ gia đình đã có đóng góp lớn cho kinh tế nông nghiệp, sản xuất lúa
gạo đạt tỷ suất hàng hóa khoảng trên 50%, cà phê 45%, cao su 85%, chè trên 60%,
điều trên 90%. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận không nhỏ hộ gia đình đang loay
hoay trong cảnh sản xuất tự cấp, tự túc, thậm chí còn nhiều hộ sản xuất tự nhiên, nhất
là ở vùng núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Nền kinh tế hàng hóa phát triển cũng
đồng thời dẫn đến sự phân hóa giàu nghèo. Về lương thực, thực phẩm tỷ lệ hộ nghèo
cả nước là 28,9%, trong đó nông thôn là 35,7% (thấp nhất là vùng Đông Nam Bộ
22%, cao nhất là vùng Tây Bắc 68,7%). Hiện nay, cả nước vẫn còn trên 1 triệu hộ

cần có sự liên kết chặt chẽ giữa các hộ, giữa hộ với các chủ thể thu gom, chế biến,
xuất khẩu. Để mô hình phát triển cần đảm bảo quy trình kỹ thuật chăn nuôi, phòng
trừ dịch bệnh, chuồng trại hiện đại; có giống lợn và giống lúa tốt. Bên cạnh đó các
chủ hộ cũng cần xác định quy mô hợp lý, chủ động nguồn thức ăn và nắm chắc thông
tin thị trường tiêu thụ.
Mô hình sản xuất cây giống (cây trồng nông, lâm nghiệp), vật nuôi (lợn
giống, gia cầm giống và các giống vật nuôi thủy đặc sản)
Đây là mô hình phát triển sản xuất giống cây trồng ở trung du miền núi (giống
cà phê, cao su, chè, cây ăn quả các loại); giống vật nuôi ở ĐBSCL, ĐBSH, ven biển
(giống tôm, cua, cá ba ba). Mô hình này rất hấp dẫn về các loại giống mới, đặc sản,
giống sạch, có chất lượng và sản lượng cao, có giá trị trên thị trường trong nước và
xuất khẩu. Mô hình này cho lãi cao nhưng chủ hộ phải có vốn lớn, nắm vững khoa
học và công nghệ (KH&CN), việc nhân rộng không dễ.
Mô hình nuôi bò sữa – chế biến – tiêu thụ tại chỗ
Mô hình này được phát triển ở ngoại thành Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh
hoặc các vùng có khí hậu thuận lợi như Mộc Châu (Sơn La), Vĩnh Phúc, Lâm Đồng.
Nếu chế biến và marketing tốt, có trang thiết bị hiện đại, tổ chức quản lý tốt, đảm bảo
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
7

vệ sinh an toàn thì mô hình này sẽ đạt hiệu quả và phát triển bền vững. Tuy nhiên,
hiện nay mô hình này đang gặp khó khăn do giá cả biến động theo chiều không có lợi
cho nông dân.
Mô hình chuyên canh rau, hoa, quả xuất khẩu dịch vụ thương mại tại nhà
Mô hình này đang phát triển mạnh tại vùng ven thành phố Đà Lạt (Lâm
Đồng), vùng có khí hậu á nhiệt đới: Sa pa (Lao Cai), Lạng Sơn, Cao Bằng, Tam Đảo
(Vĩnh Phúc), Lục Ngạn (Bắc Giang ) Để mô hình này phát triển, các hộ cần nâng cao
hơn nữa chất lượng, hình thức, khả năng bảo quản và uy tín trên thị trường.
Mô hình nông – lâm kết hợp

nghiệp, chăn nuôi gia súc – thủy sản) đang được phát triển. Hướng phát triển các hộ
này là tiến tới tích tụ ruộng, đất, vốn để hình thành các trang trại, các doanh nghiệp tư
nhân đủ sức, đủ lực để hợp tác, liên kết, liên doanh, hợp tác với các thành phần kinh
tế khác, với các tổ chức/cá nhân đầu tư vốn, KH&CN để sản xuất theo hướng thâm
canh, đa canh và đa dạng nguồn thu nhập. Các hộ gia đình sản xuất
6. Sản xuất nông nghiệp
Trồng trọt và chăn nuôi là hai ngành sản xuất chính của nông nghiệp, trong
nhiều năm qua giữa hai ngành mất cân đối nghiêm trọng. Đến năm 2000 tỷ trọng giá
trị sản xuất của ngành trồng trọt chiếm 76,8% và tỷ trọng chăn nuôi chiếm 19,7% và
dịch vụ chiếm 2,5% tổng giá trị sản xuất ngành nông nghiệp tính theo giá trị hiện
hành. Hướng tới phải đẩy mạnh phát triển chăn nuôi, đưa chăn nuôi trở thành ngành
sản xuất chính, có vị trí tương xứng với ngành trồng trọt, trong 5-10 năm tới, nâng tỷ
trọng giá trị sản xuất ngành chăn nuôi lên trên 30,0%. Cần thiết phải đa dạng hoá
ngành chăn nuôi, coi trọng phát triển đàn gia súc nhằm cung cấp sức kéo, cung cấp
thịt và sữa cho nền kinh tế quốc dân. Đến năm 2000 sản lượng thịt hơi trâu bò mới
chiếm 8,16% trong tổng sản lượng thịt hơi của cả nước, trong khi đó tỷ trọng thịt hơi
chiếm chủ yếu 76,8% và tỷ trọng thịt hơi gia cầm chiếm 15,04%. Như vậy bản thân
ngành chăn nuôi cũng mất cân đối nghiêm trọng. Cần thiết phải đổi mới cơ cấu chăn
nuôi hợp lý, tăng nhanh tỷ trọng thịt trâu bò và gia cầm bằng cách phát triển mạnh
đàn bò thịt. Phát triển mạnh đàn gia cầm bao gồm gà, vịt, ngan, ngỗng, trong đó coi
trọng đàn gà, vịt. Hiện nay và một thời gian nữa, thịt lợn còn chiếm tỷ trọng lớn trong
cơ cấu thịt cả nước ta. Phải ngay từ bây giờ và những năm tới phải phát triển mạnh
đàn lợn hướng nạc, nâng tỷ lệ nạc trong thịt lợn lên 40-50% vừa đáp ứng yêu cầu tiêu
dùng trong nước vừa đáp ứng yêu cầu xuất khẩu. Ngành trồng trọt đang chiếm tỷ
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
9

trọng cao, song cơ cấu sản xuất của ngành trồng trọt cũng mất cân đối nghiêm trọng.
Hiện nay tỷ trọng giá trị sản xuất cây lương thực chiếm 63,92%, cây công nghiệp

10

như thịt, trứng, sữa, mật ong nhằm đáp ứng các nhu cầu tiêu dùng thiết yếu hàng
ngày của người dân. Một xu hướng tiêu dùng có tính qui luật chung là khi xã hội phát
triển thì nhu cầu tiêu dùng về các sản phẩm chăn nuôi ngày càng tăng lên một cách
tuyệt đối so với các sản phẩm nông nghiệp nói chung. Chăn nuôi là ngành cung cấp
nhiều sản phẩm làm nguyên liệu quí giá cho các ngành công nghiệp chế biến thực
phẩm và dược liệu. Chăn nuôi là ngành ngày càng có vai trò quan trọng trong việc
cung cấp các sản phẩm đặc sản tươi sống và sản phẩm chế biến có giá trị cho xuất
khẩu. Trong nông nghiệp, chăn nuôi và trồng trọt có mối quan hệ mật thiết với nhau,
sự gắn bó của hai ngành này là do sự chế ước bởi qui trình công nghệ, những vấn đề
kinh tế kỹ thuật của liên ngành này. Chăn nuôi cung cấp cho trồng trọt nguồn phân
bón hữu cơ quan trọng không chỉ có tác động tăng năng suất cây trồng mà còn có tác
dụng cải tạo đất, tái tạo hệ vi sinh vật và bảo vệ cân bằng sinh thái. ở nhiều vùng,
trong sản xuất ngành trồng trọt vẫn cần sử dụng sức kéo của động vật cho các hoạt
động canh tác và vận chuyển. Mặc dù rằng vai trò của chăn nuôi đối với trồng trọt có
xu hướng giảm xuống, song vai trò của chăn nuôi nói chung ngày càng tăng lên.
Xã hội càng phát triển, mức tiêu dùng của người dân về các sản phẩm chăn nuôi
ngày càng tăng lên cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu sản phẩm.
9. Lâm nghiệp
Lâm nghiệp là ngành sản xuất vật chất độc lập của nền kinh tế quốc dân có
chức năng xây dựng rừng, quản lý bảo vệ rừng, khai thác lợi dụng rừng, chế biến
lâm sản và phát huy các chức năng phòng hộ văn hóa, xã hội, của rừng.
Sản phẩm đồ gỗ Việt Nam đã xuất khẩu sang 120 quốc gia và vùng lãnh thổ
trên thế giới, tập trung vào các thị trường trọng điểm là Mỹ (chiếm 43,35%, tăng
5,14%); Nhật Bản (chiếm 13,68%, tăng 0,64%); tiếp đến là Trung Quốc (với 7,62%,
tăng 1,83%).
Dự kiến kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ và lâm sản của Việt Nam năm 2010 là 2,95
tỷ USD, tăng 5,3% so với năm 2009, trong đó gỗ và các sản phẩm gỗ đạt 2,735 tỷ
USD, các sản phẩm mây tre, cói và thảm hạt đạt 190 triệu USD.

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
12

Quốc tế:
- Thực hiện quảng bá sản phẩm nông lâm thủy sản Việt Nam vào thị trường
Trung Quốc: Dự kiến thời gian tháng 4/2010 nhân dịp Hội chợ Canton Fair – Quảng
Châu
- Tham gia gian hàng tại Hội chợ kết hợp tổ chức Hội thảo quảng bá sản phẩm
Nông lâm thủy sản Việt Nam tại thị trường Hàn Quốc: Dự kiến từ ngày 12-15/5/2010
nhân dịp Hội chợ triển lãm thực phẩm Quốc tế.
- Thực hiện quảng bá sản phẩm Nông lâm thủy sản Việt Nam vào thị trường
Mexico và khảo sát thị trường Nam Mỹ: Dự kiến vào Quý II-III/2010
II. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN NÔNG NGHIỆP NƯỚC TA
1. Địa hình
Việt Nam nằm ở bờ phía đông của bán đảo Đông Dương. Điểm cực bắc là làng
Lũng Cú (23° 22’ vĩ bắc), điểm cực nam là mũi Cà Mau (8° 30’ vĩ bắc), điểm cực
đông là mũi Hòn Gai (109° 29’ kinh đông), và điểm cực tây là đỉnh Nà Sản (102° 10’
kinh đông). Từ bắc xuống nam, lãnh thổ Việt Nam trải dài hơn 1,750 km, phần rộng
nhất là 600 km và hẹp nhất là 50 km. Lãnh thổ Việt Nam bao gồm các đảo, với tổng
diện tích đất nước là 331.690 km vuông.Việt Nam có chung đường biên giới phía bắc
với Trung Quốc, và chung đường biên giới phía tây với Lào và Cam-pu-chia. Việt
Nam có hơn 3.000 km bờ biển.Phía đông Việt Nam giáp Biển Đông và ở phía đông
nam là Vịnh Thái Lan.
2. Khí hậu
Khí hậu là trạng thái trung bình của thời tiết tại khu vực nào đó theo chuỗi số
liệu dài khoảng 30 năm và là kết quả của sự tương tác giữa các quá trình vật lý, hoá

chăn nuôi gia súc, phát triển trồng rừng…
- Nước ta có vùng biển rộng nằm trong Biển Đông, một vùng biển nhiện đới ở
Tây Thái Bình Dương, giàu các sinh vật biển (chủ yếu có nguồn gốc nhiệt đới) ; ven
biển có nhiều đảo, vũng vịnh, cửa sông, vừa có giá trị đánh bắt, lại vừa có giá trị nuôi
trồng hải sản.
- Trên đất liền lại có nhiều sông ngòi, kênh rạch, ao hồ, diện tích đất mặt nước
vừa là nguồn nước, nguồn phù sa quan trọng cho trồng trọt, vừa mở ra khả năng lớn
để nuôi trồng thủy sản như nuôi tôm, nuôi cá Tra, cá Ba Sa, Trai,…đưa nước ta thành
quốc gia có ngành thủy sản phát triển.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
14

- Nước ta có nguồn nhiệt, ẩm cao, số giờ nắng nhiều; phần lãnh thổ có mùa
đông lạnh,…tạo điều kiện cho nông nghiệp tăng vụ, tăng năng suất cây trồng, vật
nuôi; đa dạng hóa sản phẩm nông nghiệp (nhiệt đới, cận nhiệt đới, ôn đới).
- Tuy nhiên, bên cạnh những thuận lợi, thiên nhiên nhiệt đới ẩm gió mùa cũng
gây nhiều khó khăn, hạn chế cho sản xuất nông nghiệp:
+ Làm xói mòn, rửa trôi đất màu có tốc độ nhanh, đặc biệt trên đất dốc với lớp
phủ thực vật bị tàn phá.
+ Quá trình mặn hóa, phèn hóa đất trồng ở những vùng trũng, ven kênh rạch,
sông ngòi và vùng đất thấp ven biển gây khó khăn, tốn kém trong việc cải tạo những
loại đất trồng này.
+ Biển Đông và vùng Tây Thái Bình Dương có nhiều bão và áp thấp nhiệt đới,
hàng năm gây thiệt hại rất lớn đến trồng trọt, nuôi trồng và đánh bắt thủy hải sản.
+ Khí hậu nhiệt đới ẩm gió mùa với những biến động thất thường đã gây trở
ngại nhiều cho ngành nông nghiệp như ngập úng, hạn hán, rét đậm, rét hại,…đã phát
sinh nhiều dịch bệnh cho cây trồng, vật nuôi,…làm cho sản xuất nông nghiệp trở nên
bấp bênh.
3. Nước

thấp mực nước ao hồ, mực nước trong các tầng chứa nước dưới đất gây ảnh hưởng
xấu đến sự sinh trưởng của cây trồng, làm môi trường suy thoái gây đói nghèo dịch
bệnh
Thiếu hụt mưa dẫn tới mất cân bằng giữa hàm lượng nước thực tế trong đất và
nhu cầu nước của cây trồng. Hạn nông nghiệp thực chất là hạn sinh lý được xác định
bởi điều kiện nước thích nghi hoặc không thích nghi của cây trồng, hệ canh tác nông
nghiệp, thảm thực vật tự nhiên Ngoài lượng mưa ra, hạn nông nghiệp liên quan với
nhiều điều kiện tự nhiên (địa hình, đất, ) và điều kiện xã hội (tưới, chế độ canh
tác, ).
Lượng mưa tập trung vào hai thời kỳ. Thời kỳ thứ nhất xuất hiện vào tháng 6
hoặc tháng 7, lượng mưa tháng xấp xỉ 200mm, thời kỳ thứ hai xuất hiện vào tháng 9
hoặc tháng 10 lượng mưa tháng trên dưới 250mm. Sự tồn tại 2 đỉnh mưa này gắn liền
với sự thường trực của các hệ thống gây mưa (dải hội tụ nhiệt đới, áp thấp nhiệt đới,
gió mùa tây nam…).
Xen kẽ hai thời kỳ mưa nhiều là hai thời kỳ ít hoặc không mưa. Thời kỳ thứ
nhất vào giữa mùa khô (từ tháng 1-3), khu vực có gió đông hoặc đông nam thịnh
hành ổn định, lượng mưa tháng thời kỳ này rất nhỏ (từ 5 đến 10mm) đôi khi cả tháng
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
16

không có mưaThời kỳ ít mưa thứ hai thuộc mùa mưa, thường xuất hiện vào tháng 7
hoặc tháng 8, hiếm khi xuất hiện vào tháng 9. Lượng mưa tháng thời kỳ này trên dưới
150mm. Các đợt hạn dài ngày xảy ra vào thời kỳ này nhân dân địa phương gọi là hạn
“Bà Chằn” (xem bảng 10).
Lượng mưa phân bố khá đồng đều trên các vùng trong nước. Nước ta là một
bán đảo, nằm bờ Biển Đông (thuộc Tây Thái Bình Dương). Nhờ tác động của Biển
Đông, cùng các khối khí xuất phát và vượt qua các vùng biển nóng - ẩm khác nhau,
khi đến nước ta lại gặp các địa hình chắn gió và các nhiễu động của khí quyển nên đã
tạo ra mưa lớn, lượng mưa trung bình từ 1500 - 2000 mm/ năm

7. Lao động
Trong 10 năm qua, đã có 15 triệu lao động có việc làm, trong đó, khoảng 50%
làm trong lĩnh vực nông nghiệp. Tuy nhiên, nhóm đối tượng này có việc nhưng lại
không năng suất (năng suất trong ngành nông nghiệp chỉ bằng 1/4 ngành công nghiệp
và bằng 1/3 ngành dịch vụ). Trong khoảng thời gian đó, trên một nửa số doanh
nghiệp có quy mô lao động nhỏ, ít hơn 10 lao động và chưa đầy 2% doanh nghiệp
tuyển dụng hơn 200 lao động, chủ yếu tập trung ở vùng Đông Nam. Doanh nghiệp ở
các ngành có khả năng có giá trị sản xuất cao như sản xuất công nghiệp và thương
mại sử dụng ít lao động trong khi đó ngành nông nghiệp lại tạo ra 48,7% việc làm và
chỉ đóng góp 22,1% GDP.
Tiếp đến là tình trạng mất cân đối cung cầu lao động cục bộ xảy ra ở nhiều khu
vực, lĩnh vực và ngành kinh tế khác nhau. Dư thừa lao động phổ thông và thiếu lao
động có trình độ chuyên môn kỹ thuật khá phổ biến, nhiều doanh nghiệp ngày càng
gặp khó khăn trong tuyển dụng, đặc biệt là tại các khu công nghiệp và chế xuất phía
Nam.
TS Papola, Văn phòng Hỗ trợ Tư vấn Phản biện và Giám định Xã hội nhận xét
rằng, tuy việc làm đã tăng, số người có việc làm được ước tính tăng từ khoảng 35,6
triệu người năm 1997 lên 48 triệu người năm 2009, nhưng điều đó cũng không làm
giảm thất nghiệp.Số người thất nghiệp đã tăng từ 1,05 triệu người năm 1997 lên 1,29
triệu người năm 2009. Tỷ lệ thất nghiệp đã giảm từ 2,9 năm 1997 xuống 2,3 năm
2000, nhưng đến năm 2009 lại tăng lên 2,6. Số người thất nghiệp và tỷ lệ thất nghiệp
tăng lên đáng kể trong năm 2008 và 2009 là do tác động kinh tế của khủng hoảng tài
chính toàn cầu.
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
18

Cũng theo TS Papola, Đề án 1956 đặt mục tiêu đào tạo mỗi năm 1 triệu lao
động nông thôn trong đó số lao động nông thôn được đào tạo nghề nông nghiệp
chiếm khoảng 1/3 nhưng do năng suất lao động trong nông nghiệp thấp nên nông


các thị trường nhập khẩu sản phẩm lâm sản của Việt Nam). So cùng kỳ năm ngoái,
xuất khẩu hạt tiêu sang Hoa Kỳ tăng hơn 45%, đây là thị trường lớn nhất đối với hạt
tiêu xuất khẩu của Việt Nam (chiếm thị phần hơn 19%). Hoa Kỳ, Đức, Bỉ là 3 nước
nhập khẩu cà phê của Việt Nam với khối lượng nhiều nhất, trong đó Hoa Kỳ đứng
đầu với tỷ trọng chiếm gần 12%. Không chỉ có lợi thế về khoảng cách (có chung biên
giới), Trung Quốc còn là thị trường dễ tính cho nên rất nhiều sản phẩm từ Việt Nam
được xuất khẩu sang Trung Quốc, kể cả chính ngạch và tiểu ngạch. Hiện thời Trung
Quốc vẫn là thị trường tiêu thụ chủ lực đối với nhiều sản phẩm nông nghiệp của Việt
Nam, riêng mặt hàng sắn chiếm hơn 85%, cao su xấp xỉ 60%
Đồng thời với xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp đạt hơn 22,5 tỷ USD, ngành
nông nghiệp cũng nhập khẩu các loại vật tư nguyên liệu với tổng giá trị xấp xỉ 14.5 tỷ
USD. Sau khi bù trừ xuất với nhập, lĩnh vực nông nghiệp vẫn còn xuất siêu hơn 8 tỷ
USD, dẫn đầu trong tất cả các lĩnh vực sản xuất của nền kinh tế quốc dân, đó là thành
tích nổi bật của lĩnh vực kinh tế nông nghiệp. Tuy vậy, tăng trưởng cả về lượng và
giá trị kim ngạch nhưng hầu hết sản phẩm nông nghiệp vẫn ở trong tình trạng xuất
thô, hàng hóa đã qua chế biến chiếm tỷ trọng ở mức thấp. Với khối lượng hàng hóa
như hiện nay, nếu được chế biến tạo ra nhiều sản phẩm chất lượng cao, tổng giá trị
kim ngạch xuất khẩu sẽ còn vượt xa mức hiện thời. Nếu làm được như vậy, kỳ tích
của ngành nông nghiệp còn "vĩ đại” hơn nữa, xứng đáng với tầm vóc nền nông
nghiệp trong nền kinh tế phát triển của nước ta hiện nay.
III. ĐẶC ĐIỂM CỦA NỀN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
1. Cơ cấu ngành nông nghiệp trong nền kinh tế quốc dân
Mặc dù khủng hoảng kinh tế thế giới còn tác động đến những tháng đầu năm
2010 và thiên tai, dịch bệnh hoành hành, nhưng tốc độ tăng trưởng của toàn ngành
Nông nghiệp – PTNT vẫn đạt 2,8%.%). Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn
2006-2010 đạt 3,36%/năm . Giá trị sản xuất toàn ngành ước tăng 4,69% trong năm
2010, bình quân 5 năm tăng 4,93%/ năm (mục tiêu kế hoạch là 4,5%/năm).Tổng kim
ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt mức kỷ lục, ước đạt 19,15 tỷ USD, tăng gần 22,6%
so với năm 2009, vượt 77,3% so với mục tiêu được Đại hội Đảng X đề ra. Năm 2010,

mạnh mẽ, nhu cầu tiêu dùng và giá cả tăng mạnh. Đồng thời với việc khai thác cơ hội
thuận lợi từ thị trường thế giới, sản xuất trong nước được mùa nên nguồn hàng phục
vụ xuất khẩu dồi dào,công tác quản lý chất lượng, vệ sinh an toàn thực phẩm và hoạt
động xúc tiến thương mại được đẩy mạnh. Vì vậy, đã tạo nên thắng lợi kép, tăng cả
về lượng và giá trị xuất khẩu cho hầu hết các mặt hàng nông lâm thủy sản. Tổng kim
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
21

ngạch xuất khẩu toàn ngành đạt mức kỷ lục, ước đạt 19,15 tỷ USD, tăng gần 22,6%
so với năm 2009, vượt 77,3% so với mục tiêu được Đại hội Đảng X đề ra (10,8 tỷ
USD), tốc độ tăng bình quân 17%/năm trong giai đoạn 2006-2010. Xuất khẩu các
mặt hàng nông sản chính ước đạt 9,95 tỷ USD, tăng 24,22% so với năm 2009. Thủy
sản đạt 4,94 tỷ USD, tăng 16,3%. Lâm sản và đồ gỗ đạt 3,63 tỷ USD, tăng 29,8%.
Ngoài chính sách hỗ trợ sản xuất, Chính phủ tiếp tục có các chính sách hỗ trợ tiêu thụ
nông sản. Nhiều loại nông sản có khối lượng hàng hóa lớn, khó tiêu thụ đã được hỗ
trợ tạm trữ trong những thời điểm giá thế giới giảm hoặc khối lượng hàng hóa nhiều
(cà phê, lúa gạo, muối). Vì vậy, trong năm các loại nông sản đều được tiêu thụ kịp
thời, là yếu tố quan trọng kích thích sản xuất phát triển, tăng thu nhập cho nông dân.
Nông thôn từng bước được đổi mới và phát triển, điều kiện sống của cư dân nông
thôn tiếp tục được cải thiện, hạ tầng nông nghiệp, nông thôn tiếp tục được nâng cấp
và từng bước hiện đại hóa .
Đến năm 2011, ngành nông nghiệp có sáu mặt hàng đạt kim ngạch xuất khẩu
cao là thủy sản đạt 6,1 tỷ USD, đồ gỗ đạt 4,1 tỷ USD, cao-su đạt 3,3 tỷ USD, cà-phê
đạt 2,7 tỷ USD và hạt điều đạt hơn 1,5 tỷ USD kết quả nói trên góp phần đưa tổng
kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản đạt 25 tỷ USD, tăng 29% so cùng kỳ năm
trước. Quan trọng hơn, nhờ xuất khẩu tăng trưởng, thặng dư thương mại toàn ngành
nông nghiệp đạt hơn 9,2 tỷ USD, và góp phần giảm nhập siêu chung của cả
nước.Mặc dù sản lượng xuất khẩu các mặt hàng nông, lâm, thủy sản của ngành nông
nghiệp liên tục tăng trong những năm gần đây, nhưng giá trị gia tăng của ngành lại

tiêu tái cơ cấu là phát triển nông nghiệp, nông thôn hiệu quả, bền vững cả về kinh tế,
xã hội và môi trường.
2. Vai trò của nông nghiệp với phát triển kinh tế ở Việt Nam
Trong chiến lược phát triển kinh tế của các nước đang phát triển thì nông
nghiệp được chọn là một trong những lĩnh vực sản xuất quan trọng để tác động tăng
trưởng đất nước. Nông nghiệp tham gia giải quyết khó khăn về vấn đề lương thực –
thực phẩm ở các nước đang phát triển đồng thời kích thích tăng trưởng và góp phần
tăng thu nhập bình quân đầu người GDP của các Quốc gia. Điều này càng quan trọng
đối với những nước đang phát triển như Việt Nam ta và lại là nước có ưu thế về tiềm
năng tự nhiên gắn liền với nông nghiệp. Nông nghiệp có vai trò kích thích tăng
trưởng kinh tế thông qua việc cung cấp sản phẩm và nguồn lực từ ngành này cho nền
kinh tế như:

Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.
23

2.1. Cung cấp lương thực thực phẩm
Hầu hết các nước đang phát triển đều dựa vào nông nghiệp trong nước để cung
cấp lương thực thực phẩm cho tiêu dùng, nó tạo nên sự ổn định, đảm bảo an toàn cho
phát triển.Cũng cần chú ý rằng, nhập khẩu các yếu tố đầu vào của sản xuất (nguyên
vật liệu, máy móc, thiết bị cho sản xuất) làm tăng vốn sản xuất, còn việc nhập khẩu
lương thực thực phẩm là để tiêu dùng, không gia tăng vốn sản xuất cho nền kinh tế.
Việt Nam là nước Nông nghiệp đứng thứ 3 trên thế giới về sản xuất lúa. Là cây lương
thực chủ yếu của nhiều nước trên thế giới. Vì thế vai trò của việc cung cấp lương
thực là rất rõ ràng và cần được phát huy một cách hiệu quả hơn.
Trong quá trình hội nhập kinh tế thế giới hiện nay, đối với những nước nông
nghiệp đang phát triển như Việt Nam thì nông nghiệp không chỉ cung cấp lương thực
– thực phẩm cho người dân trong nước mà còn xuất khẩu lương thực ra nước ngoài.
2.2. Cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp

máy móc) là tiêu biểu cho sự đóng góp về mặt thị trường của ngành nông nghiệp đối
với quá trình phát triển kinh tế.Sự đóng góp này cũng bao gồm cả việc bán lương
thực, thực phẩm và nông sản nguyên liệu cho các ngành kinh tế khác.
3. Cơ cấu và việc sử dụng đất trong nông nghiệp ở nước ta
Đất đai là cơ sở tự nhiên, là tiền đề đầu tiên của mọi quá trình sản xuất. Đất đai
tham gia vào hầu hết các quá trình sản xuất của xã hội, nhưng tuỳ thuộc vào từng
ngành cụ thể mà vai trò của đất đai có sự khác nhau. Nếu trong công nghiệp, thương
mại, giao thông đất đai là cơ sở, nền móng để trên đó xây dựng nhà xưởng, cửa hàng,
mạng lưới đường giao thông, thì ngược lại trong nông nghiệp ruộng đất tham gia với
tư cách yếu tố tích cực của sản xuất là tư liệu sản xuất chủ yếu không thể thay thế
được. Ruộng đất là sản phẩm của tự nhiên, có trước lao động, nó xuất hiện và tồn tại
ngoài ý muốn con người, vì thế ruộng đất là tài sản quốc gia. Nhưng từkhi con người
khai phá ruộng đất, đưa ruộng đất vào sử dụng nhằm phục vụ lợi ích của con người,
trong quá trình lịch sử lâu dài lao động của nhiều thế hệ được kết tinh ở trong đó, thì
ngày nay ruộng đất vừa là sản phẩm của tự nhiênvừa là sản phẩm của lao động.
Trong nông nghiệp, ruộng đất vừa là đối tượng lao động, vừa là tư liệu lao
động. Ruộng đất là đối tượng lao động khi con người sử dụng công cụ lao động tác
động vào đất làm cho đất thay hình đổi dạng, như cày, bừa, đập đất,lên luống v.v.
Quá trình đó làm tăng chất lượng của ruộng đất, tạo điều kiện thuận lợi để tăng năng
Generated by Foxit PDF Creator © Foxit Software
For evaluation only.