Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện 70 tạp chí luật học số 9/2010 TS. Vũ Đặng Hải Yến*
t sau khi cú Lut doanh nghip
nm 1999, khỏi nim cụng ti hp
danh ó bt u i vo i sng kinh t-
xó hi Vit Nam. Ban u mi ch l
nhng quy nh mang tớnh cht s khai,
cha rừ nột nhng n Lut doanh nghip
nm 2005, nhng quy nh ú ó c c
th hoỏ, a cụng ti hp danh tr thnh
mt trong nhng la chn ca cỏc nh
u t khi b vn thnh lp doanh nghip
kinh doanh.
Nhỡn nhn mt gúc nht nh, vic
phỏp lut ghi nhn cụng ti hp danh l mt
ch th kinh doanh cú ngha l ó im
thờm mt nột v vo bc tranh mụi trng
kinh doanh nhiu sc mu Vit Nam. Cỏc
nh u t cú thờm mt la chn, ú l la
chn cho mụ hỡnh kinh doanh va v nh,
li m bo an ton bi s thõn tớn v quen
bit ln nhau. Nhng nhỡn t gúc khỏc,
trong con mt ca nhng nh kinh doanh

chn ny u khụng phi l iu m cỏc
nh u t mong i. õy chớnh l nguyờn
nhõn lm cho doanh gii t ra khụng b
hp dn bi mụ hỡnh cụng ti hp danh.
K

* Ging viờn Khoa phỏp lut kinh t
Trng i hc Lut H Ni
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện tạp chí luật học số 9/2010 71

S lng doanh nghip iu tra qua cỏc nm 2001 - 2009

n v tớnh: Doanh nghi
p
Nm
Chia theo khu vc
v thnh phn kinh t
2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009
1. Khu vc doanh nghip nh nc 5759 5355 5363 4845 4597 4086 3706 3494 3328
+ DN nh nc trung ng 2067 1997 2052 1898 1968 1825 1744 1719 1664
+ DN nh nc a phng 3692 3358 3311 2947 2629 2261 1962 1775 1664
2. Khu vc doanh nghip ngoi nh nc 35004 44314

55237

62908

72012 91756
112950

131318 155771

205732

Ngun: Tng cc thng kờ nm 2009
Nhỡn vo bng s liu trờn cng
nhn thy c con s vi chc cụng ti hp
danh nh bộ, khiờm tn nh th no so vi
nhng dóy s di hng trm hng nghỡn ca
cỏc loi hỡnh doanh nghip khỏc.
Trong quỏ trỡnh nghiờn cu tỡm ra
nguyờn nhõn lm cho loi hỡnh cụng ti hp
danh khỏ m nht trong nhn thc ca xó
hi, nh hng khụng nh n s la chn
ca cỏc nh kinh doanh, cỏc cõu tr li mang
tớnh hp lớ l: 1) Mụ hỡnh cụng ti hp danh
vi ch trỏch nhim vụ hn ca thnh
viờn hp danh cha thc s phự hp vi tõm
lớ kinh doanh ca ngi Vit Nam; 2) S bt
cp ca phỏp lut hin hnh iu chnh loi
hỡnh cụng ti hp danh th hin cỏch nh
danh cụng ti hp danh, cỏc quy nh v t
cỏch phỏp nhõn, v quyn v ngha v ca
cỏc thnh viờn trong cụng ti hp danh. Thc
t cỏc quy nh phỏp lut liờn quan n

nh to nờn thc trng ú. Vỡ vy, phỏp lut
v cụng ti hp danh cn cú nhng hng i
c th hn, cú nhng sa i hp lớ hn
cụng ti hp danh cú th i vo qu o phỏt
trin ng b ca nn kinh t núi chung v
ca khu vc kinh t t nhõn núi riờng. Thit
ngh, mt s gii phỏp sau õy cú th gúp
phn hon thin nhng quy nh hin ti ca
phỏp lut liờn quan n loi hỡnh cụng ti hp
danh vi mc ớch lm cho loi hỡnh cụng ti
ny cú th phỏt huy c tớnh u vit v
khng nh c v trớ quan trng ca nú i
vi s nghip phỏt trin kinh t ca Vit
Nam trong bi cnh hi nhp hin nay.
1. Phõn chia rừ rng hai loi cụng ti
hp danh
Lut doanh nghip nm 2005 ó chia
cụng ti hp danh ra lm hai loi: Loi th
nht ch bao gm cỏc thnh viờn hp danh;
loi th hai cú thờm cỏc thnh viờn gúp vn.
Quy nh nh vy s dn n mt s khú
khn nht nh khi xem xột cỏc trng hp
gii th bt buc ca cụng ti hp danh. Mt
trong nhng trng hp gii th bt buc
cho doanh nghip núi chung l trong thi
hn 6 thỏng liờn tip khụng cú s lng
thnh viờn ti thiu theo quy nh ca Lut
doanh nghip. ú l quy nh chung cho tt
c cỏc loi hỡnh doanh nghip hot ng theo
Lut doanh nghip. Quy nh ny ỏp dng

tạp chí luật học số 9/2010 73

Mt cụng ti hp danh ch bao gm cỏc thnh
viờn hp danh chc chn s rt khỏc vi mt
cụng ti hp danh cú c cỏc thnh viờn gúp
vn. Vỡ vy, vic khụng cũn thnh viờn gúp
vn trong mt cụng ti hp danh ang cú loi
thnh viờn ny cng nh hng khụng nh
ti s tn ti tip tc ca cụng ti.
Cụng ti hp danh l loi hỡnh cụng ti
úng c thự, do ú bt kỡ bin ng no
trong phm vi thnh viờn hay c cu vn gúp
cng ng kh nng phỏ v nn tng c s
ca cụng ti v buc nú phi chuyn i loi
hỡnh. Vic phõn chia rừ rng hai loi hp
danh ny cũn giỳp cho vic chuyn i hỡnh
thc cụng ti tr nờn d dng hn. Trong
trng hp cụng ti hp danh hu hn (cú
thnh viờn gúp vn) khụng ỏp ng iu
kin v s lng thnh viờn cú th c
chuyn i thnh loi cụng ti hp danh
thụng thng nu nú vn cú 2 thnh viờn
hp danh. Nh vy, thay vỡ phi gii th, cú
th quy nh thờm mt s trng hp chuyn
i cụng ti hp danh t loi hu hn sang
loi thụng thng v ngc li (nu cú thay
i nhõn s trong quỏ trỡnh hot ng).
2. Quy nh rừ mt s vn liờn quan
n quyn v ngha v ca thnh viờn gúp vn
Khi quy nh v thnh viờn gúp vn,

thm quyn thit lp vi mt bờn th ba
thỡ quan h ny s c x lớ theo cỏch thc
chung l cỏc bờn tr cho nhau nhng gỡ ó
nhn, thit hi phỏt sinh cỏc bờn t chu,
bờn cú li phi bi thng thit hi. Tuy
nhiờn, vic nhỡn nhn bờn cú li trong
trng hp ny l bờn no: cụng ti hp danh
hay chớnh thnh viờn thc hin vic giao kt
hp ng núi trờn? bo v cụng chỳng
giao dch trong trng hp cỏc thnh viờn
gúp vn lm quyn, gõy cho bờn th ba lm
tng mỡnh l thnh viờn hp danh ca
cụng ti hp danh m tin tng kớ kt hp
ng, phỏp lut cn quy nh c th cỏc ch
ti i vi nhng thnh viờn gúp vn ca
cụng ti hp danh, ng thi quy nh rừ cỏc
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam Những vấn đề cần hoàn thiện 74 tạp chí luật học số 9/2010

trng hp nu nh thnh viờn gúp vn ny
khụng thc hin ngha v ca mỡnh thỡ trỏch
nhim ca cụng ti hp danh c t ra nh
th no. Kinh nghim mt s nc cho thy
nu ri vo trng hp ny, hu ht cỏc
nc u bt buc thnh viờn gúp vn gõy
ra v vic s phi chu trỏch nhim vụ hn -
thay vo ch trỏch nhim hu hn vn cú
- trc mi khon n, mi ri ro phỏt sinh

nhm to s nht quỏn trong lp phỏp
cng nh trong nhn thc xó hi
Cụng ti hp danh c Lut doanh
nghip ghi nhn l ch th kinh doanh cú t
cỏch phỏp nhõn, ng ngha vi vic cụng ti
c tham gia mt cỏch rng rói vo tt c
cỏc hot ng kinh doanh. Nhng trong
chớnh quy nh tng chng nh n gin
ny li ny sinh nhiu tranh cói gõy bt li
cho vic phỏt trin mụ hỡnh kinh doanh ny.
Cú hai lung quan im trỏi chiu: Mt l
phỏp lut khụng nờn trao t cỏch phỏp nhõn
cho cụng ti hp danh vỡ s gõy nờn mõu
thun trong h thng phỏp lut. Hai l phỏp
lut nờn trao t cỏch phỏp nhõn cho cụng ti
hp danh vỡ s phỏt trin ca loi hỡnh cụng
ti i nhõn khỏ mi m Vit Nam. C hai
lung quan im u cú lớ khi nhỡn nhn vn
t cỏch phỏp nhõn ca cụng ti hp danh
t nhiu gúc khỏc nhau. Xột v mt phỏp
lut thc nh, cụng ti hp danh khụng ỏp
ng c y cỏc iu kin ca mt phỏp
nhõn theo quy nh ca B lut dõn s, mt
trong nhng iu kin ú chớnh l phỏp nhõn
phi cú khi ti sn tỏch bch v phi t chu
trỏch nhim bng chớnh khi ti sn ú,
thnh viờn phỏp nhõn khụng phi chu trỏch
nhim dõn s thay cho phỏp nhõn i vi
ngha v dõn s do phỏp nhõn xỏc lp, thc
hin. Cụng ti hp danh khụng th l phỏp

chỳng ta nhỡn nhn nú mt cỏch n gin,
bi phỏp lut luụn luụn tn ti nhng mõu
thun v cú nhng ngoi l ca nú. Cú th
xem cụng ti hp danh l trng hp ngoi
l - phỏp nhõn c thự.
Th nhng vn õy l khi cũn tn
ti nhiu ý kin trỏi chiu, cũn cú s mõu
thun v tranh cói thỡ s gõy tõm lớ e ngi
cho nhng nh u t khi h mun la chn
mụ hỡnh cụng ti hp danh hot ng kinh
doanh, hoc s gõy khú khn trong quỏ trỡnh
hot ng mt khi cụng ti ó ra i. Cỏc quy
nh trong h thng phỏp lut cha cú s
ng b v nht quỏn m c th õy l s
mõu thun gia B lut dõn s v Lut
doanh nghip v vn t cỏch phỏp nhõn
liờn quan n trng hp cụng ti hp danh.
Hu qu l ó gúp phn lm cho s lng
cụng ti hp danh vn ch dng li hai ch
s, so vi cỏc con s hng nghỡn hay hng
chc nghỡn cỏc doanh nghip khỏc trong
cựng khu vc kinh t t nhõn trờn phm vi
ton quc. Vỡ vy, B lut dõn s hay Lut
doanh nghip cn cú nhng iu chnh; b
sung cn thit to s nht quỏn trong quy
nh v t cỏch phỏp nhõn ca cụng ti hp
danh, t ú thng nht c nhn thc trong
xó hi, trỏnh nhng mõu thun khụng cú li
cho s phỏt trin mụ hỡnh cụng ti i nhõn
ny. Bng cỏch n gin nht, cú th b

phiu thỡ hon ton cú th, bi trỏi phiu ch
l mt chng ch ghi n, ngi mua trỏi
phiu s tr thnh ch n ca cụng ti, khụng
phi l thnh viờn cụng ti, do ú vic phỏt
hnh trỏi phiu huy ng vn khụng lm
nh hng n tớnh cht úng, hn ch tip
nhn thnh viờn ca cụng ti hp danh.
Nh nc ch cm cỏc doanh nghip
thc hin hot ng huy ng vn vay khi
hot ng ú cú nguy c xõm hi n quyn
li hp phỏp ca cỏc ch th khỏc. Tuy
nhiờn, vi trng hp cụng ti hp danh, khi
phỏp lut quy nh cụng ti cú t cỏch phỏp
nhõn tc l cụng ti cú kh nng tr n cho
chớnh nú, bờn cnh ú phỏp lut li quy
nh rng trong cụng ti cú nhng ch th
khỏc (c th õy l cỏc thnh viờn hp
danh) tr n thay cho cụng ti nu cụng ti
khụng cú kh nng tr n. Vỡ vy, quyn li
ca ngi cho vay cng c m bo hn
so vi cỏc loi hỡnh cụng ti khỏc ch khụng
phi l b xõm hi. Hn na, phỏt hnh trỏi
phiu l quyn ca cụng ti. Khi phỏt hnh
ra, ai mua trỏi phiu ú mi l iu quan
trng. Khi ó quyt nh mua trỏi phiu
thu li nhun trong tng lai, ngi mua
cng ó d liu c nhng ri ro cú th s
gp phi, h phi chu trỏch nhim v quyt
nh ca mỡnh bi ri ro trong hot ng
u t l tt yu khỏch quan.

thnh phn kinh t l mt trong nhng yu t
lm cho phỏp lut v doanh nghip v u t
thiu tớnh h thng v thng nht; khụng to
ra c iu kin, c hi bỡnh ng cho cỏc
nh u t. Chớnh vỡ vy, vic nghiờn cu,
ỏnh giỏ ton din phỏp lut v doanh nghip,
trc ht Lut doanh nghip v Lut u t
cú ý ngha lớ lun v thc tin quan trng
nhm nõng cao hiu qu c ch thc thi phỏp
lut. m bo t do hoỏ thng mi, m rng
th trng u t v tng cng hi nhp kinh
t ton cu luụn l mt thỏch thc ln trong
hoch nh chớnh sỏch phỏp lut ti Vit Nam,
c bit khi chỳng ta ó l thnh viờn chớnh
thc ca T chc thng mi th gii./.

(9).Xem: iu 3 Lut u t nm 2005.