Xã hội học số 1-1983
Bản quyền thuộc Viện Xã hội học www.ios.org.vn
KỶ NIỆM 165 NGÀY SINH VÀ 100 NĂM NGÀY MẤT CỦA CÁC MÁC 16

CÁC MÁC, NGƯỜI THẦY VĨ ĐẠI CỦA XÃ HỘI HỌC

VŨ KHIÊU

Năm nay, giới xã hội học cùng cả nhân loại kỷ niệm 165 năm ngày sinh và 100
năm ngày mất của Các Mác. Năm nay được gọi là năm Các Mác.
Chúng ta còn mãi mãi xúc động trước bài điếu văn của F.Ăngghen và lời thề
của những người bạn chiến đấu của Mác trước linh cữu của người thầy vĩ đại này
của giai cấp công nhân và nhân dân lao động toàn thế giới.
Ăngghen nói : “Cái mà giai c
ấp vô sản chiến đấu của châu Âu và châu Mỹ mất
đi, cái mà khoa học lịch sử mất đi ở con người này, ta không thể đo lường được.
Khoảng trống do cái chết của người khổng lồ này để lại sẽ sớm bộc lộ ra rõ rệt”.
Một trăm năm đã qua từ ngày hôm ấy. Cách mạng vô sản đã phải đương đầu với
muôn ngàn khó khăn . Giá như Mác còn s
ống để lãnh đạo!
Một người như Mác không phải dễ dàng được thay thế. Nhưng Ăngghen và
những đồng chí của ông đã lấp khoảng trống lịch sử ấy bằng cách biến đau thương
thành hành động. Trung thành với sự nghiệp của Mác, những người kế tục ông đã
phát huy học thuyết của ông và đưa cách mạng thế giới đến những thắng lợi cực kỳ

to lớn.
Mác đã qua đời, nhưng ông đã để lại những tấm gương và những lời nói bất
diệt, dắt dẫn mọi cuộc chiến đấu của giai cấp công nhân và nhân dân lao động toàn
thế giới.
Xã hội học số 1-1983
Bản quyền thuộc Viện Xã hội học www.ios.org.vn

ơ tự
tương, chứ không thấy được rằng trình độ phát triền của sản xuất vật chất là nguồn
gốc của những quan hệ ấy. Xã hội học trước Mác coi nhẹ hành động của nhân dân
và
Xã hội học số 1-1983
Bản quyền thuộc Viện Xã hội học www.ios.org.vn
VŨ KHIÊU 18

không thể hiện được quy luật hình thành và phát triển của những điều kiện xã hội
đã chi phối những hành động ấy.
Với lý luận về hình thái kinh tế - xã hột, Mác đã lần đầu tiên đem lại cho xã hội
học một cái nhìn bao quát về tổng thể xã hội và sự vận động biện chứng của các
nhân tố cơ bản trong tổng thể ấy, coi nh
ư những hộ phận của một cơ thể sinh động
và phát triển không ngừng. Mác đã dạy cho xã hội học luôn luôn nhìn xã hội trong
mối quan hệ giữa tổng thể xã hội với những thành phần đơn lẻ của nó. Ánh sáng
của Mác đã vạch ra những nhược điểm căn bản của xã hội học tư sản ở chỗ : hoặc
nó dừng lại ở nhữ
ng hiện tượng vụn vặt hằng ngày, hoặc nó khái quát xã hội một
cách tư biện.
Học thuyết về giá trị thặng dư là viên đá tảng của lý luận kinh tế của Mác. Nó
vạch ra quy luật đặc thù của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa và của xã hội
tư sản. Nó giúp cho những nhà xã hội học phân tích được những mâu thuẫn ph
ức
tạp của xã hội ấy. Thẩy được sự diệt vong tất yếu của giai cấp tư sản và thắng lợi
cuối cùng của giai cấp công nhân. Nó tiếp tục là vũ khi sắc bén để đập tan những
quan điểm phản động của xã hội học tư sản đang tiếp tục biện hộ cho chế độ tư bản
lỗi thời và giãy chết.
Học thuyết của Mác là sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, giữa tính khoa
học và tính cách mạng.

(3)
.
Sự thống nhất giữa mặt vật chất và tinh thần của vũ khí đấu tranh ấy, sự kết hợp
ấy giữa lý luận và thực tiễn chính là phương châm hành động của mọi người cộng
sản, là cốt lõi của xã hội học Mác -Lênin.
Mác không chỉ để cho chúng ta những lý luận cơ bản của xã hội học, mà còn để
lại những phương pháp mẫu mực trong việc đ
iều tra xã hội học và ứng dụng xã hội
học vào đời sồng - xã hội.
Mác không chỉ nghiên cứu những quy luật chung nhất về tổng thể xã hội, mà
còn nghiên cứu những quy luật cụ thể về sự hình thành và phát triền của các cơ cấu
xã hội, các cộng đồng xã hội và các nhóm xã hội khác nhau. (1)
C. Mác: Luận cương về phơbách, 1845. Tuyển tập, tập II, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1962,
tr. 659
(2)
Mác. Ăngghen, chủ nghĩa Mác, Nxb Sự thật, Hà Nội. 1959, tr.203.
(3)
C.Mác: Lời nói đầu cuốn “ Phê phán triết học pháp quyền” của Hêghen, 1943, Nxb Sự
thật, Hà Nội, 1962, tr. 27-28.

Xã hội học số 1-1983
Bản quyền thuộc Viện Xã hội học www.ios.org.vn
VŨ KHIÊU 20

Trong các công trình quan trọng của mìm, đặc biệt là trong bộ Tư bản, Mác đã
sử dụng những phạm trù xã hội học như “cá nhân”, “gia đình”, “các giai cấp”, “các
nhóm xã hội”, “các quá trình xã hội “, “những liên hệ xã hội”, “ những biến hóa xã

revue socialiste) để đi sâu vào đời sống của công nhân.
Xã hội học số 1-1983
Bản quyền thuộc Viện Xã hội học www.ios.org.vn
Các Mác, người thầy vĩ đại… 21

Cùng với Mác là Ăngghen, rồi sau đó là Lê nin và những nhà mácxít lỗi lạc
khác, đều luôn luôn theo gương Mác sử dụng những phương pháp nghiên cứu xã
hội học như cách thường xuyên và nghiêm túc. Chính vì vậy thà xã hội học Mác -
Lênin ngày một phát triển, trở thành vũ khí sắc bén trong tay giai cấp công nhân
nhằm tìm hiểu xã hội và cải tạo xã hội.
“Con đường mà anh đã chỉ cho chúng tôi, chúng tôi sẽ đi tới cùng. Đo là lời thế
của chúng tôi trước mộ anh”, W. Lipnêch (W.Liebknecht) đã thay mặ
t giai cấp
công nhân đọc lời thề đó trong tang lễ của Mác.
Một trăm năm qua, giai cấp công nhân và những người cộng san đã gĩư vững lời
thề ấy và kiên quyết tiến lên theo con đường của Mác, bất chấp sự tấn công của kẻ
thù, bất chấp sự xuyên tạc chủ nghĩa Mác dưới mọi hình thức.
Lênin, người kế tục lớn nhất của Mác - Ă
ngnghen, đã vận dụng thế giới quan
khoa học của Mác vào việc phân tích cụ thể hoàn cảnh nước Nga và hoàn cảnh thế
giới. Từ đó Lênin đã đề ra đường lôi cách mạng, dẫn tới những thắng lợi huy
hoàng của Liên Xô và của phong trào cộng sản ngày nay.
Thành tựu của cách mạng Việt Nam trên nửa thế kỷ vừa qua là kết quả rực rỡ
của bài học vô cùng quý báu mà Mác đã để l
ại cho chúng ta về mối liên hệ giữa lý
luận và thực tiễn, giữa khoa học và cách mạng.
Nắm vững và vận dụng sáng tạo học thuyết của Mác và Lê nin vào hoàn cảnh
phức tạp và khó khăn của xã hội Việt Nam, Đảng ta đã nêu lên những đường lối vô
cùng đúng đắn trong sự nghiệp giành độc lập, tự do và xây dựng chủ nghĩa xã hội.
Đại hội san thứ V của Đả